Laura BakkerDoortje Smithuijsen, schrijver, documentairemaker en filosofe, is in het seizoen 2026 van De Slimste Mens op VRT één van de meest besproken kandidaten. De 33-jarige Amsterdamse, die dit jaar ook het Boekenweekessay schreef (Ik zou uw dochter kunnen zijn), laat zien dat brede intellectuele vorming een strategisch voordeel is in het quiz-format. Maar hoe zit dat eigenlijk? En wat kunnen studenten en lerende volwassenen leren van de manier waarop De Slimste Mens het geheugen test?
Wat De Slimste Mens ons leert over hoe het brein werkt
De Slimste Mens is geen geheugentest in de klassieke zin. Het programma combineert retrieval speed (hoe snel kun je kennis ophalen?), associatief denken (fotoronde) en strategisch redeneren (de finale). Dat is precies waarom het zo fascinerend is vanuit een neurologisch perspectief.
Onze hersenen slaan informatie op in neurale netwerken. Hoe vaker een verbinding gebruikt wordt, hoe sterker en sneller de toegang — een principe dat wetenschappers synaptic potentiation noemen. Quizzen, spellen en herhalingstests versterken die verbindingen significant sneller dan passief lezen of luisteren.
Doortje's achtergrond illustreert dit principe: ze combineert journalistiek, filosofie, podcasting en essayisme. Die intellectuele breedte creëert rijke associatieve netwerken — juist het type geheugen dat quiz-formats beloont.
Vijf leerstrategieën die ook buiten de tv werken
1. Active recall boven herlezing
De grootste misvatting in het onderwijs is dat herlezing leren is. Wetenschappelijk onderzoek toont consistent aan dat actief ophalen — jezelf testen zonder het boek open te hebben — kennis 2 tot 4 keer beter verankert dan passief herlezen. In de quizcontext: elk antwoord dat je probeert te geven vóórdat je de hint ziet, versterkt de herinnering.
Praktisch voor studenten: gebruik flashcards (Anki, Quizlet) of schrijf na een les uit je hoofd op wat je onthouden hebt — de zogenaamde brain dump.
2. Spaced repetition: het Ebbinghaus-principe
Hermann Ebbinghaus ontdekte in 1885 dat we informatie vergeten in een voorspelbare curve — maar dat we die curve kunnen doorbreken door op strategische momenten te herhalen. De optimale intervallen zijn: na 1 dag, 3 dagen, 1 week, 2 weken, 1 maand.
Apps zoals Anki berekenen automatisch het ideale herhaalmoment per kaartje. Studies van de Universiteit van Amsterdam tonen aan dat studenten die spaced repetition gebruiken gemiddeld 40% hoger scoren op tentamens dan degenen die bulken (massed practice).
3. Interleaving: wissel vakken af
De meeste studenten studeren blok per blok: eerst alle wiskunde, dan alle biologie. Effectiever is interleaving: afwisselend studeren over verschillende onderwerpen of vaardigheidstypes. Het voelt minder efficiënt, maar verankert kennis dieper omdat het brein gedwongen wordt actief te onderscheiden.
In het quiz-format zie je dit ook: kandidaten die breed georiënteerd zijn (cultuur + sport + wetenschap + actualiteit) presteren stabieler dan hyper-specialisten.
4. Elaborative interrogation: vraag jezelf "waarom?"
In plaats van feiten te memoriseren als losse eilanden, verbind ze aan bestaande kennis. "Waarom is dat zo? Hoe past dit bij wat ik al weet?" Dit bevordert meaningful encoding — de informatie krijgt een plek in een groter schema en is daardoor gemakkelijker terug te vinden.
Tutoren die deze techniek toepassen, zien bij leerlingen sneller begrip en langere retentie dan bij pure herhaling.
5. Test anxiety verlagen met desensitisatie
Voor veel studenten is het probleem niet het gebrek aan kennis, maar de testangst die ophaal-prestaties blokkeert. Regelmatig oefenen in een lage-stressomgeving — quizvragen, oefentoetsen, flashcards — verlaagt de fysiologische stressrespons op tentamens.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) en ademhalingstechnieken zijn bewezen effectief bij ernstige testangst. Een bijlesdocent of studiecoach kan signaleren wanneer professionele ondersteuning zinvol is.
Wanneer is bijles zinvol?
Niet elk leerprobleem is een motivatieprobleem of een studiemethodiekprobleem. Soms is er sprake van dyslexie, dyscalculie, ADD of een andere leerbehoefte die extra ondersteuning vraagt. Een goede bijlesdocent herkent het verschil tussen "niet geleerd" en "anders lerend".
Bijles is effectief wanneer:
- Een leerling structureel moeite heeft met één of meerdere vakken, ondanks voldoende inzet
- De klassenomvang verhindert voldoende individuele aandacht
- Er een overgang aankomt (basisschool → middelbaar, middelbaar → hoger onderwijs)
- Een student wil optimaliseren, niet alleen zakken (examentraining, staatsexamen)
Een bijlesdocent die de wetenschappelijke leerstrategieën beheerst — active recall, spaced repetition, interleaving — voegt meer toe dan iemand die alleen stof herhaalt die al op school is behandeld.
Wat Doortje en De Slimste Mens ons meegeeft
Het succes van formats zoals De Slimste Mens in Nederland en Vlaanderen weerspiegelt een maatschappelijke waardering voor brede kennis, snelheid en associatief denken — precies de cognitieve vaardigheden die ook in het beroepsleven en de academische wereld worden gevraagd.
Doortje Smithuijsen symboliseert een type intellectueel dat zijn kennis niet compartimentaliseert: filosofie informeert haar journalistiek, haar journalistiek haar podcasts, haar podcasts haar essays. Die geïntegreerde aanpak is niet alleen indrukwekkend op tv — het is ook het type denken dat scholen en bijlesdocenten steeds meer proberen te cultiveren.
De les? Het gaat er niet om zoveel mogelijk feiten te kennen. Het gaat erom dat kennis met kennis verbonden is — en dat je goed genoeg getraind bent om die verbindingen snel te activeren, ook onder druk.
Lees ook hoe eerder De Slimste Mens-kandidaat Jan van Tienen de quizshow gebruikte als inspiratie voor zijn leer- en studiemethoden.
Dit artikel heeft een informatief doel. Bij aanhoudende leer- of concentratieproblemen bij kinderen of jongvolwassenen, raadpleeg een bijlesdocent, studiecoach of onderwijspsycholoog.
