Sophie BoschTL;DR: De Wet schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) ondergaat in 2026 belangrijke wijzigingen. Het saneringstraject wordt mogelijk verkort van drie jaar naar achttien maanden, de toelatingsvoorwaarden worden herzien en gemeentelijke schuldhulpverlening krijgt een formeel sterkere rol als verplichte tussenstap. Voor iedereen met problematische schulden is het essentieel te begrijpen wat er verandert, wanneer de WSNP de juiste route is en hoe u zich tijdig voorbereidt.
Wat is de WSNP en waarom wijzigen de regels in 2026?
De Wet schuldsanering natuurlijke personen — opgenomen in Titel III van de Faillissementswet — biedt mensen met onbeheersbare schulden een wettelijk kader om na een saneringstraject schuldenvrij te beginnen. Na afronding ontvangt de schuldenaar een schone lei: resterende schulden worden kwijtgescholden. Dat is het kernprincipe, en het maakt de WSNP fundamenteel anders dan een gewone betalingsregeling.
De huidige regels dateren grotendeels uit 1998 en zijn sindsdien mondjesmaat bijgesteld. De druk op herziening nam toe door twee factoren. Ten eerste legde de Europese Richtlijn Herstructurering en Insolventie (EU 2019/1023) lidstaten op om ondernemers en particulieren binnen drie jaar een schuldbevrijding aan te bieden. Ten tweede toonde onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) aan dat lange trajecten de kans op terugval in schulden niet vermindert — een korter, intensiever traject scoort beter op duurzame uitstroom.
Per 2026 worden de plannen concreet. Het wetsvoorstel dat bij de Tweede Kamer is ingediend, beoogt een modernere, effectievere schuldsanering die beter aansluit bij de gemeentelijke schuldhulpverlening en minder belastend is voor schuldenaren die actief meewerken.
Nieuwe toelatingsvoorwaarden: wat verandert er voor schuldenaren?
Toegang tot de WSNP is niet vanzelfsprekend. De rechter toetst aan strikte criteria voordat een saneringstraject wordt uitgesproken. In 2026 wijzigen drie van die criteria substantieel.
De goede-trouwtoets krijgt meer nuance
Het "te goeder trouw"-vereiste is en blijft de belangrijkste drempel. Schuldenaren moeten aantonen dat zij de schulden niet verwijtbaar hebben veroorzaakt — of dat er tenminste vijf jaar zijn verstreken. Onder de nieuwe regels krijgt de rechter meer beoordelingsvrijheid bij schulden die zijn ontstaan door omstandigheden zoals echtscheiding, ziekte of ontslag. De toets verschuift van een strikte ja/nee-beoordeling naar een proportionaliteitsafweging.
Minnelijk traject als absolute voorwaarde
Waar schuldenaren vroeger soms direct bij de rechter konden aankloppen, wordt de doorlooptijd van het minnelijk traject — de poging tot een buitengerechtelijk akkoord met schuldeisers — in 2026 wettelijk verankerd als absolute drempel. Gemeenten zijn verplicht een volwaardig aanbod te doen; pas als dat aannemelijk mislukt is, accepteert de rechtbank een WSNP-verzoekschrift. De minimale duur van dit voortraject bedraagt doorgaans zes tot twaalf maanden, afhankelijk van de complexiteit van het schuldenpakket.
Aanpassingen rond verwijtbare schulden
Schulden uit boetes, alimentatiearresten of belastingfraude blijven uitsluiting-grond, maar de wet introduceert een heroverweging voor schulden die zijn ontstaan door een combinatie van omstandigheden. Schuldenaren die aantonen dat zij actief herstel hebben ingezet — bijvoorbeeld via een betalingsarrangement of budgetbegeleiding — kunnen nu een herziening van de toelating verzoeken.
Van drie jaar naar achttien maanden: het verkorte saneringstraject
De meest ingrijpende verandering voor 2026 is de verkorting van het standaardsaneringstraject van drie jaar naar achttien maanden voor schuldenaren die volledig meewerken. Dit is direct gelinkt aan de EU-richtlijn die een maximale trajectduur van drie jaar voorschrijft voor ondernemers — Nederland trekt nu ook voor particulieren de lijn door.
In de praktijk betekent dit:
- Afdracht aan de boedel: De schuldenaar draagt gedurende achttien maanden een vast gedeelte van zijn inkomen boven het leefgeld af aan de boedelrekening. Het leefgeld is gebaseerd op de bijstandsnorm, aangevuld met woonlasten en noodzakelijke kosten.
