Sumardagurinn Fyrsti: Hvernig einkakennsla getur verið besta sumargjafinn

Hinn 23. apríl 2026 — þann fimmtudag næstkomandi — fagna Íslendingar Sumardaginum Fyrsta, einu af elstu og friðsælustu hátíðum þjóðarinnar. Á meðan börnin fá sumargiafarnar og göturnar fyllast af tónlist og leikhúsum, er vert að staldra við þá spurningu: hvernig geta foreldrar nýtt þetta tímamót til að gefa barninu gjöf sem varir lengur en ný hjól eða skipping-reim?

Sumardagurinn Fyrsti — hátíð sem er einstök í heiminum

Sumardagurinn Fyrsti er opinber frídagur á Íslandi — í raun eina landið í heiminum sem gefur þennan dag þessa stöðu. Hátíðin á rætur að rekja til fornnorræna dagatalinnar sem skipti árinu í aðeins tvær árstíðir: vetur og sumar. Fyrsti dagur Harpu — fyrsta sumarmánaðarins — var fagnaður sem tímamót fullur af von og endurnýjun.

Gjafafregð til barna á Sumardaginum Fyrsta er gömul — „rekjanleg allt til 16. aldar" samkvæmt fræðimönnum — og er elsta þekktum gjafafreðarsiðurinn á Íslandi, eldri en jólagjafir. Venjulega fá börnin hlutlægar gjafir eins og ný föt, bolta, hjól eða hopparann.

En í nútímaþjóðfélagi þar sem tækni breytir námi og tækifærum hraðar en nokkru sinni fyrr, eru fleiri og fleiri foreldrar að velja gjöf sem beinir börn sín að þekkingu.

Lykillinn að sumarnámi: ekki þvingunarleg, heldur virkjandi

Margir foreldrar óttast að kynna námsleg þemu yfir sumarið vegna þess að börnin þurfa hvíld. En rannsóknir sem birt hafa verið í Journal of Educational Psychology sýna að skipulegar 1–2 kennslustundir á viku yfir sumar halda þekkingu og draga úr svo kölluðum „summer slide" — þeirri glötunarinni á námslegri þekkingu sem á sér stað þegar skóli er lokaður í mörg mánuði.

Mismunurinn er í hvernig:

• Þvingunarleg heimanám dregur úr námsáhuga og skapar neikvæðar tengingar við nám
• Áhugadrifen einkakennsla sem tekur mið af barninu — hvort sem um er að ræða stærðfræði, ensku, tónlist eða tækni — veldur aukinni sjálfstraustu og dýpri skilningi

Íslenskt skólakerfið leggur mikla áherslu á sérkennslu, en bilunin á milli einstaklingsbundinna þarfa og hópkennslu er víðtæk. Einkakennarar geta fyllt þá bil — bæði í námsgrein sem barnið er statt í eða í nýrri hæfni sem barnið vill þróa.

Hvaða hæfni þarf barnið þitt í sumar?

Það eru nokkur þemu sem einkakennarar á Íslandi sjá sem mest eftirspurð á sumarönn:

Stærðfræði og reiknifærni. Rannsóknir sýna að stærðfræðiþekking gleymir sér hraðar en lestur yfir sumar. Börn sem fá einkakennslu í stærðfræði yfir sumar byrja haustið með marktækt betri grundvöll.

Enska og fleirtyngi. Íslenski skólinn er góður í ensku, en börn sem þróa raunverulega samskiptaflug í ensku yfir sumar — með einkakennara sem talar tungumálið sem móðurmál — ná stigi sem hópkennsla nær sjaldnast.

Forritun og tækni. KMT verkefnið og stafræna þróun Íslands kallar á tæknimennt. Sumarverknefni í forritun — jafnvel á þessum aldri 10–14 — geta kveikt áhuga sem varir alla lífstíðina.

Tónlist og sköpunarlegar greinar. Sumardagurinn Fyrsti er hátíð sem fagnar list og sköpun. Fólk gleymir gjarnan að tónlistarkennsla þjálfar gáfur sem gagnast í stærðfræði, móðurmáli og rökhugsun.

Gott einkakennarasamband — hvað er það?

Einkakennsla er ekki bara kennsla. Þegar gott samband myndast á milli kennara og nemanda gerist eitthvað annað: nemandinn byrjar að stígur eiginlega spurningarnar, leitar að nýjum hlutar, og er virkur þátttakandi — ekki passífur hlustandi. Þetta er það sem ýtt skilur á milli kennslu sem lokar í anda og kennslu sem opnar dyr.

Góðir einkakennarar eru ekki bara þeir sem kunna námsgreinn best — þeir eru þeir sem sjá barnið sem einstaklingur og aðlaga kennsluna þannig. Þeir leita að hvernig barnið lærir, hvar það er statt, og hvert það vill fara.

Yfir sumarið — án þess þrýstings sem skóli og einkunnagjöf skapar — opnast oft þetta rými þar sem raunverulegt nám á sér stað. Sumar einkakennarar á Íslandi segjast sjá meiri þróun yfir 6–8 vikur sumarkennslu en yfir heilt skólaár í hópkennslu.

Hvenær er rétti tíminn til að hefja?

Nú — í byrjun apríl og maí — er bestur tíminn til að bóka einkakennslu fyrir sumarið. Flestir einkakennarar fylla upp í dagskrá sína á þessum tíma, og þeir sem bóka snemma fá tíðari möguleika á að fá kennara sem hentar barninu sérstaklega.

Sumardagurinn Fyrsti 23. apríl gæti verið tilefnið — gjöfin sem þú kynnir barninu þínu sem „sumarverðlaun": eitthvað sem þeir vinna sér inn með áhuga og þreki. Það er öðruvísi en að fá hlut — það er tækifæri.

Ísland á heimsvísu í menntunarþjónustu

Ísland er hlutfall af menntakostnaði á mann meðal þess hæsta á heimsvísu. En þrátt fyrir þetta eru foreldrar — sérstaklega í útjaðarbyggðum eða þar sem sérhæfðir kennarar eru fáir — oft að leita á netið til að finna sérfræðikennslu.

Einkakennarar á Expert Zoom bjóða upp á einstaklingsmiðaðar kennslustundir í öllum algengustu námsgreinum — á íslensku eða ensku — og geta hafið kennsluna um hvenær sem er yfir sumarið, hvort sem um er að ræða einskiptisupplýsingu eða reglulegar vikustundir.

Sumarið byrjar 23. apríl samkvæmt gömlu fornnorrænu tímatalningu. Taktu skrefið og kíktu á hvað íslenskir einkakennarar bjóða — það gæti verið besta sumargjöfin sem barnið þitt fær.

Heimild: Menntamálastofnun Íslands: mms.is. First Day of Summer — Guide to Iceland.