Hvalfjörðurgöngin loka á nóttunni í 7,5 vikur: hvað eiga íbúar og sjúklingar að gera?

Sjö og hálf vika með lokuðum Hvalfjörðurgöngum á nóttunni: hvað þarftu að vita?

Hvalfjörðurgöngin loka á nóttunni í 7,5 vikur frá 7. apríl til 29. maí 2026, milli 21:30 og 06:00 virka daga. Samkvæmt Vegagerðinni er lokun nauðsynleg vegna endurnýjunar á lýsingakerfi göngsins — en áhrifin á íbúa, sjúklinga og starfsmenn á svæðinu eru umtalsverð.

Formaður bæjarstjórnar í Akranesi, Valgarður Lyngdal Jónsson, sagði við RÚV að tilkynningin hafi komið of seint: „Skiptavinnumenn hefðu getað skipulagt vinnutíma sinn ef þeim hefði verið gefinn meiri fyrirvari." Þetta vekur mikilvæga spurninguna — hvaða lögfræðilegar réttindi eiga íbúar vesturlands þegar vegainfrastrúktúr raskast á þennan hátt?

Umvegur sem tekur klukkutíma lengur

Þegar göngin eru lokuð þarf umferð að fara um þjóðveg 47 meðfram Hvalfjörð — leið sem bætir um klukkutíma við aksturinn á milli Reykjavíkur og Akraness. Göngin eru eini gangfæranlegi leiðin á milli þessara svæða á nóttunni, og þar eru stórfyrirtæki eins og Grundartangi sem rekstur þeirra reiðir sig á skiptavinnu.

Borgarstjóri Akraness, Haraldur Benediktsson, sagði að lokun hafi áhrif á „allt norðvesturland." Þetta er ekki of stórt sagt: Grundartangi fer með stóriðju og þúsundir manna búa og vinna á svæðinu sem notar göngin sem helstu samgönguleið til og frá höfuðborgarsvæðinu.

Fæðingardeild Heilbrigðisstofnunar Vesturlands

Deildarstjóri á fæðingardeild Heilbrigðisstofnunar Vesturlands sagði við RÚV að hún vænti truflana bæði fyrir konur sem ætla að fæða á stofnuninni og starfsmenn. Konum á síðustu vikum meðgöngu kann að vera ráðlagt að gista nær sjúkrahúsinu yfir nóttina til að forðast seinkun ef fæðing hefst á milli 21:30 og 06:00.

Þetta er ekki einungis óþægindar — þetta getur haft heilsufarsleg áhrif. Fæðingardeild Heilbrigðisstofnunar Vesturlands þjónar konum frá stóru svæði, og erfiðleikar við að komast þangað á nóttunni geta þýtt að konur þurfi að fara á Landspítala í Reykjavík í staðinn — sem er þó lengri leið.

Hvaða lögfræðilegar réttindi eiga íbúar?

Þegar innviðaverk raskast á þennan hátt gjarnan spurning hvort íbúar eigi kröfu á bætur eða frekari réttindi. Lögfræðisérfræðingar benda á eftirfarandi:

Einkalægur réttur á bótum er takmarkaður. Þegar ríkið eða sveitarfélag lokar vegum vegna viðhalds — ekki slys — geta borgarar almennt ekki krafist bóta fyrir óþægilegar afleiðingar. Þetta er hluti af því sem kallast almannaréttarlegt heimilisleysi til skaðabóta vegna löglegra aðgerða.

Vinnuveitendur bera ábyrgð á að starfsmenn komist á vinnustað. Samkvæmt íslenskum vinnulögum getur starfsmaður krafist þess að vinnuveitandi taki tillit til sérstakra aðstæðna sem leiða til þess að hann kemur seint eða er ekki fær um að mæta. Ef lokun göngsins veldur því að starfsmaður kemur seint er vinnuveitanda skylt að finna lausn — en launagreiðslur eru ekki tryggðar nema annað sé tekið fram í ráðningarsamningi.

