Glódís Perla brýtur met: þegar metmörk verða heilsuráðgjöf

Glódís Perla Viggósdóttir, miðvarðar og fyrirliði íslenska kvennalandsliðsins í knattspyrnu, er á leið með metfjölda útileikja þegar Ísland tekur á móti Englandi á Laugardalsvelli í dag, 18. apríl 2026. Hún hefur safnað yfir 100 leikjum í landsliðsbúninginn síðan hún lék sinn fyrsta leik árið 2012 — gæti brotið met í kvöld. Þetta er tækifæri til að ræða spurninguna sem oft gleymist á hátíðarstundum: Hvernig vernda toppa íþróttakonur heilsu sína þegar metmörk nálgast?

Hvers vegna eru metmörk bæði tækifæri og áhætta?

Þegar íþróttamaður nálgast mikilvægar nánar, eins og metfjölda útileikja, breytist eitthvað í huga og líkama. Kannanir á sálfræði elítugíþróttafólks sýna að þrýstingurinn af þátttöku í metmörkuleg leikjum getur bæði aukið frammistöðu og aukið líkur á meiðslum.

Rannsóknir í Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports sýna að kvenlegar knattspyrnukonur með meiri þrótt — þ.e. hærra mental toughness-gildi — ná betri einbeiting í háþrýstingsleikjum. Á sama tíma er þekkt að kvenlegar íþróttakonur eru tvöfalt líklegri til að þjást af kvíða samanborið við karllegar kollegar á sambærilegu stigi.

Þetta þýðir: sálfræðileg undirbúningur er ekki valfrjáls — hann er hluti af heilsufar og frammistöðuverndunarkerfi hvers kvenlegs elítufyrirliða.

Helstu meiðsliáhættur í kvennaknattspyrnu

Kneliðameiðsli (ACL) eru algengari hjá konum en körlum. Samkvæmt rannsókn í PMC (U.S. National Library of Medicine) sem greindi frá 2025-2026, koma ACL-meiðsli hjá kvenlegum knattspyrnukonum tvisvar oftar á hvert 1.000 leiktíma en hjá karlaknattspyrnumönnum. Þetta er ekki vegna þess að konur séu veikari — heldur vegna líffræðilegra þátta eins og breiðari lendarbaugs, kniátta í hoppi og mánaðarlegs hormónasveiflna sem hafa áhrif á bóklegt styrk.

Algengustu meiðslin í kvennaknattspyrnu eru:

• Ökkluvrikkanir — algengasta tegundin, oft vegna breytilegra jarðvegsaðstæðna
• ACL-meiðsli — þung, oft með langt batatímabil (6–12 mánuðir)
• Höfuðhnerrir og heilahristing — hærra hlutfall hjá konum, sérstaklega við haus
• Liðbandsmeiðsli í hnénu og ökkla — oft vanmetið vegna þrýstings á að spila

Samkvæmt Johns Hopkins Medicine geta taugavöðva-þjálfunarforrit dregið úr heildarfjölda meiðsla um 27% og ACL-meiðsla sérstaklega um allt að 45%. Þetta er ekki flókin þjálfun — heldur markviss hluti af jafn- og teymisþjálfun.

Hvað getur þú lært af elítulíkani Glódísar?

Leikferill Glódísar Perlu Viggósdóttur hefur spannað meira en 14 ár. Hún er miðvarður hjá Bayern München og hefur farið í gegnum allar gerðir leiktímabundinna meiðsla, þreytu og þrýstings. Þess vegna hennar dæmi kennir okkur eitthvað um langtímahollustu:

Endurnýjun og bati eru hluti af þjálfun, ekki brot á henni. Elítuíþróttakonur eins og Glódís nota hvíldargjörðir, jógaþjálfun, svef-sálfræði og næringar-fagfræðing sem hluta af daglegu verklagi. Slíkt er ekki lúxus — það er forsenda þess að koma til leikjar 100+ sinnum á æviferli.

