David BakkerDe kosten van een verpleeghuis zijn in 2026 voor veel Nederlandse families een onaangename verrassing. Terwijl wachtlijsten voor verpleeghuisplaatsen dit jaar fors zijn gedaald — van ruim 20.000 mensen in september 2024 naar slechts 4.419 actieve plaatsingen in het eerste kwartaal van 2026, blijkt uit cijfers van Zorgverzekeraars Nederland — stijgt de financiële druk op gezinnen die wél een plek vinden. De eigen bijdrage loopt in 2026 op tot maximaal €3.061,80 per maand, en veel families weten pas na de opname welke rekening ze kunnen verwachten.
Wat de werkelijke kosten zijn in 2026
De eigen bijdrage voor een verpleeghuis wordt vastgesteld door het Centraal Administratie Kantoor (CAK) en is verdeeld in twee fasen. In de eerste vier maanden na opname betaalt u maximaal €1.115,80 per maand — de lage eigen bijdrage. Daarna schakelt het systeem over naar de hoge eigen bijdrage: maximaal €3.061,80 per maand.
Wat veel mensen verrast: de CAK baseert de berekening niet op uw huidige financiële situatie, maar op uw inkomsten en vermogen van twee jaar geleden. Voor bewoners die in 2026 worden opgenomen, kijkt de overheid dus naar de situatie in 2024. Een erfenis ontvangen, beleggingswinst geboekt of een grote schenking gedaan in 2024? Dat werkt direct door in de eigen bijdrage die u nu betaalt.
De bijdrage is afhankelijk van vier factoren:
- Inkomen (AOW, pensioen, huurinkomsten, vermogensrendementsheffing)
- Vermogen boven een vrijgestelde drempel
- Leeftijd en gezinssamenstelling
- Zorgzwaarte op basis van de Wlz-indicatie
De vermogensvrijstelling voor 2026 bedraagt €36.952 voor alleenstaanden en €73.904 voor echtparen. Alles daarboven telt mee voor de berekening via de zogeheten vermogensinkomstenbijtelling.
Wat u niet hoeft te doen: uw huis verkopen. Dat is een veelgehoord misverstand. Sinds 1997 geldt in Nederland dat de Wet langdurige zorg (Wlz) de kosten van verpleeghuiszorg vergoedt — ongeacht of u nog een eigen woning bezit. Uw woning telt wél mee als vermogen in de CAK-berekening, maar u hoeft hem niet te gelde te maken. Dat neemt echter niet weg dat de aanwezigheid van een afbetaald huis de eigen bijdrage aanzienlijk kan verhogen, zeker voor alleenstaanden.
De paradox van 2026: minder wachtenden, dezelfde hoge kosten
Begin dit jaar berichtte ActiZ, de brancheorganisatie voor ouderenzorg, over een opvallend fenomeen: verpleeghuizen staan voor het eerst in jaren voor lege bedden. Niet omdat de vraag verdwijnt, maar omdat er te weinig personeel is om alle plaatsen te bezetten. Tegelijkertijd kiezen steeds meer ouderen bewust voor thuiszorg — ook wanneer een verpleeghuisplek beschikbaar is.
Voor families betekent dit tweeledig nieuws. Aan de ene kant is de kans op een verpleeghuisplek groter dan ooit tevoren: de gemiddelde wachttijd voor een actieve plaatsing daalde significant. Aan de andere kant zijn de bijbehorende kosten niet meegedaald. De maximale eigen bijdrage steeg in 2026 opnieuw, en middeninkomens met een bescheiden vermogen — denk aan een afbetaald huis of spaartegoed boven de vrijstelling — betalen al snel het volle tarief.
Bovendien: wie nu op een wachtlijst staat of anticipeert op toekomstige opname, heeft gemiddeld nog één tot twee jaar de tijd om financieel te plannen. Die tijd is kostbaar — maar alleen als u weet hoe u die kunt benutten.
Lees ook: Alzheimer in de familie: hoe u uw financiën voorbereidt op dementiezorg
Uw rechten: wat het verpleeghuis u verschuldigd is
Naast de financiële kant zijn er ook duidelijke wettelijke rechten die bewoners en families toekomen, maar die in de praktijk zelden actief worden geclaimd:
Recht op een persoonlijk zorgplan. Elke bewoner van een verpleeghuis heeft recht op een individueel zorgplan, opgesteld in overleg met de bewoner én diens naasten. Dit plan beschrijft welke zorg geleverd wordt, door wie en op welk moment. Wordt dit plan niet nageleefd, dan kunt u de zorginstelling aanspreken.
Klachtrecht. Bent u niet tevreden over de geleverde zorg? Elke zorginstelling is wettelijk verplicht een klachtenregeling te hebben. U kunt ook terecht bij de onafhankelijke Geschillencommissie Zorg.
Bezwaar tegen de eigen bijdrage. Als u het niet eens bent met de beschikking van de CAK — bijvoorbeeld omdat er een fout zit in de peildatumgegevens, of omdat uw situatie inmiddels sterk is gewijzigd — kunt u bezwaar maken. De bezwaartermijn bedraagt zes weken na ontvangst van de beschikking.
