Maria BakkerEen virale video van een rattenstoet over de toonbank van een restaurant op de Javastraat in Amsterdam deed deze week de ronde op sociale media. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) greep meteen in en sloot het etablissement. Politieke partij JA21 pleitte vervolgens voor het inzetten van fretten om ratten te bestrijden — net als Rotterdam al experimenteel doet. Maar wanneer zijn ratten in de stad echt gevaarlijk voor uw gezondheid?
De Amsterdamse rattenproblematiek in cijfers
Amsterdam heeft al jaren last van een hardnekkige rattenpopulatie, mede door de dichte bebouwing, het rioleringsstelsel en de horeca. De gemeente ontvangt jaarlijks duizenden meldingen van rattenoverlast. De bruine rat (Rattus norvegicus) gedijt goed in stedelijke omgevingen en past zich snel aan verdelgingsmethoden aan. Vergif werkt steeds minder goed door resistentieontwikkeling — vandaar de zoektocht naar alternatieven zoals fretten.
In Rotterdam bleek een pilot op het Mauritsplaats succesvol: fretten doodden in een paar uur tijd 42 ratten. De Rotterdamse gemeenteraad besloot begin 2026 het project uit te breiden. Of Amsterdam volgt, is nog onzeker — maar de discussie is aangewakkerd door de Javastraat-video.
Welke ziekten overdragen ratten aan mensen?
Ratten klinken onwelkome maar onschuldige lastpakken. Toch zijn ze dragers van serieuze infectieziekten die mensen kunnen besmetten — soms via directe contact, soms via vervuild water of voedsel.
Leptospirose (ziekte van Weil): Dit is de gevaarlijkste rattengerelateerde ziekte in Nederland. De bacterie Leptospira wordt uitgescheiden in rattenurine en overleeft weken in water of vochtige grond. Besmetting vindt plaats via beschadigd huid of slijmvliezen. Klachten beginnen als griep — hoge koorts, spierpijn, hoofdpijn — maar in ernstige gevallen volgen nierfalen, geelzucht en longbloedingen. De historische sterftekans bij onbehandelde gevallen lag op 6,5 procent, aldus de LCI-richtlijn van het RIVM voor leptospirose. Met snelle behandeling met antibiotica is de prognose aanzienlijk beter.
Hantavirus (Seoul-virus): Bruine en zwarte ratten zijn ook drager van het Seoul-virus. Besmetting loopt via inademing van stof of aërosolen die besmet zijn met uitwerpselen, urine of niesdruppels van ratten. Klachten variëren van milde koorts tot nierschade. De GGD onderzoekt elk bevestigd geval om de besmettingsbron te achterhalen.
Salmonella: Via contact met rattenfeces of via voedsel dat ratten hebben aangeraakt. Klachten zijn diarree, koorts en braken — vervelend maar zelden levensgevaarlijk voor gezonde volwassenen.
Rattenbijtkoorts: Relatief zeldzaam, maar bij een daadwerkelijke rattenbeet is dit een reële complicatie. De bacterie Streptobacillus moniliformis kan leiden tot gewrichtsontstekingen en hoge koorts als het onbehandeld blijft.
Wie loopt het meeste risico?
Niet iedereen loopt evenveel risico. Bij leptospirose zijn de volgende groepen kwetsbaar, aldus het RIVM:
- Buitensporters en watersporters: Zwemmen in oppervlaktewater of kanalen in stedelijk gebied, zoals de Amsterdamse grachten, vergroot de kans op contact met besmet water
- Beroepsgroepen: Rioolwerkers, ratten-bestrijders, boeren en tuinders
- Huisdiereneigenaren: Honden kunnen leptospirose oplopen via bevuilde grond en het verder verspreiden
Rokers en mensen met een verzwakt immuunsysteem lopen bij alle rattengerelateerde infecties een verhoogd risico op ernstiger verloop.
Wanneer moet u naar de huisarts?
Bij griepachtige klachten na mogelijke blootstelling aan ratten of vervuild (buiten)water zijn dit de alarmsignalen die vragen om een huisartsbezoek:
- Hoge koorts (boven 38,5°C) die langer dan 48 uur aanhoudt
- Spierpijn in de kuiten, met name in combinatie met koorts — dit is een klassiek vroeg teken van leptospirose
- Geel worden van ogen of huid (geelzucht)
- Donkere urine of verminderde urineproductie
- Rode ogen (conjunctivitis) in combinatie met koorts
Vertel uw huisarts bij het intakegesprek altijd of u in aanraking bent geweest met ratten, rattenurine of vervuild oppervlaktewater. Dit helpt de arts de juiste diagnose te stellen — leptospirose lijkt in de beginfase sterk op griep en wordt zonder die context gemakkelijk gemist.
Wat kunt u zelf doen bij rattenoverlast?
Preventie is beter dan een doktersbezoek. Praktische maatregelen:
- Houd voedsel in afgesloten bakken, ook in keukenkastjes
- Verwijder compost of open vuilnis direct uit de achtertuin
- Laat gaten in muren of vloeren niet onbehandeld — bruine ratten passen door een opening van 2,5 centimeter
- Was handen grondig na tuinieren of contact met buiten water
- Laat uw hond vaccineren tegen leptospirose als hij buiten in de natuur speelt
Bij aanhoudende rattenoverlast kunt u een melding doen bij de gemeente Amsterdam. Voor huurwoningen is de verhuurder in de meeste gevallen verantwoordelijk voor plaagdierbestrijding in en rondom het pand.
Het voorstel voor fretten: effectief of controversieel?
De JA21-propositie om fretten in te zetten in Amsterdam klinkt creatief — en dat is het ook. Fretten zijn van nature roofdieren van ratten en muizen, en in gecontroleerde omstandigheden effectief. Het Rotterdamse experiment toonde aan dat ze snel en gericht kunnen zijn. Maar dierenartsen wijzen op beperkingen: fretten werken het best in afgesloten ruimten zoals riolen of kelder, niet in open stedelijk gebied. Bovendien vereist het dier zelf professionele zorg — vergunningen, huisvesting, diergeneeskundige begeleiding.
Of fretten in Amsterdam een serieuze optie worden, hangt af van de bereidheid van de gemeenteraad om te experimenteren. Eén ding is zeker: de rattendiscussie zal niet verdwijnen zolang de stad groeit en de infrastructuur veroudert.
Expert advies via Expert Zoom
Vermoedt u gezondheidsklachten na blootstelling aan ratten? Op Expert Zoom kunt u snel een arts of gezondheidsexpert raadplegen die uw situatie beoordeelt. Lees ook meer over vergelijkbare situaties, zoals de NVWA-sluitingen door muizenoverlast in 2026 waarbij soortgelijke vragen over gezondheidsrisico's speelden.
Dit artikel is informatief van aard en vormt geen medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd uw huisarts.
