Dublin-kona grunuð um morð á Reykjavík Edition: hvað þarftu að vita um íslenskt sakamálaréttarkerfi?

Í júní 2025 fóru franskar/írskar fjölskylduferð til Íslands og lauk með tveimur líkum í fansæli á Reykjavík Edition hóteli. Nú, rúmum níu mánuðum síðar, er málið enn í rannsókn og vekur spurningar um réttarfar erlendra ríkisborgara á Íslandi — og hvernig Íslenskt sakamálaréttarkerfi virkar.

Hvað er vitað um málið?

Samkvæmt Irish Times frá 27. mars 2026 ferðaðist 56 ára kona ásamt eiginmanni sínum, 58 ára gömlum, og dóttur þeirra, 30 ára gamalri, til Reykjavíkur í frí á fyrstu dögum júní 2025. Allt þrennt voru franskar/írskar ríkisborgarar búsett í Dublin.

Að morgni 14. júní 2025 hringi hótelstarfsmenn í lögregluna eftir að konan tilkynnti um slys í sturtu og stungusár. Í herskáp herbergisins fundu lögreglan líkamsleifar eiginmannsins og dótturinnar — báðar með fjölmörg stungusár. Konan var handtekin og sagðist sjálfri hafa átt þátt í atburðinum, en dró síðar framburðinn til baka og heldur því fram að um sameiginlegt sjálfsvígspakta hafi verið að ræða.

Í janúar 2026 var málið sent til héraðssaksóknara, en saksóknari skilaði því til baka með 13 leiðbeiningum um frekari rannsókn — málið er því enn í gangi.

Hvernig virkar íslenskt sakamálaréttarkerfi?

Þegar erlendir ríkisborgarar eru grunuð um glæpi á Íslandi gilda sömu réttindavernd og gildir fyrir íslenska ríkisborgara — þetta er grundvallarregla í íslenskum réttarfarslögum. Hér eru lykilatriðin:

Handtaka og gæsluvarðhald: Íslenskar lögregluheimildir leyfa allt að 24 stunda varðhald án dómsúrskurðar. Eftir það þarf dómara að samþykkja framhaldsgæsluvarðhald. Hámark gæsluvarðhalds án þess að kæra sé flutt fyrir dóm er 12 vikur — en í alvarlegu málum er hægt að framlengja frestinn.

Ferðabann: Í stað gæsluvarðhalds getur dómari ákveðið ferðabann (skylt hér eins og gerðist í Dublin-málinu). Þetta þýðir að sakborningurinn má ekki fara utan Íslands á meðan rannsókn er í gangi.

Lögfræðileg aðstoð: Samkvæmt 70. grein stjórnarskrár Íslands á sérhver sakborningur rétt á lögverjanda frá upphafi rannsóknar — hvort sem þeir eru íslenskt borgarar eða ekki.

Meðalhóf og meðmæling: Íslennskar dómstólar eru þekktir fyrir að meta bæði hlutlægar og huglægar aðstæður í málum, sérstaklega þegar um er að ræða flókin heimilis- eða fjölskylduatvik.

Réttindi sakbornings: hvað þurfa einstaklingar að vita?

Ef þú eða einhver sem þú þekkir lendir í stöðu sem sakborningur á Íslandi — hvort sem um er að ræða slys, deilu eða meiriháttar mál — eru nokkur lykilatriði:

1. Réttur lögverjandi — Ísland tryggir opinberan verjanda sem þekkir málið og tungumálið. Hins vegar geta sérmenntuðir einkaréttarlægar sérfræðingar í sakamálum veitt víðtækari aðstoð og unnið hraðar.

2. Túlkur á rétt — Erlendir ríkisborgarar eiga rétt á þýðingarþjónustu/túlki við yfirheyrslur og réttarhöld. Þetta er skylda lögreglu og dómstóla.

3. Samskipti við sendiráð — Erlendur sakborningur á rétt á að hafa samband við sendiráð lands síns við handtöku. Í Dublin-málinu var frönskur ríkisborgari viðkomandi, þannig að franska sendiráðið hafði samskipti við málið.

4. Gagnaleynd — Meðan á rannsóknarferli stendur eru gögn almennt ekki opinber. Þetta er ástæðan fyrir því að nöfn sakbornings í Dublin-málinu hafa ekki verið birt í Íslandí.

Lestu meira um réttindi þín við lögreglumál og sakamál á Íslandi í þessari grein.

Sakamálaréttarfar og erlend mál: hvers vegna er þetta flókið?

Þegar glæpurinn er framinn á Íslandi af erlendum ríkisborgara, og brotaþolar eru einnig erlendir, þarf að samræma málsmeðferð við nokkrar löggjafir. Ísland þarf að vinna með lögreglustarfi og löggæslustofnunum í heimaríki sakbornings (Írland), sem og í ríki þjóðernis sakborninga (Frakkland).

Þetta getur hægt á rannsókninni verulega — eins og gerðist í Dublin-málinu þar sem héraðssaksóknari skilaði málinu til baka til lögreglu með 13 leiðbeiningum. Hverjum rannsóknarlið líður tími til að afla gagna úr mörgum löndum, skoða rafrænar samskiptasögur og meta læknisgögn — allt þetta má taka mánuði.

Hvað segjum við um sakleysi meðan á rannsókn stendur?

Eitt af grundvallarreglum íslensks réttar — eins og margra Evrópuríkja — er meginreglan um saklæti þar til sakfelling hefur sannast. Þetta þýðir að sakborningur er talinn saklaus þar til dómari kveður upp dóm.

Í þessum tilfellum þar sem fjölmiðlar (eins og Irish Times, BBC og fleiri) fjalla um málið er mikilvægt að almenningur þekki þennan rétt. Ef ástæður og þykki koma í ljós við rannsókn geta réttlegar aðstæður breyst veruega til beggja hliða.

Samkvæmt opinberum upplýsingum frá íslenska ríkisstjórninni um lög og lögreglu á Íslandi er réttur ferli við sakamál vel skilgreindur — en það þýðir ekki að hann sé auðlæsinn fyrir þá sem kynnast honum í erfiðri stöðu.

Hvenær þarftu lögmann?

Margir einstaklingar — íslenskir sem erlendir — gera þá villu að bíða of lengi með að leita lögfræðilegrar aðstoðar. Í Íslandí er ráðlegt að hafa samband við lögmann:

• Strax við handtöku eða yfirheyrslur
• Þegar ferðabann er sett á þig
• Þegar þú ert kallaður/-að sem vitni í sakamál sem gæti þróast þannig að þú verðir sjálfur/-ur sakborningur
• Ef þú ert erlendur ríkisborgari og þarft hjálp við að skilja réttarfarslegan ferli

Þeir sem þurfa aðstoð við að skilja íslenskt réttarfar eða þurfa lögfræðilega aðstoð tengda sakamálum — hvort sem þeir eru erlendir ferðamenn eða íbúar — geta leitað til lögfræðinga á Expert Zoom sem sérhæfa sig í íslenskum sakamálaréttarfari. Það er alltaf betra að leita ráða snemma heldur en seint í slíku máli.

Þessi grein er skrifuð í fræðsluskyni. Hún kemur ekki í stað lögfræðilegrar ráðleggingar. Leitaðu til lögmanns ef þú þarft aðstoð í sérstöku máli.