- Verplichtingen blijven gelden: Sollicitatieplicht (voor werklozen), informatieplicht aan de bewindvoerder en verbod op nieuwe schulden gelden onverminderd, ook in het kortere traject.
- Verlengingsmogelijkheid: Bij schending van verplichtingen kan de rechter-commissaris het traject alsnog verlengen naar de oorspronkelijke drie jaar — of in ernstige gevallen zelfs opheffing van de schone lei eisen.
Kernpunt: Verkorting van het traject is een recht, geen automatisme. Schuldenaren die niet actief meewerken, riskeren verlenging of zelfs intrekking van het traject. De bewindvoerder rapporteert elk kwartaal aan de rechter-commissaris.
Voor schuldenaren met een hypotheek op een woning of complexe ondernemersschulden blijft een traject van drie jaar de norm — het kortere pad is primair bedoeld voor consumenten met een overzichtelijk schuldenpakket.
Schuldhulpverlening als verplichte toegangspoort tot de WSNP
De gemeentelijke schuldhulpverlening is in de nieuwe wetgeving nadrukkelijker verankerd als verplicht voortraject. Wie de WSNP wil aanvragen, moet kunnen aantonen dat hij zich heeft gewend tot de gemeente én dat het minnelijk traject is mislukt of niet haalbaar was.
De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht gemeenten al om inwoners met schulden te begeleiden, maar de invulling varieerde sterk per gemeente. Met de WSNP-herziening worden minimale kwaliteitsstandaarden voor dit traject landelijk vastgelegd. Daarbij hoort ook een digitale overdracht van het schuldendossier aan de rechtbank — minder papierwerk, snellere beoordeling.
Praktisch gezien verloopt het nu als volgt: u meldt zich aan bij de afdeling schuldhulpverlening van uw gemeente. Binnen vier weken ontvangt u een intakegesprek. Vervolgens wordt geprobeerd een minnelijk akkoord te bereiken met al uw schuldeisers. Als dat akkoord niet lukt — omdat één of meer schuldeisers weigeren — ontvangt u een verklaring waarmee u bij de rechtbank een WSNP-verzoek kunt indienen.
Over de gevolgen voor Nederlanders met meerdere schuldeisers leest u meer in dit achtergrondverslag over schuldhulpverlening en armoede in Rotterdam, dat de reikwijdte van het stedelijke schuldenprobleem in beeld brengt.
Zzp'ers, jongeren en recidivisten: speciale aandacht in de herziene wet
De WSNP-herziening erkent dat niet alle schuldenaren hetzelfde zijn. Drie groepen krijgen bijzondere aandacht in de nieuwe regels.
Zelfstandigen zonder personeel
Zzp'ers met zakelijke schulden konden voorheen moeilijk de WSNP instromen, omdat de wet primair was ontworpen voor werknemers. De herziening introduceert een specifiek pad voor ondernemers met een eenmanszaak of vof: zij kunnen — mits de onderneming is beëindigd — als natuurlijk persoon een WSNP-aanvraag doen, waarbij zakelijke en privéschulden samen worden gesaneerd. Dit sluit aan bij de Europese "tweede kans"-filosofie voor ondernemers.
Jongvolwassenen met studieschulden
Studieleningen bij DUO worden formeel niet als WSNP-schuld behandeld, maar de bewindvoerder moet bij de boedelberekening rekening houden met de afbetalingsverplichting. De herziening verduidelijkt dat DUO-schulden worden meegenomen in de draagkrachtberekening, zodat jongvolwassenen niet worden benadeeld ten opzichte van schuldenaren zonder studielening.
Recidivisten: strengere termijnen
Wie eerder een WSNP-traject heeft doorlopen en opnieuw problematische schulden heeft opgebouwd, stuit op een nieuwe wachttijd. Onder de herziene wet geldt een verplichte periode van tien jaar na de schone lei voordat een tweede WSNP-verzoek kan worden ingediend — vijf jaar langer dan nu. Dat is een bewuste keuze: de wet wil misbruik tegengaan zonder de eerlijke herkansing te blokkeren.
Stap-voor-stap: zo vraagt u de WSNP aan in 2026
Neem de casus van Leila Bouhassane, een 38-jarige verkoopmedewerker uit Utrecht die na haar scheiding met 47.000 euro aan schulden zat — huurachterstand, creditcardschulden en een openstaande zorgpremie. Haar gemeente bood haar in 2025 een schuldhulpverleningstraject aan. Haar schuldeisers stemden niet in met een akkoord van 15 procent. Dankzij de verklaring van de gemeente kon zij bij de rechtbank Midden-Nederland een WSNP-verzoek indienen.
