Lundi koma aftur 10. apríl — en þúsundir dauðra á ströndum Evrópu vekja áhyggjur dýralækna

Þann 10. apríl 2026 sáust fyrstu lundar vetrarins við Grímsey og í Borgarfirði Eystri — en þessir gleðilegu boðberar vorsins koma heim í ár á bakgrunn áhyggjufullrar fréttir: þúsundir dauðra lunda hafa skolast að landi víðsvegar um strönd Evrópu þessa vetur. Dýralæknar og fuglarannsóknarfólk fylgist náið með.

Hvenær og hvar sáust fyrstu lundar?

Halla og Unnur Ingólfsdóttir sáu lunda við klettana sunnan við vitann á Grímsey 10. apríl 2026. Sama dag sá Björn Aðalsteinsson lunda við Hafnarhóla í Borgarfirði Eystri í Austurfjörðum. Þessi tímasetning er dæmigerð — lundar koma oft fyrst til norðurs og austurs, til Grímsey og Borgarfjarðar Eystri.

Erpur Snær Hansen, forstöðumaður Náttúrurannsóknastöðvarinnar á Suðurlandi, útskýrði að lundarnir óttast ekki snjó: „Þeir búa alls ekki við snjó. Þeir geta jafnvel greyft í snjóinn og grafið sig í gegnum hann til að komast heim í hreiðrið." Vorlegar snjókomar hafa því lítið að segja um komutíma lunda.

Búast má við að lundur komi þegar til Vestmannaeyja, þar sem stærsta lunda-nýlenda á Íslandi er — og ein af stærstu í heiminum.

Þúsundir dauðra lunda á ströndum Evrópu

Þrátt fyrir gleðilega heimkomuna eru dýralæknar og fuglaverndarmenn á varðbergi. Þessa vetur skolaðist óvenjulega mikill fjöldi dauðra lunda að landi víðsvegar um strönd Evrópu — meðal annars á Breska eyjunum, Frakklandi, Spáni og Noregi. Sérfræðingar telja slæmar stórhríðar og langvarar óveðraskeiðin á suðurhluta Norður-Atlantshafsins hafa drepið hluta af vetursetungi íslenska lunda-stofnsins.

Erpur Snær Hansen sagði beint: „Okkur þykir vænt um að við gætum misst nokkra fugla á sjónum við þessar aðstæður." Þetta er mikilvæg ábending — allur íslenskur lunda-stofn fælist og loðnar á Norður-Atlantshafinu á veturinn, nákvæmlega þar sem óveðrið gekk sem harðast.

Talnaleg gögn um stofnstærð 2026 eru enn ekki staðfest. Rannsóknarmenn munu ganga úr skugga um stofnstærð þegar fuglarnir byrja að verpa í maí og júní og mæla nýliðun í hverri nýlendi.

Hvað sjá dýralæknar í þessu?

Lundinn er ekki gæludýr — en land- og sjófuglar almennt eru mikilvægur hluti af íslenska náttúrulegum vistkerfum, og dýralæknar sem starfa við villidýravernd og meðferð fugla sjá oft þá spurningu sem hafa breiðara þjóðfélagslegt gildi.

Hvað ber að gera ef þú finnur meiddur eða dauðan fugl við strönd?

Ef þú finnur skæðan eða veikan lunda eða annan sjófugl, er rétt að bregðast rétt við:

• Hafa samband við Náttúrurannsóknastöðina á Suðurlandi eða Fuglaverndarfélag Íslands
• Ekki meðhöndla fuglinn með berum höndum — þar sem fuglar geta borið sjúkdóma sem smita menn
• Ef fuglinn er lifandi en mjög slæmur, getur dýralæknir aðstoðað við meðferð á Íslandi

Rétt meðhöndlun skiptir máli — bæði fyrir fuglinn og fyrir þína eigin heilsu.

Eru lunda-sjúkdómar hætta fyrir gæludýr?

Alvarlegar veirur eins og fuglaflensan (H5N1) hafa verið í umræðunni í Evrópu síðustu ár. Þótt Ísland hafi að mestu leyti haldið utan við alvarlegar útbreiðslur, er rétt að vera meðvitaður:

• Gæludýr sem fara í náttúruna — einkum hundar og kettir sem ganga úti — geta í undantekningartilvikum komist í snertingu við veika eða dauða fugla
• Ef gæludýr þín borða fugl eða snerta hann á strönd, skaltu hafa samband við dýralæknin til að meta hverskonar eftirfylgni sé þörf

Gæludýraeigendur við strendur þurfa ekki að óttast óhóflega — en að vera meðvitaður er alltaf best.

Hvað þýðir þetta fyrir varptímabilið 2026?

Varptímabilið mun gefa betri svör. Ef hlutfall fuglanna sem komust heim er lægra en vanalega, getur það þýtt minni hreiðrun og lægri nýliðun í stofninum. Fuglarannsóknarmenn munu fylgjast vel með þessu á Vestmannaeyjum og öðrum nýlendustöðum og birta niðurstöður seinna á sumarið.

Lundi sem náttúruverðmæti og viðkvæmt dýr

Lundinn er friðlýstur á Íslandi. Veiðar eru heimilar á afmörkuðum svæðum undir nákvæmri stjórn. Stofninn hefur þó dregist saman verulega á síðustu áratugum — sérstaklega í Vestmannaeyjum þar sem stofnstærð hefur minnkað um meira en helming frá toppárunum á 9. áratug síðustu aldar.

Lundi er einn af vinsælustu fuglum Íslands hjá ferðamönnum og tákn íslenskrar náttúru heimsbyggðarinnar. Vetrarlegar farirnar yfir Atlantshaf — og vandinn við stórhríðar — sýna hve viðkvæmt þetta dýr er gagnvart loftslagsbreytingum og breytingum í gæðum hafsvæða þar sem þau dvelja á veturinn.

Í stærra samhengi benda dýralæknar og líffræðingar á að þetta er viðvörunarmerki um heilsu hafsins. Þegar sjófuglar deyja í óvenjulegu magni, endurspeglar það breytingar í fiskistofnum og hitastigi hafsins sem geta haft áhrif á íslenskt samfélag á breiðari sviðum — frá fiskveiðum til ferðaþjónustu.

Hvað á ég að gera ef ég sé fugl í vandræðum?

Ef þú ert í náttúrunni og sérð fugl sem virðist meiddan eða sjúkur, er þetta bestu ráðin:

• Skráðu staðsetningu og lýsingu á fuglinum og náðu í myndavél ef hægt er
• Hafðu samband við Fuglaverndarfélag Íslands eða Náttúrurannsóknastöðina á Suðurlandi
• Snerttu fuglinn ekki með berum höndum — notaðu hanskana eða plastpoka ef þarf
• Ef um er að ræða gæludýrsheilbrigðis-áhyggjur í tengslum við fugl, er dýralæknir hjá Expert Zoom reiðubúinn til ráðgjafar

Lundarnir eru komnir heim — og það er fagnaðarfrétt. En heimkomin þeirra 10. apríl 2026 er einnig minning um hve viðkvæm náttúran er og hvernig við getum lært af þessum dýrum — um loftslagsbreytingar, um sjúkdómabylgjur, og um mikilvægi faglegar ráðgjafar þegar við erum í vafa. Skoðaðu frekari umfjöllun um lunda og dauðafréttir frá Evrópu til að fá heildarsýn.

Frekari upplýsingar um verndarstöðu lunda og sjávarfugla á Íslandi er að finna hjá Fuglaverndarfélagi Íslands — viðurkenndu verndarstofnuninni sem vinnur náið með Náttúrustofu Íslands.