Alzheimer in Europa: Lecanemab goedgekeurd — wanneer moet je een specialist raadplegen?

De Europese Commissie heeft lecanemab goedgekeurd als eerste ziektemodificerende behandeling voor vroeg-stadium alzheimer — een mijlpaal die de ziekte van Alzheimer nu ook in Nederland opnieuw in het nieuws brengt. Tegelijkertijd waarschuwen neurologen dat de behandeling alleen effectief is als de diagnose vroegtijdig wordt gesteld, vóór ernstige cognitieve achteruitgang optreedt.

Lecanemab: de eerste behandeling die alzheimer daadwerkelijk vertraagt

Tot voor kort richtten alle beschikbare medicijnen voor alzheimer zich alleen op symptoombestrijding — ze verlichtten de last, maar stopten de ziekte niet. Lecanemab, ontwikkeld door Eisai en Biogen, werkt anders: het richt zich op de ophoping van amyloïde-beta-plaques in de hersenen, de eiwitklonters die worden beschouwd als een van de primaire oorzaken van alzheimer.

De Europese goedkeuring geldt voor patiënten in een vroeg stadium van de ziekte, met milde cognitieve stoornissen of vroege dementie. In 53 landen en regio's is het middel inmiddels goedgekeurd, waaronder het Verenigd Koninkrijk, waar een onderhoudsdosering via intraveneus infuus elke vier weken nu standaard beschikbaar is.

Voor Nederland loopt de vergoeding en beschikbaarheid nog via het Zorginstituut Nederland. Maar de neurologische gemeenschap maakt zich op: zodra het middel wordt vergoed, zal vroeg-diagnostiek de sleutelrol spelen in wie ervan kan profiteren.

Wanneer moet je een specialist raadplegen?

Het nieuws rond lecanemab maakt één ding pijnlijk duidelijk: wie te lang wacht met het zoeken van hulp, kan de therapeutische window missen. De behandeling is immers alleen beschikbaar voor patiënten in het vroegste stadium.

Neuropsychologen en huisartsen onderscheiden twee categorieën signalen: normale veroudering versus vroege alarmsignalen die een neurologische evaluatie rechtvaardigen.

Normale veroudering (geen reden tot acute zorg):

• Soms de naam van een bekende vergeten
• Langer nodig hebben om complexe taken af te ronden
• Moeite met het vinden van een woord tijdens een gesprek, maar het later terugvinden

Alarmsignalen — maak een afspraak bij uw huisarts of specialist:

1. Herhaald vergeten van recente gesprekken of afspraken, ook nadat u eraan herinnerd bent
2. Verdwalen in bekende omgevingen — de weg niet meer vinden naar huis of een vertrouwde bestemming
3. Problemen met dagelijkse taken die vroeger vanzelfsprekend waren: rekeningen betalen, medicijnen beheren, koken
4. Verwardheid over datum, dag of seizoen die aanhoudt
5. Persoonlijkheidsveranderingen — ongewone prikkelbaarheid, angst, teruggetrokkenheid, apathie
6. Verslechterd oordeelsvermogen — ongebruikelijke financiële beslissingen, verwaarlozing van persoonlijke verzorging

De vuistregel die neurologen hanteren: als u of uw naasten zich zorgen maken, is dat al reden genoeg voor een gesprek met de huisarts. Er bestaat geen enkel nadeel aan vroeg navragen.

Wat kunt u verwachten bij de huisarts en de neuroloog?

Bij het eerste gesprek zal de huisarts een eerste geheugentest afnemen — vaak de Mini-Mental State Examination (MMSE) of de Montreal Cognitive Assessment (MoCA). Op basis van de resultaten kan hij of zij u doorverwijzen naar een geheugenpoli of neuroloog.

Bij de specialist volgen aanvullende onderzoeken:

• Neuropsychologisch onderzoek: een uitgebreide cognitieve test die meerdere hersenfuncties in kaart brengt
• MRI- of CT-scan: om structurele hersenveranderingen te zien
• Bloedonderzoek: om andere oorzaken van geheugenverlies uit te sluiten (schildklier, vitaminetekorten)
• Liquoronderzoek of PET-scan: in sommige gevallen om alzheimer-biomarkers direct te meten

Nieuw onderzoek, gepubliceerd in april 2026 door onderzoekers van Oregon State University, toont aan dat de schadelijke eiwitklontering die alzheimer veroorzaakt in real-time kan worden gevolgd via moleculaire biomarkers — wat vroeg-diagnostiek in de toekomst nog verder zal verfijnen.

Nieuwe diagnostische mogelijkheden: biomarkers decennia vóór symptomen

Een van de meest hoopvolle bevindingen uit recent onderzoek betreft de zogenoemde TSPO-eiwitmarker. Uit studies gepubliceerd in begin 2026 blijkt dat verhoogde TSPO-niveaus — een indicator van hersenontsteking — aantoonbaar zijn in geheugengebieden van de hersenen decennia vóórdat cognitieve symptomen zichtbaar worden.

Dit opent de deur naar een radicaal andere benadering van alzheimer: niet wachten tot geheugenklachten optreden, maar preventief screenen bij mensen met een verhoogd risico (familiegeschiedenis, genetische aanleg, cardiovasculaire risicofactoren). Neurologen verwachten dat dit de komende jaren leidt tot een verschuiving van diagnostiek "bij klacht" naar "bij risico".

Voor nu geldt: als u een eerstegraads familielid heeft met alzheimer vóór het 65e levensjaar, bespreek dan proactief met uw huisarts of een geheugenonderzoek of genetische screening zinvol is.

Het belang van vroeg ingrijpen voor mantelzorgers

In Nederland bieden meer dan 250 Alzheimer Cafés (georganiseerd door Alzheimer Nederland) een laagdrempelige plek voor mensen met dementie en hun naasten. Maar ook mantelzorgers zelf lopen risico op overbelasting — een probleem dat onderbelicht blijft.

Als uw naaste geheugenklachten vertoont, zijn dit de stappen die specialisten aanbevelen:

1. Documenteer wat u observeert: wanneer, in welke situaties, hoe vaak
2. Ga samen naar de huisarts — de observaties van een naaste zijn essentieel voor de diagnose
3. Vraag naar verwijzing naar een geheugenpoli als de klachten aanhouden
4. Zoek ondersteuning voor uzelf als mantelzorger: Alzheimer Nederland biedt een gratis informatielijn via alzheimer-nederland.nl

Medische disclaimer: Dit artikel is uitsluitend informatief van aard en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde zorgverlener voor persoonlijk advies over symptomen of behandeling.

Expert Zoom verbindt patiënten en mantelzorgers met erkende specialisten — van huisartsen en neurologen tot geriaters en psychologen — voor een eerste oriënterend gesprek.