Laura HofmanMediahuis, de uitgever van De Telegraaf en NRC, laat sinds begin 2026 kunstmatige intelligentie automatisch nieuwsartikelen schrijven. AI-agents produceren zonder directe menselijke tussenkomst artikelen van 300 tot 500 woorden, die pas na goedkeuring van een redacteur worden gepubliceerd. Maar wie is er aansprakelijk als zo'n AI-artikel fouten bevat, iemand ten onrechte beschuldigt of auteursrechtelijk beschermd materiaal van derden gebruikt? En wat zijn uw rechten als creatieve professional wiens werk mogelijk dient als trainingsdata voor die AI?
De machine achter het nieuws
In februari 2026 testte Mediahuis een systeem waarbij meerdere AI-agents samenwerken om nieuws te produceren. Per krant werd een digitaal redactioneel profiel opgesteld — de stijl, de doelgroep, de waarden van het blad. Op basis daarvan scant een AI-agent continu nieuwsfeeds en e-mails. Detecteert het systeem een relevant bericht, dan genereert het automatisch een nieuwsitem van 300 tot 500 woorden. Pas daarna keurt een menselijk redacteur het stuk goed voor publicatie op de website.
Dat dit experiment bij De Telegraaf plaatsvindt, is veelzeggend. De Telegraaf bereikt dagelijks meer dan 1,2 miljoen online lezers en behoort tot de grootste nieuwsplatforms van Nederland. Gaat AI-journalistiek op deze schaal mainstream, dan consumeren miljoenen Nederlanders dagelijks nieuws dat deels niet door mensen is geschreven — zonder dat zij dat altijd weten.
De bredere juridische context maakt de kwestie extra urgent. De EU AI Act is per augustus 2025 volledig van kracht. Vanaf 2 augustus 2026 kan de Europese AI-toezichthouder actief boetes uitdelen aan AI-aanbieders die de trainingsdata-verplichtingen schenden: tot 3% van de wereldwijde jaaromzet, of minimaal 15 miljoen euro. Tegelijkertijd moeten uitgevers zoals Mediahuis zelf nadenken over hoe hun historische archieven — duizenden artikelen van journalisten die er niets van weten — zijn gebruikt om die AI-modellen te trainen.
Meer lezen over AI en portretrecht? Bekijk ook hoe AI gezichten gebruikt in reclame zonder toestemming juridisch wordt beoordeeld.
Het juridisch mijnenveld van AI-journalistiek
Voor advocaten gespecialiseerd in mediawetgeving, IT-recht en intellectueel eigendom opent de opkomst van AI-journalistiek een heel nieuw juridisch landschap. Drie thema's domineren het debat in 2026.
Auteursrecht op trainingsdata
AI-taalmodellen zijn getraind op miljarden tekstfragmenten — waaronder ontelbare krantenartikelen, reportages en opiniestukken. Journalistieke teksten vallen volledig onder het auteursrecht: de schrijver of de werkgever bezit de rechten. Op 10 maart 2026 stemde het Europees Parlement voor een niet-bindende resolutie die AI-bedrijven wil verplichten 5 tot 7% van hun wereldwijde omzet te betalen als flat-rate licentie voor gebruik van auteursrechtelijk beschermd creatief werk. Dat voorstel — als het wet wordt — heeft enorme consequenties voor aanbieders als OpenAI, Google en Meta.
Voor journalisten en uitgevers in Nederland geldt nu al: ze hebben het recht hun werk te reserveren voor AI-training via een expliciet opt-out. Hebben zij dat niet tijdig gedaan, dan is hun materiaal mogelijk al verwerkt — en ontvingen zij daar niets voor.
Aansprakelijkheid bij fouten
Wanneer een AI een feitelijk onjuist artikel schrijft — een naam verward, feiten verkeerd weergegeven, of iemand ten onrechte gelinkt aan een misdrijf — wie draagt dan de verantwoordelijkheid? De huidige Nederlandse wetgeving wijst in de richting van de uitgever: die is eindverantwoordelijk voor gepubliceerde content, ongeacht of een mens of een algoritme het stuk heeft geschreven. Dit principe van redactionele eindverantwoordelijkheid verandert niet door de inzet van AI.
Transparantieplicht
Zowel de NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten) als Mediahuis zelf verplichten redacteuren om te vermelden wanneer AI is ingezet bij het produceren van een artikel. Maar hoe consequent wordt dat toegepast? En welke sancties staan er op niet-naleving? Dit zijn vragen waarop de praktijk nog antwoorden moet geven.
Een vergelijkbaar vraagstuk speelt bij politieke figuren wier beeltenis door AI wordt gegenereerd: ook daar botsen auteursrecht, portretrecht en aansprakelijkheid.
