Þúsundir lúnda dauðir á ströndum Evrópu: hvað þýðir þetta fyrir íslenskar tegundir og gæludýraeigendur?

Þúsundir lúnda hafa skolast upp dauðir á ströndum Evrópu í vetur — meiri fjöldi en nokkru sinni fyrr á þessum áratug. Samkvæmt gögnum frá BirdLife International og rannsóknum birtar í mars 2026 hafa yfir 45.000 lúndar skolast á land á Atlantshafsströndum Frakklands einar saman frá miðri janúar. Þetta er stærsti „fuglaslys" (e. wreck) sjófugla í Evrópu í meira en tíu ár.

Hvað gerðist?

Meginorsök dauðanna eru langvarandi Atlantshafsstormar sem herja á svæðið frá janúar til mars 2026. Þegar sjórinn er illur og öldugangs, sökkur fæðan — sérstaklega litlir fiskar og krabbalýður — dýpra niður í sjóinn. Lúndinn þarf þá að eyða margfalt meiri orku í að synda og kafa að fæðunni, og oft fær hann ekki nóg til að lifa af.

Samkvæmt grein birt á The Conversation í febrúar 2026 má búast við að eitt af tíu fuglum sem deyrnar á sjó aldrei nái að stranda — það þýðir að raunverulegar tölur dauðfalla kunna að vera tíu sinnum hærri en þær sem sjást á ströndum. Meðal fuglanna sem fundust var 34 ára gamall lúndi, sem sýnir að jafnvel langlíflegustu einstaklingar tegundanna eru ekki undanþegnir þessum hamförum.

Í Mars 2026 staðfesti Grapevine Iceland að dauðir lúndar höfðu fundist á ströndum Bretlands, Frakklands, Spánar og Portúgals. BirdLife International gefur í skyn í fréttatilkynningu frá 31. mars 2026 að þetta gæti dregið úr varpárangri á Íslandi á tímabilinu 2026.

Hvernig hefur þetta áhrif á Ísland?

Ísland hýsir eina stærstu lúndabyggð í heiminum — áætlað er að um 8–10 milljónir fugla sæki á íslenskar klappir á hverju sumri. Fyrstu lúndarnir sáust aftur þann 10. apríl 2026 við Grímsey og í Borgarfirði Eystri — rétt á áætlun, samkvæmt Grapevine Iceland.

En miklar aflegar af ungfuglum og fullorðnum fuglum í vetur gætu haft áhrif á stofninn til lengri tíma. Þegar fullorðnir fuglar deyja fyrr en búist var við minnkar líkurnar á að þeir komi og verpi. Rannsóknir sýna að lúndinn verpur yfirleitt aðeins eitt egg á ári og ungar fara í mörg ár að verða kynþroska — hann er þannig mjög viðkvæmur tegund þegar kemur að enduruppbyggingu stofns.

Í skýrslu Arctic Council um sjóvarfuglastofna á norðurslóðum er vakin athygli á því að gróðurhúsaáhrif ýki tíðni og styrk slíkra stormabelti, sem þýðir að svona atburðir gætu orðið algengari.

Hvað getur dýralæknir gert?

Þó lúndar séu villtar fuglar, kemur þetta upp spurningar sem dýralæknar og fuglafræðingar á Íslandi eiga auðveldlega svar við.

Ef þú finnur lifandi strandaðan lund:

Strandfuglar eru oft útmatta og ofkæltir — en þeir eru ekki endilega að deyja. Dýralæknar sem sérhæfa sig í villtum dýrum eða fuglum geta veitt brýnar ráðgjafar um:

• Hvernig á að meðhöndla og varðveita fuglinn uns hann er fluttur til sérfræðings
• Hvort viðeigandi sé að hafa samband við Náttúrufræðistofnun Íslands
• Hvort undantekning frá almennu banni við að halda villtum fuglum gildi í þessum tilvikum

Dýraeigendur og heimaböðurinn:

Við flóðstig og óveðri sjást oft hlutabrigðar meðal dýra heima. Hundar og kettir geta fundið og nálgast strandaðar fuglar á ferð. Dýralæknir getur ráðlagt um hvata til smitsóttar (t.d. fuglaflensu) sem þarf að hafa í huga ef gæludýr kemst í snertingu við dauðan sjóvarfugl.

