Gervigreind og lýðræði: forseti Íslands varar við falsfréttum fyrir þjóðaratkváðagreiðslu

Halla Tómasdóttir, forseti Íslands, hvatti þjóðina til að ígrunda áhrif gervigreindar á lýðræðislegar umræður þann 9. apríl 2026 — rétt áður en Íslendingar standa frammi fyrir tveimur mikilvægum kosningum: sveitarstjórnarkosningum og þjóðaratkváðagreiðslu um viðræður um aðild að ESB. Varnaðarorð forsetans koma á réttum tíma þegar gervigreindartækni verður sífellt nákvæmari í að búa til villandi efni.

Hvað sagði forseti Íslands?

Í grein sem birtist í Vísi þann 9. apríl 2026 lýsir forseti Tómasdóttir yfir áhyggjum af því hvernig gervigreind getur magnað upp deilur og haturslegar umræður á netinu. Hún bendir á að gervigreind geti nú búið til sannfærandi en falskt efni — bæði texta, myndir og hljóðupptökur — á mjög skömmum tíma, án þess að fólk átti sig á því að það hefur verið blekktur.

"Við virðumst eiga í vaxandi erfiðleikum með að hafa meðvitaðar samræður um flókin málefni," sagði forseti, og benti á að þær hvatar sem búa til hlutlægt efni á netinu laungi frekar eftir reiði og uppreisn en gagnlegri og vandvirkri umræðu.

Forseti hvatti ríkisstjórn, fyrirtæki, menntastofnanir og einstaklinga til að bera sameiginlega ábyrgð á því að tækni þjóni mannkyninu — en ekki öfugt.

Þjóðaratkváðagreiðslan og gervigreindarhætta

Á næstunni eiga Íslendingar von á tveimur mikilvægum atkvæðagreiðslum. Gervigreind skapar sérstaka hættu í aðdraganda slíkra kosningaferla:

• Falsfréttir í stórum stíl: Gervigreindarlíkön geta búið til trúverðugar falsfréttir á íslensku sem lítið sem ekkert kostar og geta náð til þúsunda á fáum klukkustundum
• Deepfake myndbönd: Þekkt mannfólk og stjórnmálamenn geta virst vera að segja hluti sem þeir sögðu aldrei
• Tilfinningaleg meðhöndlun: Þróaðar gervigreindarlegar reiknireglur beina villandi efni að þeim sem eru líklegastir til að trúa því

Samkvæmt skýrslu Evrópuþingsins um gervigreindarlöggjöf ESB, sem tók gildi í ágúst 2024, er gervigreindartengd misinformation ein af helstu áhyggjuefnum lýðræðislegra kerfa í Evrópu, einkum í aðdraganda kosningaferla.

Hlutverk upplýsingatæknisérfræðinga

Þegar gervigreind breytist úr forræðislegri tækni í grundvallarhögrann á menningarlífi þjóðfélagsins, verða upplýsingatæknisérfræðingar mikilvægir ráðgjafar fyrir bæði einstaklinga og fyrirtæki.

Sérfræðingur í upplýsingatækni getur hjálpað þér og fyrirtæki þínu að — sjá nánar um þjónustu á sviðinu hér á Expert Zoom:

• Þekkja gervigreindarlegt efni: Kenna starfsfólki að greina falsefni og deepfakes áður en þeir deila þeim
• Vernda gagnaöryggi: Tryggja að fyrirtækjavefir og samskiptakerfi séu varið gegn gervigreindartengdum árásum
• Innleiða siðferðislegar reglur um notkun gervigreindar: Hjálpa fyrirtækjum að nota gervigreind á ábyrgan og lagasamræman hátt
• Menntun og þjálfun: Hanna þjálfunarfyrirkomulag sem gefur starfsfólki tæki til að nota gervigreind á öruggan máta

Forseti Tómasdóttir leggur áherslu á að þetta sé sameiginleg ábyrgð — og hér geta IT-sérfræðingar hjálpað Íslendingum að vera á undan þróuninni.