Recht op inzicht in besteding. Het verpleeghuis is verplicht jaarlijks inzicht te geven in hoe de eigen bijdrage wordt besteed.
Officiële informatie over de eigen bijdrage en uw rechten vindt u op de website van het CAK, de overheidsinstantie die de bijdrage int en berekent.
Concreet geval: mevrouw Van der Berg, 79 jaar, opname september 2026
Om te begrijpen wat de regels in de praktijk betekenen, nemen we een realistisch voorbeeld. Mevrouw Van der Berg is 79 jaar oud, weduwe en woont zelfstandig in een afbetaalde woning in Nijmegen ter waarde van €240.000. Ze ontvangt een AOW-uitkering plus een klein nabestaandenpensioen: samen €1.950 bruto per maand. Haar spaartegoed bedraagt €62.000.
In september 2026 wordt ze opgenomen in een verpleeghuis. De CAK berekent haar eigen bijdrage op basis van haar situatie in 2024:
- Inkomen: €1.950/maand → vormt de basis voor de inkomensbijtelling
- Vermogen (woning): €240.000 − €36.952 (vrijstelling) = €203.048 boven de drempel
- Vermogen (spaargeld): €62.000 − al verrekend met de totale vrijstelling
- Totaal vermogen boven drempel: circa €265.000
- Vermogensinkomstenbijtelling: 8% van €265.000 / 12 = circa €1.767 extra per maand
Dit extra bedrag wordt opgeteld bij het inkomen, waardoor mevrouw Van der Berg al in de eerste maanden een eigen bijdrage betaalt die richting het maximum gaat. Ruwweg: €2.200–€2.800 per maand na de beginfase.
Wat als ze in 2023 had gepland? Als mevrouw Van der Berg drie jaar geleden een financieel adviseur had geraadpleegd, had die haar kunnen wijzen op de schenkvrijstellingen — in 2023 eenmalig verhoogd voor kinderen tussen 18 en 40 jaar — en op het belang van het peildatumprincipe. Had ze toen €50.000 geschonken binnen de wettelijke grenzen, dan had haar vermogenspositie in 2024 er anders uitgezien, en haar eigen bijdrage vandaag lager gelegen. Het verschil: potentieel €400–€600 minder per maand, ofwel meer dan €5.000 per jaar minder aan eigen bijdrage — volledig legaal.
Dit voorbeeld maakt duidelijk: wie wacht tot de opname onvermijdelijk is, heeft de meeste planningskansen al laten liggen.
Wat u nu kunt doen
Of u nu zelf anticipeert op toekomstige zorg of een familielid hebt dat binnenkort wordt opgenomen — dit zijn de meest urgente stappen:
1. Begin vroeg. De peildatum ligt twee jaar terug. Wie nu actie onderneemt, beïnvloedt de eigen bijdrage van 2028. Uitstel kost letterlijk geld.
2. Laat uw vermogenspositie doorrekenen. Een financieel planner gespecialiseerd in ouderenzorg kan op basis van uw actuele situatie berekenen wat uw verwachte eigen bijdrage is, en welke wettelijke mogelijkheden er zijn om die te verlagen. Denk aan schenken, het anders structureren van vermogen, of het tijdig overdragen van onroerend goed.
3. Vraag een Wlz-indicatie aan bij het CIZ. De indicatie voor langdurige zorg wordt afgegeven door het CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg). Een aanvraag duurt gemiddeld zes weken. Wacht niet tot er een crisis is — plan de aanvraag als onderdeel van een groter zorgplan.
4. Controleer de CAK-beschikking na ontvangst. Fouten in peildatumgegevens komen regelmatig voor. Laat de berekening controleren — bij voorkeur door een adviseur die de Wlz-systematiek goed kent. De bezwaartermijn is zes weken.
5. Houd rekening met uw thuisblijvende partner. Als uw partner thuis blijft wonen, gelden ruimere vrijstellingen en beschermingsmaatregelen. De eigen bijdrage wordt dan anders berekend, en er is extra bescherming om te voorkomen dat de thuis achtergebleven partner in financiële problemen raakt.
6. Raadpleeg een specialist. Of u nu vragen heeft over vermogensplanning, erfrecht, het voeren van bezwaar bij de CAK of het interpreteren van een Wlz-indicatie: een financieel adviseur of gespecialiseerd advocaat kan uw situatie beoordelen en concrete stappen aanbevelen. Een gesprek van een uur kan jaren aan onnodige kosten voorkomen.
Op Expert Zoom vindt u gecertificeerde financiële planners en advocaten die gespecialiseerd zijn in ouderenzorg en Wlz-planning. U kunt vrijblijvend uw situatie voorleggen en persoonlijk advies ontvangen.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is gebaseerd op de Wlz-regelgeving en CAK-tarieven zoals geldig in 2026. Individuele situaties kunnen aanzienlijk verschillen. Dit artikel vervangt geen persoonlijk juridisch of financieel advies.