Wat maakt de situatie bij Mediahuis en De Telegraaf zo bijzonder? Dat het hier gaat om een redactionele omgeving met een uitgesproken vertrouwensfunctie. Lezers vertrouwen erop dat nieuws feitelijk juist en onafhankelijk tot stand is gekomen. Als AI dat vertrouwen ondermijnt — door fouten, door gebruik van andermans teksten, of door een gebrek aan transparantie — dan raakt dat niet alleen de reputatie van het medium, maar ook de rechtszekerheid van mensen die in die artikelen worden genoemd.
Als de AI uw werk gebruikt — een concreet scenario
Stel: u bent een freelance journalist die geregeld bijdragen levert aan Nederlandse dagbladen, waaronder stukken die Mediahuis eerder heeft gepubliceerd. In augustus 2026 stuit u op een AI-gegenereerd nieuwsbericht bij een Mediahuis-titel. De formulering, de specifieke feiten en zelfs de structuur lijken sterk op een reportage die u in 2024 schreef. Geen naamsvermelding, geen bronvermelding.
Als uw werk als trainingsdata is gebruikt zonder opt-out: dan heeft u mogelijk een auteursrechtvordering op grond van de EU Copyright Directive (artikel 4). De AI-aanbieder had uw werk moeten uitsluiten of moeten licenseren. De vergoeding die u kunt claimen bedraagt minimaal de gebruikelijke licentievergoeding. Voor journalistieke teksten liggen gangbare tarieven tussen de €0,10 en €0,50 per woord; bij bewuste inbreuk kan de rechter een sanctieopslag van 100% toekennen, wat neerkomt op €0,20 tot €1,00 per woord. Een reportage van 1.000 woorden kan daarmee aanleiding geven tot een claim van €200 tot €1.000 — en wie tientallen stukken heeft gepubliceerd, ziet dat snel oplopen.
Als het AI-artikel onjuiste informatie bevat die uw reputatie schaadt: heeft u recht op rectificatie en schadevergoeding op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). De uitgever draagt aansprakelijkheid, ook al heeft een machine het stuk geschreven. De verjaringstermijn voor reputatieschade is drie jaar na kennisname van de publicatie.
Als u wilt nagaan of uw werk is verwerkt door een AI-systeem: kunt u op basis van de EU AI Act een transparantieverzoek indienen bij de AI-aanbieder. Ontvangt u geen reactie binnen 30 dagen, dan is dat zelf een overtreding. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) kan hiervoor boetes opleggen van maximaal €20 miljoen of 4% van de wereldwijde omzet.
Advocaten bij mediarechtbureaus in Amsterdam melden dat zij in het eerste kwartaal van 2026 al meerdere zaken behandelen van schrijvers, fotografen en journalisten die vermoeden dat hun werk onrechtmatig is gebruikt voor AI-training.
Juridische opmerking: dit artikel biedt algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde advocaat voor uw specifieke situatie.
Wat u nu kunt doen
Of u nu journalist, fotograaf, blogger of gewone lezer bent: de opkomst van AI-journalistiek bij De Telegraaf en andere grote media raakt u. Dit zijn vier concrete stappen die u vandaag kunt nemen.
Reserveer uw werk voor AI-training. Voeg aan uw website of publicaties een expliciete copyright-verklaring toe: "Gebruik van deze teksten voor AI-training is niet toegestaan." Dat activeert de opt-out onder de EU Copyright Directive en legt de bewijslast bij de AI-aanbieder als er alsnog inbreuk wordt gepleegd. De opt-out kan ook worden ingesteld via robots.txt op uw website.
Controleer of uw werk al is verwerkt. Diensten als Have I Been Trained of Spawning.ai bieden een eerste indicatie. Voor formele informatieverzoeken op basis van de EU AI Act kunt u zich laten bijstaan door een advocaat of IT-specialist, die het verzoek juridisch sluitend formuleert.
Dien een klacht in bij de AP. Als u vermoedt dat uw persoonsgegevens of auteursrechtelijk beschermd werk zonder toestemming zijn verwerkt, kunt u kosteloos een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens. De AP is ook bevoegd om de naleving van de EU AI Act te controleren.
Raadpleeg een expert. De combinatie van EU AI Act, auteursrecht en mediawetgeving is complex en verandert snel. Een advocaat gespecialiseerd in intellectueel eigendom of IT-recht geeft u in één gesprek inzicht in uw rechtspositie, de haalbaarheid van een claim en de te zetten stappen. Op Expert Zoom vindt u gecertificeerde mediarechtadvocaten beschikbaar voor een consult binnen 24 uur.