Sálfræðileg móþreytu er raunveruleg og meðhöndlanleg. Cannings and Nicholls (Frontiers in Psychology, 2023) sýna að kvenlegar knattspyrnu með viðlíka ferla og Glódís sæta of oft skammarkenndu hlutverki sem leiðir til kulnunar. Leiðin út er ekki einbeitnast meira — heldur leita til sálfræðings eða heilbrigðissérfræðings.

Hvenær á almennur íþróttamaður að leita til sérfræðings?

Þú þarft ekki að vera í landsliðinu til að þurfa á sömu þjónustu að halda. Hvort sem þú ert að spila í knattspyrnu- eða handboltalið, stunda jóga eða líkamsrækt, er ákveðin þrepa þar sem íþróttasálfræðingur eða íþróttasérfræðingslæknir getur skipt máli:

• Þú slasarst endurtekið á sama svæði — þarf mat á bíomekaníklegri orsök
• Þú ferð í leiki með sársauka eða slæma tilfinningu — þetta er of oft gert undir þrýstingi
• Þú finnur líðan mjög breytta fyrir eða eftir mót — kvíðaeinkenni, taugaóstyrkur
• Þú ert á bata eftir meiðsli og ert ekki viss um hvenær er öruggt að byrja aftur

Samkvæmt Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands hefur íslenska íþróttakerfið um árabil þróað gæðaráðgjöf fyrir íþróttafólk á öllum stigum. En aðgangur að sérhæfðum sérfræðingum — einkum sálfræðingum og íþróttalæknum — er oft takmarkaður.

Hvað geta aðrar knattspyrna- og íþróttakonur lært af þessum gögnum?

Þótt þú sért ekki að leika fyrir landsliðið, á þetta við um þig einnig. Rannsóknin sýnir að meiðslaháttur og þreytumynstur hjá konum í skipulagðri knattspyrnu eru svipuð á öllum stigum — frá unglingadeildum upp í EM-keppendur. Mismunurinn er aðgengi að sérfræðiþjónustu.

Hér eru þrjár einfaldar ráðstafanir sem hverjar knattspyrna- eða þrekíþróttakona getur tekið:

• Lærðu meiðslafornbragðsforrit: Forrit eins og FIFA 11+ eru staðfest af rannsóknum til að draga úr ACL-meiðslum. Þau taka 20 mínútur og eru gerð að hluta hlutverks upphitunar
• Gerðu heilsumat eftir meiðsli: Ef þú slasarst og ert óviss um bata — leitaðu aldrei sjálfur af stað aftur með sársauka. Eitt rangt skref getur breytt 6 mánaða bata í 12 mánaða
• Talaðu við einhvern um þreytu og kvíða: Sálfræðileg heilsa er líkamleg heilsa. Þetta er nauðsynleg hluti af hollustu hvers keppanda

Kvennaknattspyrna á Íslandi er á sögulegri stund

Íslenski kvennalandsliðið er eitt af fáum liðum í heiminum sem hefur komist á fimm EM í röð. Leikurinn í kvöld á Laugardalsvelli er hluti af HM-undan keppni 2027 þar sem liðið berjast um beinan sæti á heimsmeistaramótin í Brasilíu. Þetta eru söguleg tíðindi.

En á bak við metmörkin og sigrana er starf sem oft sést ekki: sálfræðileg undirbúningur, líkamslegur bati, nærningar-skipulag og markviss verklag til að vernda heilsuna til langs tíma. Þetta er lærdómur sem á við um alla íþróttakonur — á öllum stigum.

Á Expert Zoom getur þú fundið íþróttasálfræðinga og heilbrigðissérfræðinga sem geta hjálpað þér að byggja upp eigin heilsuvernd — hvort sem þú ert ungur keppnisíþróttamaður eða þrekþjálfunarmaður í miðjum leikferil.

Þessi grein er til almennrar fræðslu og er ekki læknaráð. Leitaðu til löggilts heilbrigðissérfræðings ef þú ert í vafa um heilsu þína.