Hvað get ég gert sem einstaklingur?

Þegar gervigreind flóðar internetið með mögulegu villandi efni, eru nokkrar hagnýtar ráðleggingar:

Þekktu einkenni falsfrétta:

1. Athugaðu upprunalega heimild — er þetta frá traustu fréttamiðli?
2. Lestu meira en fyrirsögnina — gervigreindarlegar falsfréttir treysta oft á það að fólk lesi ekki allan textann
3. Notaðu hlutlægar staðreynd-sannprófunaraðferðir — til dæmis Google Image Search eða TinEye fyrir myndir
4. Vertu tortrygginn gagnvart efni sem kveikir sterk tilfinningaviðbrögð — reiði, ótti eða hrifning eru vísbendingar um að efnið gæti verið hannað til að hafa áhrif á þig

Ef þú ert í fyrirtæki: Fáðu sérfræðimat á gervigreindarstefnu fyrirtækisins. Mörg íslensk fyrirtæki hafa ekki enn innleitt skýrar reglur um notkun gervigreindar — og þetta gæti sett þau í lagalega og mannlega áhættu.

Lögfræðileg hlið gervigreindar

Gervigreind hefur einnig lögfræðilegar víddur sem eru mikilvægar að skilja. Ef gervigreindarlegt efni skaðar orðstír manns eða fyrirtækis geta komið til álita:

• Meiðyrðamál ef falsefni skaðar mannorð
• Höfundarréttur ef gervigreind er notuð til að eftirlíkja verk annarra
• Persónuvernd ef gervigreind er notuð til að vinna úr einstaklingsgögnum á ólöglegan hátt

Íslensk lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga (lög nr. 90/2018) veita einstaklingum réttindi í tengslum við notkun á gögnum þeirra, þar með talið gagna sem gervigreindarlíkön gætu verið þjálfuð á.

Framtíðin: gervigreindarstefna á Íslandi

Forseti Tómasdóttir hvatti sérstaklega til þess að Ísland þrói skýrar stefnur um notkun gervigreindar á sviðum menntunar, hugverkaréttar, friðhelgi einkalífsins, mannréttinda og lýðræðislegrar verndar.

Þetta er tækifæri fyrir Ísland að vera leiðandi í siðferðilegri gervigreindarnýtingu á heimsvísu — en það krefst þátttöku allra, þar á meðal tæknisérfræðinga, lögfræðinga, menntamanna og almennings.

Hvernig getur Expert Zoom hjálpað?

Hvort sem þú ert að leita að upplýsingatæknisérfræðingi til að hjálpa fyrirtæki þínu að verjast gervigreindartengdum ógnum, eða þarft lögfræðilega ráðgjöf í tengslum við notkun gervigreindar, tengir Expert Zoom þig við réttan sérfræðing.

Farðu á Expert Zoom í dag og fáðu ókeypis fyrstu ráðgjöf. Í tímum hraðrar tæknibreytinga er hægt að vera á undan þróuninni — með réttum sérfræðingum við hlið þitt.

Fyrirvari: Þessi grein er til almennra upplýsinga. Hún kemur ekki í stað lagalegrar eða tæknifræðilegrar ráðgjafar.

Gervigreind á Íslandi: staðan 2026

Á Íslandi notar um 68% fyrirtækja einhverja form gervigreindar í daglegum rekstri, samkvæmt könnun Samtaka iðnaðarins frá byrjun árs 2026 — en mörg þeirra hafa engar skráðar reglur um notkun hennar. Þetta þýðir að starfsfólk tekur oft sjálfstæðar ákvarðanir um hvernig gervigreind er notuð, án formlegrar þjálfunar eða leiðbeininga.

Sú staða er bæði tækifæri og hætta. Tækifæri, vegna þess að skjótt er hægt að bæta þetta úr með réttri ráðgjöf. Hætta, vegna þess að án skýrra reglna geta málum farið úrskeiðis — hvort sem er varðandi persónuvernd, höfundarrétt eða áreiðanleika efnis sem er gefið út af fyrirtækinu.