Þúsundir lúnda dauðir á ströndum Evrópu: hvað segja dýralæknarnir?

Þúsundir lúnda skoluðust að landi dauðir á ströndum Portúgals, Frakklands, Spánar og Bretlands frá janúar 2026 — og nú eru þeir komnir heim til Íslands. Erpur Snær Hansen, forstöðumaður Náttúrufræðistofnunar á Suðurlandi, lýsir áhyggjum sínum: „Við erum nokkuð áhyggjufull um að við höfum misst fugla á sjó við þessar aðstæður."

Þúsundir dauðra fugla á ströndum Evrópu

Síðan í janúar 2026 hafa tugi þúsunda fuglahræ skolast að ströndum Vestur-Evrópu. Meirihlutinn eru lúndar — íkonulegur íslenskur fugll sem verður kynjakr á siglingunum vestanhafs um veturinn. Samkvæmt BirdLife International og rannsóknastöðvum á ströndum Bretlands og Frakklands er fjöldinn á bak við þennan dauðadaga gríðarlegur.

Ástæðan virðist vera tengd stórkostlegum stormakeldu á Norður-Atlantshafi á veturinn. Við óveður sökkur lífverur djúpt undir sjávarbotns yfirborð, sem gerir lúndum erfitt fyrir að ná í fæðu. Fuglarnir þrjóta kraftinn og deyja úr hungri á opnum hafi.

Lúndarnir sem eru með Ísland sem varpslóð tilheyra þessari vetrarstöð. Þótt fuglarnir séu nú að koma aftur til Íslands — fyrstu mælingabornar komu 10. apríl við Grímsey og í Borgarfirði eystra — er óvíst hve margir lifðu af veturinn.

Hvað þetta þýðir fyrir lúndastofninn

Lúndastofninn hefur verið í samdrætti í áratugi á Íslandi. Fæðuskortur, loftslagsbreytingar og áhrif af minkum hafa dregið úr varpi. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem stórviðri veldur massamörgum — en umfang vetrarvandans 2025–2026 er meðal þess stærsta sem skráð hefur verið.

Erpur Snær Hansen benti sérstaklega á að „allur íslenskur lúndastofn fleygir um á þessum slóðum við þennan tíma þegar þessar stormkeldur áttu sér stað." Þetta þýðir að tíðni og þyngd storma á veturinn gæti haft bein áhrif á hve margir lúndar koma til baka til Íslands á varptíma í sumar.

Dýraverndarsamtök á Íslandi, eins og Fuglavernd — BirdLife á Íslandi, fylgjast náið með stöðunni og safna gögnum um fjölda varppara á helstu lúndabyggðum.

Hvað þetta þýðir fyrir íslenskt dýraríki — og gæludýraeigendur

Þótt lúndar séu villt dýr, er það sem gerist með þá merki um breytt ástand í hafkerfinu. Hitastig sjávar, búsvæði fiskstofna og tíðni storma hafa áhrif á flest lifandi verur sem eru tengdar sjávarútvegi og strandlendi — þar með talið þau gæludýr sem eiga hluta af fjöru eða hafnarsvæði.

Sérfræðingar í dýralæknisfræði benda á nokkur atriði sem gæludýraeigendur ættu að hafa í huga þegar fjöldi dauðra sjávarmávategunda eykst:

Hraðar sóttkví. Ef gæludýrið þitt — sér í lagi hundur — kemst í snertingu við dauðan sjávfugl á ströndinni, gætu skaðleg bakteríur, sníkjudýr eða sjúkdómar borist. Hafstaðlítil sýkla eins og Campylobacter og Salmonella geta borist við snertingu við hræ. Þvoðu hendurnar vandlega og hreinsaðu skó ef þú gengur þar sem fuglahræ eru.

Fylgstu með einkennunum. Ef hvolpurinn eða kötturinn þinn bítur í eða étur hluta af dauðum fugli skaltu hafa samband við dýralækni — helst innan 24 klukkustunda. Einkenni eins og uppköst, niðurgangur, sljóleiki eða lystarleysi kalla á faglegt mat.

Strandir og gestir. Ferðamenn sem heimsækja Ísland þessa vorið geta rekist á hræ lúnda eða annarra sjávafugla á ströndum. Dýralæknisþjónusta er til staðar víðsvegar um landið og ExpertZoom getur tengt þig við lúðinn fagaðila á þínu svæði.

Verndaraðgerðir og framtíðin

Verkefni eins og „Lúndaeftirlitið" í Vestmannaeyjum og á Heimaey hafa í áratugi unnið að því að vernda unga lúnda sem villast inn í þéttbýli vegna ljósa. En þegar vandinn kemur frá breyttu veðurfari á opnum hafi er lausnin flóknari.

Vísindamenn leggja áherslu á nokkrar lykilaðgerðir:

• Rannsóknir á fæðugrunni — að skilja hvar makríll og loðna eru í tengslum við stormakeldu.
• Hlíf á varplendi — að koma í veg fyrir truflanir í hreiðrun.
• Minnkun ljósmengunar á varpstöðum.
• Alþjóðlegar verndaráætlanir — þar sem lúndar ferðast milli landa á veturinn.

Á Íslandi er lúndurinn friðaður. Að grípa, meiða eða trufla varplendið er brot á náttúruverndarlögum. Þeir sem finna slasaðan eða veikan fugl ættu að hafa samband við Umhverfisstofnun eða dýralækni.

Þegar þú þarft dýralækni

Hvort sem þú ert gæludýraeigandi sem hefur áhyggjur af heilsu dýrsins þíns eða bóndi sem er með alifugla nálægt ströndum þar sem lúndar ganga á land, þá getur sérfræðilegt ráðgjöf skipt máli.

Dýralæknar geta:

• Metið hvort gæludýrið hafi orðið fyrir sýkingu eftir snertingu við fuglahræ.
• Gefið leiðbeiningar um bólusetningar og sóttvarnir fyrir dýr á hafnarsvæðum.
• Hjálpað til við að greina einkenni sem geta tengst sjúkdómum sem berast frá villtum dýrum.

Dýralæknisþjónustan á Íslandi er vel þróuð, en leitaðu alltaf til lúðins fagaðila ef þú hefur spurningar — frekar en að reiða þig á almennar heimildir á netinu.

Samantekt: Merkið um breytt hafkerfi

Massamörg lúnda á ströndum Evrópu eru ekki tilviljun. Þær eru merki um stærri krafta — breytingar á veðurfari, auknar stormkeldur á Norður-Atlantshafi og truflun á fæðukeðjum sjávar. Íslendingar, sem eru náin tengd sjó og fuglum líður, ættu að fylgjast náið með þróuninni þessa varptíma.

Þegar lúndarnir koma aftur í apríl og maí verður talan á varpstöðunum að segja okkur hvort þjóðfuglinn okkar lifði af þennan erfiða vetur.

Athugið: Þessi grein veitir almennar upplýsingar um heilbrigði dýra og umhverfismál. Hún kemur ekki í stað ráðlegginga dýralæknis. Ef gæludýrið þitt sýnir einkenni eftir snertingu við dauða fugla, hafðu tafarlaust samband við dýralækni.