Starfsmenn MAST fá hótanir: hvað þurfa dýraeigendur að vita um dýraverndarlög á Íslandi?

Starfsmenn Matvæla- og veterinærstofnunar Íslands (MAST) hafa fengið hótanir tengdar dýraverndarmálum sem stofnunin rannsakar, sagði forstjóri stofnunarinnar Hrönn Ólína Jörundsdóttir 24. apríl 2026. Sumir starfsmenn hafa komið upp öryggiskerfum í heimilum sínum og mál hafa verið tilkynnt til lögreglu. Fréttir af þessum hótunum leiða athyglina að þeirri spurningu sem margir dýraeigendur á Íslandi hafa: hvað gerist ef MAST kemur að dyrum þínum — og hvaða réttindi hefur þú?

MAST: hvað er stofnunin og hvernig virkar hún?

MAST er ríkisstofnun sem hefur eftirlit með dýraheilbrigði, dýravernd og matvælaöryggi á Íslandi. Stofnunin vinnur samkvæmt dýraverndarlögum nr. 55/2013 og er heimilt henni að framkvæma eftirlit á búum, heimilum og öðrum stöðum þar sem dýr eru haldin.

Forstjóri Jörundsdóttir lýsti þessu á þá leið: "Þetta er ekki nýtt fyrirbæri, þótt það sé ekki algengt." Hún bætti við að ákvarðanir um að taka dýr af eigendum séu alltaf teknar sameiginlega af starfshóp og séu alltaf síðasta úrræðið þegar alvarlegar aðstæður kalla á það eða þegar eigendur bregðast ekki við ítrekaðar ábendingar.

Í kjölfar fréttanna hefur stofnunin tekið til skoðunar hvort þörf sé á frekari öryggisráðstöfunum fyrir starfsmenn, og hótanir sem berast eru alltaf tilkynntar til lögreglu.

Hvenær getur MAST tekið dýr af eiganda?

Margt fólk veltir því upp hvort stofnunin geti bara komið og tekið dýr án heimildar eða málsmeðferðar. Svarið er nei — en málsmeðferðin getur gengið hratt þegar aðstæður eru alvarlegar.

Samkvæmt dýraverndarlögum er ferillinn þannig:

Fyrsta stigið: ábending og eftirlit. MAST fær ábendingu — frá nágrönnum, dýralækni eða öðrum — og sendir eftirlitsmann til að meta stöðu. Eigandi er yfirleitt upplýstur og gefinn kostur á að bæta úr.

Annað stigið: formlegar kröfur. Ef vandinn er ekki lagfærður fær eigandi skriflegar kröfur með tímafresti. Þessum kröfum fylgja nákvæmar leiðbeiningar.

Þriðja stigið: ráðstöfun dýranna. Aðeins ef eigandi bregst ekki við og velferð dýranna er í alvarlegu uppnámi getur MAST ákveðið að fjarlægja dýrin. Slík ákvörðun er alltaf tekin af hópi sérfræðinga, ekki einstaklings.

Kæruferli. Eigandi á rétt á að kæra ákvarðanir MAST til yfirstjórnar stofnunarinnar og að lokum til stjórnsýslunefndar. Dýralæknir eða lögfræðingur getur aðstoðað við þetta ferli.

Hvað segja sérfræðingar um réttindi dýraeigenda?

Dýralæknar sem vinna utan MAST benda á nokkur atriði sem dýraeigendur ættu að vera meðvitaðir um:

Rétturinn til að fá skriflegar skýringar. Eigandi á rétt á að fá skriflegar skýringar á öllu sem MAST gerir — hvers vegna eftirlitið fór fram, hvers vegna ákveðin úrbætur eru krafðar og hvaða lagagrundvöllur ráðstöfun dýra byggist á. Munnleg samskipti eru ekki nóg.

Rétturinn til gagnaðila. Áður en endanleg ákvörðun um fjarlægingu dýra er tekin á eigandi rétt á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þetta er grundvallarmunurinn á lögmætum eftirliti og skyndilegum aðgerðum sem gætu talist ólöglegar.

Rétturinn til frjálsts ráðgjafa. Eigandi getur á eigin kostnað fengið óháðan dýralækning eða sérfræðing til að meta stöðu dýranna og skila inn rökstuðningi sem getur verið hluti af kærugögnum.

Rétturinn til að fá dýr til baka. Ef eigandi sýnir fram á að aðbúnaður hafi verið lagfærður og standist kröfur, getur hann sótt um að fá dýr aftur í eigu sína. Þetta ferli krefst oft aðstoðar fagmanns.

Til að fá ráðleggingar frá dýralækni um dýraverndarmál á Íslandi er hægt að hafa samband í gegnum Expert Zoom — Dýraveiðar og dýravernd á Íslandi.

Hvað getur þú gert ef þú telur eftirlit MAST vera rangt?

Ef eigandi telur að MAST hafi farið of hart eða of skjótt fram, eru nokkur skref sem hægt er að fara:

Skrásett kvörtun. Senda má kvörtun skriflega til MAST um ákveðnar aðgerðir. Kvörtunin á að lýsa nákvæmlega hvað gerðist, á hvaða degi og hvers vegna eigandinn telur aðgerðina hafa verið ranga.

Kæra til kærunefndar velferðarmála. Ríkisstjórnin hefur skipað kærunefnd sem fjallar um kærur vegna stjórnvaldsákvarðana á sviði dýraverndar. Kærufrestur er almennt 3 mánuðir frá dagsetningu ákvörðunarinnar.

Leita til Umboðsmanns Alþingis. Ef eigandinn telur sig hafa orðið fyrir óréttlægi í stjórnsýsluferlinu getur hann leitað til umboðsmanns sem rannsakar hvort lög og reglur hafi verið fylgt.

Fá lögfræðilega ráðgjöf. Lögfræðingur með reynslu í stjórnsýslurétti getur yfirfarið gögn og metið hvort ástæður séu til að höfða mál. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar mikið fjárhagslegt verðmæti er í húfi, til dæmis búfjársjúkdómar sem leiða til ráðstöfunar dýra.

Hvers vegna eru hótanir vandinn?

Það er auðveldast að skilja hvata þeirra sem beita MAST-starfsmenn hótunum: þeir eru í miklum tilfinningalegum tengslum við dýr sín og upplifir afskipti stofnunarinnar sem óréttlægar. En hótanir ganga aldrei upp.

Þvert á móti má ætla að hótanir séu líklegar til að þyngja málið gegn dýraeigandanum. Lögregla tekur slíkar tilkynningar alvarlega og þær geta haft lagalegar afleiðingar í för með sér. Samkvæmt MAST er markmið stofnunarinnar alltaf að vinna með dýraeigendum — ekki gegn þeim — og mál sem leyst eru í samvinnu þrýsta lægra á eftirlit og afleiðingar.

Ef þú ert í samskiptum við MAST vegna dýraverndarmáls — hvort sem er vegna ábendinga frá öðrum eða opinbers eftirlits — er bestar ráðleggingar þær að eiga samskipti í góðu trausti, fá faglegar ráðleggingar og nota lögmæt kæruréttindi ef þú telur að stofnunin hafi gert mistök.

Athugasemd: Þessi grein er almenn fræðsla og kemur ekki í stað lögfræðilegrar eða faglegrar ráðgjafar um dýraverndarmál.