Konur í barneigninni geta sótt sér ráðgjöf. Ef þú ert á síðustu vikum meðgöngu og ert í óvissu um hvernig þú kemst á fæðingarstað á tímanum skaltu hafa samband við fæðingardeildina sem þér er ætlað að sæta. Þær geta gefið þér sérstakar leiðbeiningar.

Vegagerðin hefur lofað viðræðum. Vegagerðin sagðist tilbúin til að tala við stóra skiptavinnufyrirtæki um hvort hægt sé að leyfa umferð í tengslum við vaktaskipti. Þetta gæti gefið einhverjum hlutfall sjúklingaflutnings og skiptavinnu frelsi til að nota göngin — en það er enn í vinnslu.

Hvað getur lögfræðingur gert fyrir þig?

Fólk sem verður fyrir tjóni vegna göngnalokunnar — hvort sem er vegna vinnumissir, aukins ferðakostnaðar eða heilsufarslegra vandamála — gæti haft ástæðu til að leita lögfræðiráðgjafar:

• Vinnuréttarlegar spurningar: Ef þú kemur seint eða þarft að breyta vaktir vegna lokunnar getur lögfræðingur yfirfarið réttindi þín samkvæmt kjarasamningi og vinnutímalögum.
• Tjón sem hlýst af seinkun á neyðarþjónustu: Í undantekningartilvikum þar sem seinkun á sjúkraflutningi leiðir af sér heilsutjón kann bótaréttur að koma upp.
• Samningsbundin skylda: Ef þú ert í leigusamningi eða viðskiptasamningi sem gengur út frá því að þú getir komist á tiltekinn stað á tilteknum tíma, getur lögfræðingur metið hvort force majeure ákvæði eigi við.

Samkvæmt Vegagerðinni er stefnt að því að ljúka verkinu fyrir 29. maí 2026. Göngin verða opin um helgar og yfir daginn á virkum dögum.

Hverjir eiga erfiðast?

Þrír hópar verða líklega hardast fyrir brotum:

1. Skiptavinnumenn á Grundartanga — sem vinna yfir nóttina og þurfa að vera á vinnustað kl. 06:00 eða fyrr
2. Konur á síðustu vikum meðgöngu — sem hafa skráð sig á fæðingardeild Heilbrigðisstofnunar Vesturlands
3. Fólk sem þarf neyðarmeðferð — og kann að þurfa að fara lengra leið

Að leita til lögfræðings hjá Expert Zoom sem þekkir til íslensks vinnuréttar og stjórnsýsluréttar getur hjálpað þér að fá skýra mynd af réttindum þínum í þessum sérstöku aðstæðum.

Sérstakur fyrirvari fyrir foreldra og barnshafandi konur

Konur sem eru á síðustu vikum meðgöngu og eiga heimili á Akranesi eða á vestursvæðinu ættu að hafa samband við ljósmóðurstöðina sína eins fljótt og auðið er. Heilbrigðisstofnun Vesturlands hefur þegar viðurkennt vandann og gæti boðið upp á einstaklingsbundnar ráðleggingar.

Ef þú ert barnshafandi og fæðingin er áætluð á milli 7. apríl og 29. maí, ættu þær sem búa langt frá fæðingardeild að íhuga:

• Að þekkja umveginn um þjóðveg 47 og stunda æfingaakstur
• Að búa til neyðaráætlun með nákomnum einstaklingum sem geta keyrt
• Að leita til lögfræðings ef atvinnurekandi gefur ekki svigrúm tengdu þörf þíns

Hvenær lýkur þessu?

Lokun göngsins lýkur 29. maí 2026. Þar til þá er ráðlegt að skipuleggja ferðalög fyrirfram — sérstaklega þeim sem búa á Vesturlandi og treysta á göngin sem dag- og næturfærslu.

Ef þú ert vinnuveitandi eða starfsmaður á svæðinu og ert að glíma við þær breytingar sem þörf er á, getur lögfræðingur hjá Expert Zoom veitt þér hlutlæga ráðgjöf um réttindi og skyldur.