Nýjar einkunnir í grunnskólum 2026: hvað þýðir breytingin fyrir barn þitt?

Menntamálaráðherra Inga Sæland tilkynnti 15. apríl 2026 að grunnskólar á Íslandi muni skipta yfir í tölulegar einkunnir á kvarðanum 0–10, í stað þess stafs- og litakerfis sem við höfum þekkt. Breytingin kemur í kjölfar þess að 88% foreldra lýstu stuðningi við tölulegar einkunnir í nýlegri könnun — en kennarasamtök hafa brugðist harðlega við og kalla eftir samráði.

Hvað er að breytast og hvenær?

Í dag nota íslenskir grunnskólar stafaeinkunnir: A, B+, B, C+, C og D. Ráðherra Inga Sæland vill skipta þessu út fyrir tölulegar einkunnir á 0–10 kvarða — sama kerfið og framhaldsskólar og háskólar nota nú þegar.

Ráðherra tiltók einnig tvennar fylgiráðstafanir sem hún telur nauðsynlegar:

• Minni nemendahópar til að tryggja einstaklingsmiðað nám — með markmiðið að fara niður úr 18 nemendum í bekk að meðaltali
• Fleiri kennslustundir til að styðja við nám barna og loka þeim námsmunum sem PISA-rannsóknir hafa leitt í ljós

Breytingarnar voru kynntar á ráðstefnu Kennarasambands Íslands (KÍ) 15. apríl — daginn eftir að framkvæmdastjórn sambandsins frétti af þeim. Magnús Þór Jónsson, formaður KÍ, gagnrýndi harðlega að kennarar hafi ekki fengið tækifæri til samráðs áður en tillögur voru birtar opinberlega. Hann sagði að slíkt þykist sér óviðeigandi vinnulag og sé í andstöðu við þær faglegu hefðir sem kennarar reiða sig á.

Af hverju skiptir þetta máli núna?

Samkvæmt Hagstofunni eru um 47.115 nemendur í íslenskum grunnskólum, dreift á 174 skóla. PISA-niðurstöður 2022 sýndu að íslenskir nemendur skora undir meðaltali OECD-ríkja í lestri (436 stig á móti 476 í meðaltali), stærðfræði og náttúrufræðum — niðurstaða sem hefur kallað fram umræður um gæði kennslu og námsmat.

Ráðherra Sæland telur að greiðara einkunnakerfi geri foreldrum auðveldara fyrir að fylgjast með framförum barna sinna og auðveldi samskipti milli heimila og skóla. Þegar framhaldsskólar og háskólar nota þegar tölulegar einkunnir, má spyrja sig hvort þetta misræmi á milli skólastiganna sé hagkvæmt.

Gagnrýnendur benda hins vegar á að einkunnir einar og sér leysi ekki undirliggjandi vandann við gæði kennslu. Þeir benda á að rannsóknir sýni að það eru samskipti kennara og nemanda, einstaklingsmiðaðar aðferðir og stuðningur við þá sem standa höllum fæti, sem skipta meginmáli — ekki hvort ein kynnt sé með bókstaf eða tölu.

Hvað þýðir þetta fyrir foreldra?

Margir foreldrar eru að spyrja sig hvað þetta þýðir í raun og veru. Ef barnið þitt er nú í 4.–7. bekk, þá gætu þessar breytingar tekið gildi á meðan barnið þitt er enn í grunnskóla. Hér eru helstu spurningarnar sem koma upp:

Mun barnið mitt vera betur í stakk búið? Rannsóknir á tölulegar einkunnir benda til þess að þær geti gefið skýrari mynd af námsframvindu — en aðeins ef þær eru studdar af nákvæmum námsmarkmiðum og skýrum viðmiðum.

Hvernig les maður einkunnirnar rétt? Kvarðinn 0–10 kann að þykja einfaldur en mikilvægt er að skilja hvað hverjum stigi samsvarar — og hvernig það er í samanburði við hæfnimarkmiðin sem barnið á að ná.

