Samstarf Klíníkin og Landspítala dettur í þrot: hvað þýðir þetta fyrir sjúklinga á biðlista?

Hvers vegna biðlistar munu ekki styttast: hvað þarf heilbrigðisráðgjafi að segja?

Samstarf Klíníkin og Landspítala á legudeildarrekstur mun ekki verða að veruleika, samkvæmt tilkynningum frá 27. mars 2026. Niðurstaðan kemur á sama tíma og Landspítali glímir við gríðarlegar kröfur og langir biðlistar í þjóðheilbrigðiskerfinu — og vekur upp brýnar spurningar um framtíð sjúklinga sem bíða eftir aðgerðum.

Klíníkin, einkakliníkin við Ármúla 9 í Reykjavík, hafði boðist til að taka að sér legupláss og þjónustu við aldraða sjúklinga til þess að létta á þrýstingi á Landspítala. Samningaviðræður fóru þó á vonarvöl þegar heilbrigðisráðuneytið og Landspítali settu fram kröfur um þjónustu sem Klíníkin gat ekki veitt án umfangsmikilla breytinga á húsnæði og mannafla.

Hvað fór úrskeiðis?

Samkvæmt tilkynningum frá Klíníkin hafðist klínikan samband við ráðuneytið og Landspítala í nóvember 2025 og bauð aðstoð til að létta á álagi sjúkrahússins. Viðræðurnar beindu sér þó í þá átt að þjónustu sem krafðist sérstakrar innviðauppbyggingar: umönnun aldraðra sjúklinga með staðfest lyfjagildi og heilsufarsmat.

Þetta þýddi að Klíníkin hefði þurft að endurbæta húsnæðið og ráða nýtt starfsfólk, sem gerði samstarf á þessum skilmálum ókost. Klíníkin lýsti áhuga á öðrum samstarfsformum, svo sem betri nýtingu á leiguherbergjakapasítet, nýtingu skurðstofutíma og betri sjúklingaflæði, en án árangurs í þetta sinn.

Landspítali, sem er eina háskólasjúkrahús landsins, þjónar 370.000 íbúum og er þegar að starfa nær fullu álagi. Samkvæmt gögnum frá 2025 bíða tugi þúsunda sjúklinga eftir sértæku heilbrigðisþjónustu — hvort sem er hjartasjúkdómar, beinholtssjúkdómar eða aðrar erfiðar sjúkdómsflokkur.

Hvað þýðir þetta fyrir sjúklinga á biðlista?

Að sögn heilbrigðissérfræðinga getur biðin eftir sérfræðiþjónustu á almannastofnun tekið mánuði — eða jafnvel ár — eftir eðli sjúkdómsins. Þegar samstarf milli einkageirans og opinbera heilbrigðiskerfisins mistekst eins og hér, minnkar möguleikinn á að nýta sér einkageirann til að létta á biðlistunum.

Hverjir verða mest fyrir áhrifum?

• Sjúklingar á langtíma biðlista: Þeir sem bíða eftir bæklunarlæknisaðgerðum, stoðkerfismeðferð eða öðrum sérfræðiþjónustu verða að bíða lengur í opinbera kerfinu.
• Aldraðir sjúklingar: Klíníkin bauðst sérstaklega til að þjóna þessum hópi, þannig að biðtíminn gæti lengst hjá þeim.
• Sjúklingar sem geta greitt fyrir einkaþjónustu: Klíníkin er þegar með einkasérfræðiþjónustu í hjartasjúkdómum, bæklunarlækningum, myndgreiningum og fleiru — þar er bið minni en í opinbera kerfinu.

Hvað getur einstaklingsráðgjafi heilbrigðis gert fyrir þig?

Þegar heilbrigðiskerfið er undir álagi og samstarf á milli opinbers og einkageira gengur ekki upp, er gagnlegt að hafa ráðgjafa sem getur hjálpað þér að finna bestu leiðina. Heilbrigðissérfræðingur getur:

• Greint valmöguleika þína: Hvort það sé réttara að bíða í opinbera kerfinu eða leita að einkaþjónustu á Klíníkin eða öðrum einkastofnunum.
• Farið yfir gögn þín: Hjálpað þér að skilja sjúkdómsgreininguna þína og hverjar eru líklegar meðferðarlegar leiðir.
• Samskipti við heilsugæslu: Útskýrt möguleika þína ef þú ert á biðlista og hvað þú getur gert til að flýta ferli.
• Stýrt þér í rétta átt: Ef þú ert að velta því fyrir þér að fara erlendis í meðferð — eitthvað sem margir Íslendingar eru að huga að — getur sérfræðingur gefið þér faglega skoðun.

