Lundarnir eru komnir aftur 10. apríl — hvað þarftu að vita um heilsu gæludýrsins þíns í vor?

Fyrstu lundarnir 2026 komu aftur til Íslands þann 10. apríl — skráðir á Grímseyjar­kjörskurð og í Borgarfirði Eystra — en bakvið gleðilegu vorfréttina leynist áhyggjufull þróun: stofnstærð lunda hefur dregist saman um 70% á þrjátíu árum, og þúsundir fugla fundust dauðir á strendjum Evrópu í vetur.

Þegar lundarnir koma aftur — og hvernig þetta tengist gæludýrum þínum

Ár hvert merkir komulotinn lunda upphaf vors á Íslandi. Systurnar Halla og Unnur Ingólfsdóttir skráðu fyrstu sýnin á Grímsey, og Björn Aðalsteinsson hefur sátt lundi í Hafnarhólma í Borgarfirði Eystra þann 10. apríl 2026, samkvæmt fréttum Grapevine. Vestmannaeyjar bíða eftir komu þeirra seinna í mánuðinum.

En með vorin fylgir einnig aukið áreiti úr náttúrunni — og það hefur bein áhrif á gæludýr. Fuglar sem koma heim í verpisvæðin sín eru mjög verndandi. Sérstaklega islenski brandinn (Arctic tern) sem kemur í apríl og maí, er þekktur fyrir að ráðast harðlega á hvern þann sem nálgast hreiðurinn — hvort sem það eru mannsaldur eða hundar og kettir.

Hvað þýðir vorin fyrir heilsu gæludýra?

Samkvæmt dýralæknum á Íslandi eru nokkrar lykiláhyggjur í tengslum við vorin og þær dýrategundir sem koma aftur á svæðið:

Minkur og gæludýr Minkurinn — sem er inngöngutegund á Íslandi — er sérstaklega virkur á vorskiptum þegar hann er að fara undir kynbót. Smáar kettir og lítið hundur geta lent í innbyrðis átökum við mink ef þau fara nálægt kjöllónum eða strandsvæðum. Minkur getur borið sýkla sem geta smitað gæludýr.

Heiðagæsir og önnur fuglar í beiðni Þegar gæsir, mávar og aðrir stórir fuglar koma heim í verpisvæðin sín geta þeir ráðist á hunda sem ganga um grasi. Þetta er einkum áhyggjuefni ef hundurinn er ekki í bandi. Mörg gæludýr fá skrámur eða bensárar úr slíkum árásum sem geta þurft dýralæknismeðferð.

Bólusetningar og vorúttekt Vor er kjörinn tími til að fara yfir bólusetningarskrá gæludýrsins þíns. Samkvæmt ráðleggingum Matvælastofnunar er mælt með árlegri dýralæknisúttekt sem tekur á bólusetningum, sníkjudýr­meðferð og almennu heilsufari dýrsins. Þetta á sér stað rétt þegar gæludýrið þitt fer meir út og lendir í fleiri kynnum við önnur dýr.

Sníkjudýr og utandyra umhverfi Með hlýnun í apríl og maí verða lús, fló og silungsgaddur virkari. Hundar og kettir sem fara út á vor — sérstaklega á grasgeirum eða nálægt stöðuvatni — geta mætt þessum sníkjudýrum. Forvarnar­meðferð gegn flóm og lúsum er auðveld og dýralæknir getur mælt með réttum varnarefnum.

Hvað getur dýralæknir gert fyrir þig og gæludýrið þitt?

Dýralæknir er ekki einungis til þegar dýrið þitt er veikt. Fyrirbyggjandi heilsuþjónusta er ein mikilvægasta þjónusta sem dýralæknar bjóða:

• Vorúttekt: Heildstæð skoðun — þyngd, tennur, eyru, liðir og húð — sem greinir vandamál áður en þau verða stór
• Bólusetningarplan: Yfirlit yfir hvaða bólusetningar þurfa endurnýjunar á árlegum grundvelli
• Sníkjudýrameðferð: Mæling og meðferð gegn flóm, lúsum og öðrum sníkjudýrum sem verða virkari á vorin
• Mataræðisráðgjöf: Sumar tegundir þurfa minna eða meira fæðumagn á sumrin samanborið við veturinn

Dýralæknar á Íslandi þekkja vel þær sérstakar áskoranir sem eru bundnar við íslenska náttúru — minkur, brandur, fuglaárásir, veðurskilyrði — og geta gefið þér ráð sem passa við raunverulegar aðstæður.

Lundi og líffræðileg skilaboð: af hverju skiptir heilsa gæludýrsins máli

Hundastofnar og kettir á Suður- og Vesturlandi eru þeir sem líklegast lenda í kynnum við fugla og mink á vorin — en þetta á við um gæludýr um allt land. Hlýnun lofts þýðir að sníkjudýr berast norðar og verða virkari fyrr á ári en áður.

Rannsóknir Háskóla Íslands og MAST sýna að fjöldi hundatjálna sem greinist með parasítískar sýkingar hækkar á vorin — sérstaklega hjá dýrum sem fara mikið úti. Þetta er ekki sagt til að hræða — heldur til að undirstrika gildi þess að undirbúa sig.

Af hverju skiptir máli að gæludýrið þitt sé í góðu heilsufari áður en vor kemur?

Gæludýr sem eru í góðu heilsufari — með uppfærðar bólusetningar, meðferð gegn sníkjudýrum og góðar tennur — eru betur í stakk búin til að glíma við vorveirur og utandyra áskoranir. Dýr sem hefur eignast sár úr árás frá mink eða fugli þarfnast oft skjótrar dýralæknismeðferðar til að koma í veg fyrir sýkingu.

Á Expert Zoom geturðu tengst reyndum dýralæknum sem geta svarað spurningum um heilsu gæludýrsins þíns — hvort sem um er að ræða bólusetningar, vorheilsuúttekt eða bráðaráðgjöf. Þetta þýðir að þú getur fengið ráðgjöf frá þægindi heimilis þíns án þess að þurfa að bíða eftir tíma hjá staðbundinni dýralæknisstofu.

Lestu einnig: Bólusetningar gæludýra á netinu — sérfræðiráðgjöf

Samantekt

Komu lunda aftur 10. apríl 2026 til Íslands ber fagnaðarboð vors — en hún er einnig áminning um að gæludýr þín ganga inn í nýtt tímabil þar sem náttúruleg hætta eykst. Sníkjudýr verða virkari, fuglar verða verndandi og minkurinn er á ferðinni. Ein einfald aðgerð — bókun vorúttektar hjá dýralækni — getur komið í veg fyrir heilsuvandamál sem er erfiðara að meðhöndla þegar þau eru komin.

Athugið: Þessi grein er til almennrar upplýsingagjafar. Leitaðu alltaf til sérfræðings dýralæknis varðandi heilsufar sérstakra dýra þinna.