Samkvæmt Matvælastofnun Íslands (MAST), sem hefur vaktað áhættu fuglaflensu á Íslandi, er mikilvægt að fólk forðist að koma við dauðum sjóvarfuglum án verndarhandskóa og tilkynni miklar dauðatölur til yfirvalda.

Hvað er best að gera núna?

1. Tilkynntu um strandfugla — Ef þú finnur fjölda dauðra fugla á ströndum, tilkynntu það til Náttúrufræðistofnunar Íslands eða sveitarfélagssins.
2. Lyfðu ekki dauðum fuglum — Notaðu hanskar ef þú þarft að hreyfa fugl og forðastu augnsnertingu við líkamsvágar.
3. Hafðu samband við dýralækni — Ef gæludýrið þitt hefur snert dauðan sjóvarfugl, sérstaklega þegar fuglaflensuálag er hátt, skaltu leita ráðgjafar.
4. Láttu gæludýrin vera á bandi — Við strandir þar sem dauðir fuglar eru algengir, haltu hundum á bandi til að koma í veg fyrir snertingu.

Íslenskar strandlengjan er ríkuleg með líffræðilegri fjölbreytni, en þessar hvítar merkur á landi eru ábending um veðurlag sem breytist. Dýralæknar og fuglafræðingar geta hjálpað okkur að skilja — og bregðast við — þessum breytingum.

Ef þig grunar að gæludýrið þitt þurfi að fara til skoðunar eftir snertingu við strandfugl, eða þú vilt vita meira um fuglaflensuvernd, er hægt að leita til reynds dýralæknis í gegnum Expert Zoom.

Hvað geta fuglafræðingar og náttúruverndaraðilar gert?

Á Íslandi er Náttúrufræðistofnun Íslands lykil stofnun í vöktun á lúndastofni landsins. Þær tölur sem stofnunin safnar á varptímann — fjöldi para, árangur eggleggingar og uppeldi unga — gefa okkur mynd af heilsu stofnsins til lengri tíma.

Heimlæg fuglafræðisamtök hafa í samstarfi við Náttúrufræðistofnunina þegar tekið saman gögn um lúnda sem sáust við Grímsey þann 10. apríl 2026 og í Borgarfirði Eystri sama dag. Þó þetta bendi til eðlilegrar kynlífsferðar, er spurningin hvort sama fjöldi og áður sé kominn til varpar — eða hvort tugþúsundir sem dóu í vetur séu nú fjarverandi.

Rannsóknir sem birtar hafa verið sýna að lúndastofnar á Bretatínsunni hafa dregist saman um 20–30% á síðustu tveimur áratugum. Á Íslandi hefur breytingin verið minni, en Heimildir BirdLife International frá mars 2026 benda til þess að hlutfall ungfugla sem koma til varpar í sumar 2026 gæti minnkað.

Hvað er framtíðin?

BirdLife International varar við því að ef stormabelti í Atlantshafi verður tíðara og sterkara — eins og loftslagsspá gefur til kynna — gæti þetta verið nýtt „normalgildi" fyrir sjófugla á Evrópu. Fyrir Ísland, sem dregur stolt af lúndanum sem hluta af náttúruarfleifð þjóðarinnar, er nauðsynlegt að fylgjast náið með stofninum.

Heimsóknir á lúndabyggðir, eins og í Borgarfirði Eystri eða á Vestfjörðum, eru mun dýrmætari þegar við vitum hvað við erum að hlífa. Fagleg ráðgjöf dýralækna og villtra fugla-sérfræðinga er lykilþáttur í vernd þessara tegunda til framtíðar. Þeir geta veitt mikilvægar upplýsingar um fuglaflensuáhættu, meðhöndlun strandaðra fugla og hvernig við getum stuðlað að vernd tegundanna.

YMYL-fyrirvari: Þessi grein er til upplýsingar eingöngu. Ef gæludýrið þitt hefur verið í snertingu við villta fugla eða þú ert með áhyggjur af heilsu þess, skaltu leita til löggildra dýralæknis.