Haar procedure verliep in vijf stappen:
- Aanmelding bij gemeentelijke schuldhulpverlening — formulier indienen bij de afdeling Werk & Inkomen van de gemeente Utrecht; intake binnen vier weken.
- Minnelijk traject — negen maanden onderhandelen met zeven schuldeisers via een erkend schuldregelingsbureau. Resultaat: weigering door twee schuldeisers.
- Verklaring gemeente — officieel bewijs dat het minnelijk traject is mislukt; verplicht bijlage bij het WSNP-verzoek.
- Verzoekschrift bij de rechtbank — ingediend via het Juridisch Loket (gratis eerste advies) en een gespecialiseerde advocaat; griffierecht 2026: ca. 121 euro.
- Zitting en uitspraak — na gemiddeld zes tot acht weken volgde de uitspraak. Leila startte haar achttien maanden durende saneringstraject met een bewindvoerder aangesteld door de rechter-commissaris.
Expertcitaat: "De sleutel tot een succesvolle WSNP-aanvraag ligt in de volledigheid van de schuldendocumentatie," zegt mr. Karen Visser, advocaat bewindvoerder en lid van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK). "Schuldenaren die alle schulden eerlijk en volledig opgeven, lopen aanzienlijk minder risico op intrekking van het traject."
Over uw rechten als u werk verliest terwijl u in een WSNP-traject zit, lees meer in dit artikel over uitkering en wijzigingen in 2026.
Kosten en vergoedingen tijdens het WSNP-traject
Een WSNP-traject brengt kosten met zich mee, maar die worden doorgaans uit de boedel betaald — niet direct door de schuldenaar. Hieronder de belangrijkste posten voor 2026:
| Kostenpost | Bedrag 2026 | Betaler |
|---|---|---|
| Griffierecht rechtbank | ca. €121 | Schuldenaar vooraf |
| Salaris bewindvoerder | ca. €1.800–2.400/jaar | Uit boedel (VTLB) |
| Advocaatkosten aanvraag | €300–750 (eenmalig) | Schuldenaar / toevoeging |
| Intake schuldhulpverlening gemeente | Gratis | Gemeente |
De meeste schuldenaren komen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand (toevoeging), waardoor de advocaatkosten worden teruggebracht tot een eigen bijdrage van 145 tot 215 euro [Raad voor Rechtsbijstand, 2026]. Het salaris van de bewindvoerder is wettelijk vastgesteld en wordt jaarlijks geïndexeerd door de minister van Justitie en Veiligheid (artikel 320 lid 3 Faillissementswet).
Veelgestelde vragen over de WSNP in 2026
Wordt de WSNP toegankelijker in 2026? Ja, in beperkte zin. Het minnelijk traject als verplichte tussenstap wordt geüniformeerd, zodat schuldenaren in elke gemeente gelijke kansen krijgen. De toelatingsdrempel zelf — te goeder trouw zijn — wordt niet verlaagd, maar de toetsing krijgt meer nuance bij schulden door omstandigheden zoals ziekte of echtscheiding.
Hoe lang duurt het saneringstraject na 2026? Voor schuldenaren die volledig meewerken en geen complexe schuldensituatie hebben, bedraagt de standaardduur achttien maanden. Bij schending van verplichtingen of complexe hypotheek- en zakelijke schulden blijft drie jaar de norm. De rechter-commissaris bepaalt dit bij aanvang van het traject.
Kan ik de WSNP aanvragen als ik een DUO-schuld heb? Ja. DUO-schulden worden niet gesaneerd (ze verdwijnen niet door de schone lei), maar ze tellen mee in de draagkrachtberekening. Dit betekent dat uw leefgeld hoger kan uitvallen dan voor schuldenaren zonder studielening, wat de afdracht aan de boedel verlaagt.
Wat als mijn werkgever failliet gaat tijdens mijn WSNP-traject? U behoudt uw WSNP-bescherming. Uw loonvordering bij het UWV en een eventuele WW-uitkering worden onderdeel van de boedelberekening. De bewindvoerder past het vrij te laten bedrag (VTLB) aan op uw nieuwe inkomen. Informeer bij uw bewindvoerder of gemeente hoe uw uitkering wordt meegenomen in de boedelberekening.
Wettelijke disclaimer: De informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld ter algemene voorlichting en vormt geen juridisch advies. De WSNP-regelgeving is complex en verschilt per situatie. Raadpleeg een gespecialiseerde advocaat of uw gemeentelijke schuldhulpverlening voor advies dat aansluit bij uw persoonlijke omstandigheden.