Hvað ef barnið þitt er að standa höllum fæti? Þetta er spurningin sem flestir foreldrar leggjast mest á áhyggjur af. Að fá lága tölu í stað lágs stafa breytir engu nema að barnið fái raunhæfa aðstoð.

Hvernig getur einkakennsla og námsráðgjöf hjálpað?

Kennaraembætti hefur ítrekað bent á að minni nemendahópar og einstaklingsmiðaðar aðferðir skili bestum árangri. En með 47.000 nemendum í kerfinu getur grunnskólakennari ekki alltaf veitt hverjum nemanda þá sérstöku athygli sem þarf.

Einkakennarar og námsráðgjafar geta hjálpað þér að:

• Skilja hvar barnið þitt stendur á nákvæman og hlutlægan hátt, óháð hvaða einkunnakerfi er í notkun
• Gera upp námsáætlun sem tekur mið af nýjum kröfum og styður við breytingana
• Bregðast við tafarlausum veikleika í tilteknum greinum — hvort sem um er að ræða stærðfræði, íslensku eða enska — áður en ný einkunnakröfur taka gildi
• Undirbúa barnið fyrir þau námsstig þar sem tölulegar einkunnir eru nú þegar í gildi, svo sem framhaldsskóla

Samkvæmt gögnum Menntasviðs Reykjavíkur eru nemendur sem fá sérstaka námsaðstoð líklegri til að ná settum markmiðum og ljúka skólagöngu án bilana. Einkakennarar geta sérsniðið nám að þörfum einstaklings — eitthvað sem stór bekkur getur ekki alltaf boðið upp á, jafnvel þótt hlutur á sig að bekkir verði minnkuð með tímanum.

Skref sem þú getur tekið núna

Ekki bíða eftir að nýtt kerfi gangi í gildi til að bregðast við. Hér eru skref sem þú getur tekið strax:

1. Talaðu við umsjónarkennara — spurðu beint hvar barnið þitt stendur á kvarðanum sem er í notkun og hvort eitthvað sé sem þarf að styrkja
2. Skoðaðu PISA-gögnin — Hagstofa Íslands gefur út samanburðargreinar um skólakerfið sem hjálpa þér að setja niðurstöðurnar í samhengi
3. Hafðu samband við skólann um hvernig breytingarnar verða kynntar foreldrum — margar skólar halda foreldrafundi um þetta í sumar
4. Íhugaðu einkakennslu eða námsráðgjöf — sérstaklega ef barnið þitt hefur áður sýnt erfiðleika í tiltekinni grein eða ef þú vilt ganga úr skugga um að það sé vel í stakk búið

Ef þú ert foreldri sem þarf hlutlæga skoðun á hvar barn þitt stendur námslegs, getur þú skoðað möguleikana hjá Expert Zoom — þar getur þú fundið einkakennslusérfræðinga sem starfa í gegnum netið.

Hvað mun gerast næst?

Kennarasamband Íslands hefur gefið til kynna að þau muni krefjast opinbers samráðs áður en breytingar taka gildi. Ráðherra Sæland hefur ekki tilkynnt nákvæmar tímaáætlanir en breytingarnar eru fyrirhugaðar á næstu skólaárum.

Mögulegt er að þingmál þurfi að fara í gegnum Alþingi til að breyta lögum um grunnskóla — ferli sem gæti tekið eitt til tvö ár. Í millitíðinni halda skólar áfram að nota núverandi stafaeinkunnakerfi.

Mikilvægasta skilaboðið til foreldra er þetta: einkunnakerfi er aðeins eitt af mörgum tækjum sem við notum til að mæla nám barnsins þíns. Hvað sem þessum breytingum líður, þá er besta þjónustan sem þú getur gert barni þínu að vera virkur hlutakandi í námi þess — að vera til staðar, spyrja spurninga og leita eftir aðstoð þegar þörf krefur.

---

Ef þú ert foreldri sem þarf ráðgjöf við að meta námsþarfir barns þíns, getur þú fundið sérfræðing í einkakennslu eða námsráðgjöf á netinu í gegnum Expert Zoom.