25 milljón rúmmetrar kviku undir Svartsengi: hvernig verndar þú heimili þitt?

Veðurstofa Íslands staðfesti 19. apríl 2026 að um 25 milljón rúmmetrar af kviku hafa safnast undir Svartsengi á Reykjanesi — stærsta magn sem mælt hefur verið þar síðan eldgosröðin hófst. Uppþemban heldur áfram og sérfræðingar fylgjast grannt með þróuninni.

Hvaða þýðir þetta magn í raun og veru?

Síðasta eldgos á Svartsengi-svæðinu var í júlí 2025. Frá þeim tíma hefur kviku safnast upp jafnt og þétt. 25 milljón rúmmetrar eru til samanburðar um þrisvar sinnum rúmmál Tjörninnar í Reykjavík — tölur sem gefa hugmynd um kraftinn sem gæti komið í ljós þegar gosið kemur.

Veðurstofa Íslands tilkynnti 17. apríl að uppþemban sé stöðug og kvikumagn nú mun stærra en á sama tímapunkti fyrir síðasta gos í júlí 2025. Þetta þýðir ekki að gos sé yfirvofandi, en það þýðir að undirbúningur heimila og fyrirtækja á svæðinu þarf að vera vandvirkur.

Hverjir eru í hættu — og hvað þurfum við að vita?

Grindavíkurbær og nærliggjandi svæði á Reykjanesi eru mest í brennidepli. En veðurspár og gjóskufall geta haft víðtækari áhrif. Þegar eldgos verða á Reykjanesi berst brennisteinsvetni (H₂S) og brennisteinsdíoxíð (SO₂) með vindum — jafnvel til höfuðborgarsvæðisins. Áhrif á loftgæði geta skemmt heilsufar þeirra sem eru með öndunarvanda.

Fyrir húsaeigendur á svæðinu eru nokkur atriði sérstaklega brýn:

1. Viðhald og kynning á lausnarbúnaði: Hverfjötl, ryksugar og lofthreinsikerfi eiga að vera í lagi. Ef SO₂ eykst í loftinu getur það skemmt málmpípur og rafmagnseiningar á nokkrum árum, sérstaklega hjá þeim sem búa nálægt gjóskufalli.

2. Tryggingavernd — hvað er innifalið? Margar tryggingapólisur gera greinarmun á „jarðskjálftaskaða" og „eldgosskaða". Húseigendur þurfa að fara vandlega yfir tryggingarskilmála sína til að vita hvað er tryggt ef kvika eða gjóska skemmir eign þeirra. Faðmarskaði vegna brennisteinsloftmengunar er oft ekki innifalinn í grunntryggingu.

3. Varaáætlun og rýming: Almannavarnadeild ríkislögreglustjóra hefur gefið út leiðbeiningar um rýmingaráætlanir á Reykjanessskaga. Mikilvægt er að hafa þessar áætlanir uppfærðar og kynna þær fyrir öllum heimilismönnum, þar á meðal börnum.

4. Fasteignaverð og söluréttur: Ef þú ert að velta fyrir þér sölu á fasteign á svæðinu þarftu að gera þér fulla grein fyrir skyldu þinni til að upplýsa kaupanda um þekktar áhættur — þar á meðal jarðgosahættu. Brot á þessari upplýsingaskyldu getur leitt til bótakrafna eftir á.

Hvað gerir góður verktaki þegar gos er í tafarlausum hætta?

Í Grindavík hafa mörg hús þurft sérstaka meðferð vegna jarðhræringa og sprungna. Reyndir verktakar á svæðinu benda á nokkur atriði:

• Sprungumat: Sprungur í grunni eða veggjum þurfa mat á því hvort þær eru virkar eða líklegar til að verða verri. Þetta er frábrugðið venjulegu raka- eða frystiskemmdum.
• Undirstöðueftirlit: Í þéttbýli nálægt gossvæðum geta smáhreyfingar í jarðveginum valdið óverulegri en stöðugri hreyfingu á undirstöðum — sem er erfitt að greina án sérfræðilegrar könnunar.
• Heitavatnskerfi: Brennisteinn í lofti getur leitt til hröðunar á ryðgun í koparrörum og tæki sem eru efst á ísetningu. Eftirlitsskoðun á vatnskerfi á einu til tveggja ára fresti er mælt með á svæðum nálægt eldvirkum svæðum.

Hvernig virkar tryggingakerfi Íslands við eldgostjóni?

Ísland er einstakt meðal þjóða heims hvað varðar tryggingalega vernd gegn náttúruhamförum. Íslenska náttúruhamfaratrygging (ÍN) er lögbundin trygging sem öll húseigendur greiða í gegnum fasteignatryggingu sína. Hún tryggir gegn tjóni vegna jarðskjálfta, eldgosa, snjóflóða og fleiri náttúruhamfara.

Hins vegar er mikilvægt að skilja hvað fellur inn í þetta kerfi og hvað ekki. Beinn eldgostjóni — ef kvika eða gosefni eyðileggja eign — er tryggt. En:

• Óbeint tjón vegna SO₂-mengunar á málmhlutum getur verið á gráu svæði í tryggingarskilmálum
• Verðrýrnun á fasteign vegna nálægðar við gossvæði er yfirleitt ekki bætt
• Kostnaður við fyrirbyggjandi ráðstafanir — t.d. flutningur á lausafjármunum áður en gos kemur — er sjaldnast innifalinn

Af þessum ástæðum mæla sérfræðingar í fasteignatryggingum með því að húseigendur fari sérstaklega yfir skilmála sína og leiti upplýsinga um hvað nákvæmlega er tryggt með tilliti til eldgoshættu á Reykjanessskaga.

Hvað á þú að gera núna?

Samgöngustofa og Almannavarnadeild Íslands halda reglulegar uppfærslur um ástand á Svartsengi-svæðinu. Heimasíða Veðurstofu Íslands — vedur.is — er opinber uppspretta fyrir allar mælingar og varúðarboð.

Ef þú átt fasteign á Reykjanesi eða á höfuðborgarsvæðinu og hefur spurningar um:

• Tryggingar: Líttu yfir pólisuna þína og hafðu samband við tryggingafyrirtæki eða sérfræðing í fasteignatryggingum
• Fasteignamat og sölu: Hafðu samband við lögfræðing með þekkingu á fasteignarétti áður en þú gefur út kauptilboð eða tekur við
• Viðgerðir og mat á tjóni: Leitaðu til verkfræðings eða smíðamanns með reynslu af eldgos- eða jarðvirknitengdum skemmdum

Expert Zoom tengir þig við sérfræðinga í heimabótum, fasteignarétti og öðrum sviðum sem geta hjálpað þér að verja heimili þitt. Þú getur fundið viðeigandi sérfræðing á svæðinu þínu og fengið ráðgjöf á þínum eigin kjörum.

Mikilvæg athugasemd: Þessi grein veitir almennar upplýsingar. Fagleg ráðgjöf frá viðurkenndum sérfræðingum er nauðsynleg þegar teknar eru ákvarðanir um öryggi heimilis þíns.