Á Íslandi greiðir ríkið hluta heilbrigðisþjónustunnar, en samkvæmt reglum Sjúkratrygginga Íslands (SÍ) getur þú einnig sótt um endurgreiðslu á hluta einkaheilbrigðisþjónustu — þar á meðal sérfræðiviðtöl — undir ákveðnum skilyrðum.

Klíníkin heldur áfram sem einkakliník

Þrátt fyrir að samstarfsviðræðurnar hafi brotið saman, starfar Klíníkin áfram sem einkarekinn heilbrigðisaðili og er opinn sjúklingum sem vilja fá ráðgjöf eða meðferð á einkagrunni. Klíníkin er eina einkakliníkin á Íslandi með inniliggjandi deild, og þjónar þar með hlutverki sem hefur aldrei verið eins mikilvægt.

Þeir sem þjáist af biðlistum í opinbera kerfinu — hvort sem er vegna beinholtssjúkdóma, hjartasjúkdóma eða annars — geta leitað beint til Klíníkin og þar fengið tafarlaus tíma í margra tegunda sérfræðiþjónustu.

Sérfræðingar heilbrigðismála vara þó við of einlægri trú á einkageiranum sem lausn: þjóðheilbrigðiskerfið þarf fjármuni og mannafla til að laga sig að vaxandi þörf. Samkvæmt gögnum Heilbrigðisráðuneytisins er heilbrigðisútgjöld á mann á Íslandi meðal þeirra hæstu í Evrópu — um 5.000 Bandaríkjadali á ári — en biðlistar eru þrátt fyrir það langir.

Einkageirinn getur fyllt skarðið — en þarf stuðning

Samstarf milli einkageira og opinbers heilbrigðiskerfis er tíðkanlegt í mörgum nágrannalöndum Íslands. Í Danmörku og Noregi keyra einkasjúkrahús á samningum við ríkið og skattgreiðendur greiða hluta kostnaðar. Þetta fyrirkomulag leiðir til styttri biðlista og meira virðis fyrir heilbrigðisútgjöldin þjóðarinnar.

Á Íslandi er þetta líkan mun minna þróað. Klíníkin er eina stórklíníkin með inniliggjandi deild og hefur verið í viðræðum við heilbrigðisyfirvöld um stærra hlutverk — en án árangurs í þetta sinn.

Heilbrigðissérfræðingar eru sammála um að lausnin sé ekki einföld: þjóðheilbrigðiskerfið þarf bæði fjármagn og mannafla, en einkageirinn getur séð um verkefni sem létta á álagi á meðan að umbótaferli stendur. Þetta er tækifærið sem glataðist þegar samstarfsviðræður Klíníkin og Landspítala brutu saman.

Hvað er næsta skref?

Heilbrigðisráðuneytið og Landspítali gáfu ekki til kynna hvenær eða hvort nýjar samningaviðræður við einkageirann verði hafnar. Þetta þýðir að í bili er best að:

1. Hafa samband við heilsugæslustöð þína og kynna þér stöðu biðlistans þíns.
2. Kanna einkaþjónustumöguleika — Klíníkin og aðrar einkastofnanir geta veitt hraðari þjónustu á ákveðnum sviðum.
3. Leita sér ráðgjafar hjá heilbrigðissérfræðingi sem getur hjálpað þér að skilja möguleikana þína í ljósi núverandi ástands heilbrigðiskerfisins.

Ef þú ert á biðlista eða hefur spurningar um heilbrigðisréttindi þín á Íslandi getur heilbrigðissérfræðingur hjá Expert Zoom veitt þér faglega ráðgjöf — bæði varðandi opinberar réttindareglur og einkalegar meðferðarmöguleika.

YMYL-fyrirvari: Þessi grein er til upplýsingar einnar og kemur ekki í stað faglegrar heilbrigðisráðgjafar. Leitaðu alltaf til heilbrigðissérfræðings áður en þú tekur ákvarðanir um meðferð.