Eftir rangar ásakanir gegn Írisi: hvenær varðar rógburður við lög á Íslandi?

Fyrrum borgastjóri Vestmannaeyja, Páll Magnússon, steig fram í dag, 2. júní 2026, til að verja núverandi borgastjóra, Íris Róbertsdóttir, gegn rangum ásakaningum sem hann lýsir sem „uppspunnum" — og segir að Íris hafi orðið fyrir alvarlegu mannorðstjóni og svívirðingum vegna þessara ósanna fullyrðinga. Þetta mál hefur varpa ljósi á spurninguna sem margir Íslendingar hafa spurt: þegar mann grípur að rangar ásakanir — hvort sem er á netinu eða í fjölmiðlum — hvað má hann þá gera samkvæmt lögum?

Hvað gerðist?

Samkvæmt frétt DV frá 2. júní 2026 eru þær ásakanir sem eru gerðar á hendur borgastjóra Íris Róbertsdóttir af hálfu fyrrverandi starfsmanns sveitarfélagsins blekkalegar. Páll Magnússon, fyrrverandi borgastjóri sem þekkir málið vel, neitar ákveðnum fullyrðingum og lýsir þeim yfir að hafa leitt til netárása og óvirðulegra ummæla gegn borgastjóranum á samfélagsmiðlum.

Þetta mál er ekki einstætt. Árið 2026 hefur Ísland séð fjölga dæma þar sem rangar eða villandi upplýsingar um einstaklinga berast um netið og valda teljandi skaða á mannorð, störf og einkalíf — þar á meðal dæmi frá apríl 2026 þar sem gerð var árás á nafngreiningarsíðu og birtar tilhæfulausar ásakanir gegn fjölda Íslendinga, þar á meðal stjórnmálamönnum.

Hvenær er rógburður refsiverður á Íslandi?

Ísland hefur skýrar lögfræðilegar reglur um rógburð og ærumeiðingar, bæði í hegningarlögum og einkamálaréttarfari. Hér er skýr yfirlit yfir helstu hugtök:

Ærumeiðingar (defamation): Þegar einhver gefur í skyn eða fullyrðir ósatt um annan einstakling með þeim hætti að það skaðar ímynd hans eða mannorð. Þetta getur verið bæði refsivert og borgaralegt vandamál.

Rógur (false accusations/libel): Þegar birtar eru eða kynntar rangar staðreyndar um annan — sérstaklega ef það er gert í fjölmiðlum, á samfélagsmiðlum eða opinberlega. Rógur getur varðað sektum eða fangelsi allt að einu ári samkvæmt íslenskum hegningarlögum.

Netníðsla (online harassment/defamation): Þegar einni er stöðugt árásargjarn á netinu með þeim hætti að það skaðar einstaklinginn. Ísland er í fremstu röð heimsins hvað varðar vernd netfrelsis, en það þýðir ekki að ósönnur fullyrðingar séu leyfðar.

Berast yfir landamæri: Jafnvel ef árásarmaðurinn er erlendis, geta Íslendingar sótt rétt sinn samkvæmt íslenskum lögum ef skaðinn berst til Íslands — til dæmis í gegnum íslensk samfélagsmiðlasamtök.

Munurinn á ærumeiðingum og rógburði

Þrátt fyrir að ærumeiðingar og rógur séu tengd hugtök, eru þau lögfræðilega aðskilin:

Ærumeiðingar geta falið í sér bæði sannar og ósannar fullyrðingar — ef þær eru sagðar á þann hátt að þær skaðar þig. Þó er sannleikurinn almennt gildt varnarskilyrði.

Rógur snýst einvörðungu um ósannar fullyrðingar — og þarfnast ekki þess að fullyrðingin sé tjáð á gróflegan eða níðskulegur máta til að teljast refsivert. Það nægir að fullyrðing sé ósönn, að hún hafi birst opinberlega, og að hún hafi valdið skaða.

Hvernig íslenskar dómstólar meta mál: Í máli sem nær til dómstóla mun dómari líta til þess hvort fullyrðingin var sett fram sem staðreyndalegt „mun" eða sem skoðun. Skoðunar njóta meira tjáningarfrelsisverndar. En þegar farið er í gegnum staðreyndirnar — eins og í dæminu um Íris — má færa rök um fulla refsiábyrð þegar fullyrðingin er sannanleg ósönn.

4 réttindi þín þegar þér er rógað um

1. Kæra til lögreglu: Þú getur lagt fram kæru hjá lögreglu ef þú telur að fullyrðingarnar séu refsiverðar. Lögreglan rannsakar og Ríkissaksóknari ákveður hvort saksóknari verður.

2. Höfða einkamál: Þú getur krafist skaðabóta í borgarlegu máli án þess að það þurfi að verða refsimál. Þetta er oft skilvirkara þegar um er að ræða bókaðan fjárhagslegan skaða á rekstri eða starfi.

3. Krefjast leiðréttingar og afturköllunar: Fjölmiðlar og einstaklingar á samfélagsmiðlum geta verið skyldaðir til að taka þátt í leiðréttingu — og þegar mál nær til dómstóla, getur dómarinn úrskurðað opinbera afsökunarbeiðni.

4. Fá neyðarúrskurð til að fjarlægja efni: Í brýnum tilvikum, þegar efni veldur bráðum og mælanlegum skaða, er hægt að sækja um bráðabirgðaúrskurð til að efnið sé fjarlægt meðan mál er til rannsóknar.

Á Expert Zoom hefur verið fjallað um svipuð lögfræðileg réttindi þegar einstaklingsvernd er í húfi — þegar til dæmis nafn manns er notað á þann hátt sem gengur þvert gegn vilja hans.

Hvenær á að leita til lögfræðings?

Ef þú stendur frammi fyrir slíkum aðstæðum — hvort sem rangar ásakanir berast á samfélagsmiðlum, í fjölmiðlum eða á vinnustað — er rétt að ráðfæra sig við lögfræðing sem sér um þessi mál. Þeir geta hjálpað þér að:

• Meta hvort málatilbúnaður sé nógu sterkur til að réttlæta kæru eða málsmeðferð
• Safna gögnum á réttan hátt (skjáskot, sölunar, gögn um miðlun) svo þau séu lögfræðilega nothæf
• Undirbúa beiðni um bráðabirgðaúrskurð ef þörf krefur
• Semja við fjölmiðla eða einstakling um friðsamlega lausn áður en gengið er til dómstóla

Lögfræðingafélag Íslands geymir skrá yfir löggilda lögfræðinga sem sérhæfa sig á þessu sviði — sjá logfraedingafelag.is til að finna réttan sérfræðing.

Þessi grein er til almennra upplýsinga og kemur ekki í stað lögfræðiráðgjafar. Ef þú telur þig hafa orðið fyrir rögum eða ærumeiðingum, hafðu samband við löggiltann lögfræðing.