Alzheimer Nederland 2026: hoe bereid je je financieel voor op dementie in de familie?

Alzheimer Nederland 2026: hoe bereid je je financieel voor op een diagnose dementie in de familie?

In april 2026 lanceert Alzheimer Nederland de tiende editie van de Dementiemonitor — een grootschalig nationaal onderzoek dat tweejaarlijks de ervaringen en behoeften van mensen met dementie en hun mantelzorgers in kaart brengt. Met 610.000 mensen met dementie in Nederland en een stijgende zorgbehoefte is dit geen abstracte statistiek: de kans dat u zelf of een naaste ermee te maken krijgt, is reëler dan ooit.

Dementiemonitor 2026: wat wordt er gemeten?

De Dementiemonitor 2026 is gestart op 2 maart 2026 en wordt uitgevoerd door Alzheimer Nederland en het onafhankelijke onderzoeksinstituut Nivel. Het onderzoek richt zich op de wensen, behoeften en zorgervaring van mensen met dementie én hun naasten. Uit de vorige editie (2024) bleek dat mantelzorgers gemiddeld 32 uur per week zorgen voor hun familielid met dementie — een vrijwel fulltime tijdsinvestering, naast werk en eigen leven.

Het kabinet heeft in januari 2026 de Nationale Dementiestrategie vernieuwd en voor de uitvoering 23 miljoen euro vrijgemaakt voor 2026, met verdere investeringen tot en met 2030 (bron: Rijksoverheid). Maar overheidsgeld lost niet alle problemen op. Veel families worden verrast door de financiële en juridische gevolgen van een dementie-diagnose.

De financiële gevolgen van dementie: wat families vaak niet weten

Een dementie-diagnose heeft verstrekkende gevolgen, niet alleen voor de zorg maar ook voor het vermogen en de juridische situatie van de betrokkene. Hieronder de meest onderschatte aandachtspunten:

1. Handelingsbekwaamheid en volmacht

Iemand met dementie verliest in een vroeg stadium nog niet zijn of haar juridische handelingsbekwaamheid. Maar naarmate de ziekte vordert, kan dat veranderen. Wie op dat moment geen volmacht heeft geregeld, loopt het risico dat er financieel niets meer geregeld kan worden zonder tussenkomst van de rechter (onderbewindstelling).

Een notariële volmacht (of levenstestament) geeft een door de patiënt aangewezen persoon het recht om namens hem of haar financiële en medische beslissingen te nemen. Dit moet worden geregeld zolang de persoon met dementie nog wilsbekwaam is — dus zo vroeg mogelijk na de diagnose.

2. Toeslagen en uitkeringen stoppen soms automatisch

Mensen met dementie die in een zorginstelling terechtkomen, verliezen soms automatisch aanspraken op huurtoeslag, zorgtoeslag of andere uitkeringen. Tegelijkertijd kunnen nieuwe vergoedingen van toepassing worden (WLZ-indicatie, PGB). Het is cruciaal om dit tijdig te checken bij een financieel adviseur of een Wmo-consulent.

3. Het eigen vermogen telt mee voor de zorgbijdrage

In Nederland geldt: wie vermogen heeft, betaalt mee aan de kosten van verpleeghuiszorg. Het CAK (Centraal Administratie Kantoor) berekent de eigen bijdrage op basis van inkomen en vermogen. Een spaartegoed van 80.000 euro of meer kan leiden tot een forse maandelijkse bijdrage — zonder dat de familie hierop was voorbereid.

Let op: de informatie in dit artikel is algemeen van aard. Raadpleeg voor uw persoonlijke situatie altijd een erkend financieel adviseur of een gespecialiseerde advocaat.

Welke stappen moet je nemen na een dementie-diagnose?

Een dementie-diagnose is emotioneel overweldigend. Toch is het verstandig om zo snel mogelijk de volgende stappen te zetten:

Direct na de diagnose:

• Zorg voor een notariële volmacht of levenstestament
• Informeer de huisarts en zorg voor een officieel dossier
• Breng de financiële situatie in kaart (bankrekeningen, beleggingen, verzekeringen, hypotheek)

Binnen drie maanden:

• Neem contact op met het CAK om de zorgbijdrage te berekenen
• Vraag een WLZ-indicatie aan via het CIZ als thuiszorg of verpleeghuiszorg nodig is
• Informeer de werkgever indien de patiënt nog werkt (voor regelingen rond ziekteverlof of arbeidsongeschiktheid)

Op lange termijn:

• Herzie het testament en bespreek de erfenis
• Overweeg een pgb (persoonsgebonden budget) indien u zelf wilt zorgen
• Overleg met een financieel planner over vermogensbeheer en vermogensverdeling bij overlijden

ExpertZoom: snel een expert vinden voor uw situatie

Families die te maken krijgen met dementie, hebben behoefte aan concrete hulp. ExpertZoom verbindt u met gespecialiseerde gezondheidsexperts, financieel planners en juridische adviseurs die ervaring hebben met dementie-gerelateerde vraagstukken. U kunt direct contact opnemen — zonder lange wachttijden of doorverwijzingen.

Lees ook: Emma Heming Willis lanceert fonds voor dementiemantelzorgers in Nederland en Paul de Leeuw en dementie: wat specialisten zeggen.

Wat verwachten we van de Dementiemonitor 2026?

De resultaten van de Dementiemonitor 2026 worden later dit jaar gepubliceerd en zijn bedoeld om het nationale zorgbeleid te sturen. De vorige editie toonde aan dat de zorgbelasting van mantelzorgers bijzonder hoog is: meer dan 60% van de ondervraagden gaf aan psychische klachten te ervaren als gevolg van de zorgtaak.

Belangrijk signaal voor de politiek: steeds meer mensen zorgen langer thuis voor een familielid met dementie, mede door het tekort aan verpleeghuisplaatsen. Dit heeft directe financiële gevolgen voor gezinnen die daarvoor kosten maken maar niet altijd de juiste vergoedingen ontvangen.

Wilt u bijdragen aan het onderzoek? Alzheimer Nederland nodigt mensen met dementie én mantelzorgers uit om de vragenlijst van de Dementiemonitor 2026 in te vullen via de website van Alzheimer Nederland.

Alzheimer en werk: wat als de mantelzorger ook werkt?

Veel mantelzorgers combineren de zorg voor een familielid met dementie met een baan. Dat leidt regelmatig tot problemen: ziekteverzuim, verminderde productiviteit en soms verlies van werk. De Nederlandse wetgeving biedt enkele beschermingen:

• Kort verzuimverlof: u heeft recht op maximaal 2 dagen betaald verlof per jaar voor onverwachte zorgsituaties
• Langdurig zorgverlof: u kunt aanvraag doen voor maximaal 6 weken onbetaald verlof voor de zorg voor een ernstig zieke naaste
• Mantelzorgbonus: sommige gemeenten kennen een jaarlijkse vergoeding toe aan mantelzorgers

Het is verstandig om uw werkgever tijdig te informeren en uw rechten te kennen. Een arbeidsrechtelijk adviseur of een financieel planner kan u helpen uw situatie goed in kaart te brengen.

De meest actuele informatie over de Nationale Dementiestrategie en overheidsinvesteringen vindt u op Rijksoverheid.nl.