Laura BakkerOp vrijdag 20 maart 2026 schoof schrijver en journalist Jan van Tienen aan in De Slimste Mens, het populaire kennisquiz op NPO 1. De 41-jarige columnist van de Volkskrant en redacteur bij De Speld is beter bekend om zijn satirische pen dan om zijn quizprestaties — maar zijn verschijning in het programma zette miljoenen kijkers aan het denken. Hoe komen kennis-kampioenen aan zoveel feitjes? En wat kunnen gewone leerlingen en studenten daarvan leren?
De Slimste Mens is in zijn 27ste seizoen uitgegroeid tot een van de best bekeken programma's van Nederland. Presentatoren Paulien Cornelissen en Herman van der Zandt ontvangen wekelijks kandidaten die elk jaar scherper lijken dan het vorige. Maar hoe werkt het echt?
Jan van Tienen: schrijver, journalist, kennisquizzer
Van Tienen studeerde journalistiek in Tilburg en behaalde daarna een master Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij begon zijn carrière bij VICE Nederland, waar hij hoofdredacteur werd. Sindsdien schrijft hij voor De Speld en de Volkskrant, en publiceerde hij twee boeken: "Er is niets wat hier nog blijft" (2015) en "De verworvenheden" (2023).
Zijn achtergrond als historicus én journalist geeft hem een specifieke vaardigheid: informatie snel contextualiseren. Dat is precies wat quizprogramma's als De Slimste Mens testen — niet puur feitenkennis, maar het vermogen om verbanden te leggen.
5 leermethoden die kenniskampioenen gebruiken
Onderwijspsychologen en bijlesdocenten kennen de technieken die topkennisquizzers onbewust toepassen. Hier zijn de vijf meest effectieve methoden:
1. Gespreide herhaling (spaced repetition) In plaats van alles één avond voor een toets in te stampen, werkt gespreide herhaling. Informatie die je herhaalt op steeds langere tussenpozen (1 dag, 3 dagen, 1 week, 1 maand) beklijft beter. Apps zoals Anki gebruiken dit principe. Wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit van Utrecht (2024) toonde aan dat studenten die gespreide herhaling gebruikten tot 40% beter scoorden op toetsen na drie maanden dan studenten die geblokt studeerden.
2. Actief ophalen (retrieval practice) Passief lezen werkt minder goed dan actief testen. Schrijf na het lezen van een tekst op wat je weet — zonder terug te kijken. Dit "ophalen" versterkt de geheugensporen. Quizprogramma's simuleren precies dit: de kandidaat moet onder tijdsdruk ophalen wat hij weet.
3. Verweven leren (interleaving) Wissel onderwerpen af tijdens het studeren. Niet eerst een uur aardrijkskunde, dan een uur geschiedenis — maar afwisselen tussen beide. Dit verplicht de hersenen om continu te switchen, wat de informatievastlegging verbetert.
4. Elaboratief ondervragen (elaborative interrogation) Vraag jezelf constant "waarom?". Niet: "De Berlijnse Muur viel in 1989." Maar: "Waarom viel de Berlijnse Muur in 1989, en niet eerder of later?" Door causale verbanden te zoeken, ankert kennis dieper.
5. Concrete voorbeelden koppelen (concreteness) Abstracte informatie beklijft beter als je het koppelt aan een concreet voorbeeld. Van Tienens werk bij De Speld — satire schrijven over actuele gebeurtenissen — vereist juist dit: abstracte politieke of sociale kwesties vertalen naar herkenbare scenario's.
Waarom scoort de ene leerling hoger dan de andere?
Onderwijswetenschappers benadrukken dat "slim zijn" voor een groot deel een vaardigheid is, geen aangeboren eigenschap. Metacognitie — het vermogen om je eigen leerproces te monitoren — is een van de sterkste voorspellers van schoolsucces.
Toch heeft niet elke leerling dit automatisch. Uit onderzoek van het Cito (2025) blijkt dat:
- 68% van de Nederlandse leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs geen expliciete leerstrategie hanteert
- Leerlingen met een private bijlesbegeleider gemiddeld een half cijfer hoger scoren dan vergelijkbare leerlingen zonder begeleiding
- Het effect van bijles is het grootst bij vakken waarbij de leerling concreet kan oefenen met het ophaalprincipe: talen, wiskunde, en — jawel — algemene ontwikkeling
De rol van nieuwsgierigheid: het geheim van De Slimste Mens
Kandidaten als Jan van Tienen hebben één ding gemeen: ze lezen breed. Nieuwsgierigheid is de beste motor voor kennis. Een column schrijven over alledaagse onderzoeksvragen ("Lopend onderzoek") dwingt tot dagelijkse informatieverzameling over de meest uiteenlopende onderwerpen.
Dat is een les die ook buiten het quizprogramma geldt: leerlingen die actief nieuwsberichten volgen, boeken lezen en documentaires kijken presteren aantoonbaar beter op vakken als maatschappijleer, geschiedenis en Nederlands.
Dit klinkt misschien evident — maar in de praktijk blijft het voor veel leerlingen moeilijk om die brede nieuwsgierigheid te ontwikkelen zonder begeleiding.
Uw kind wil ook de slimste mens worden?
Of uw kind nu examen doet, achterblijft bij een vak, of juist extra uitgedaagd wil worden: een bijles-expert kan helpen om de juiste leerstrategie te vinden. Niet door meer te stampen, maar door slimmer te leren.
De bijles-docenten op Expert Zoom begeleiden leerlingen van alle niveaus — van basisschool tot universiteit — en helpen hen de leerstrategieën te ontdekken die voor hun profiel het beste werken.
U bent op zoek naar een bijles-expert bij u in de buurt? Vergelijk direct via Expert Zoom.
NL Nieuws: Jan van Tienen is te zien in De Slimste Mens seizoen 27 op NPO 1. Het programma wordt gepresenteerd door Paulien Cornelissen en Herman van der Zandt.
