Sumardagurinn Fyrsti 23. apríl: hvað þýðir nýr réttur til 28 leyfisdaga fyrir þig?

Frá og með 1. maí 2026 öðlast starfsmenn með fimm ára starfsreynslu hjá sama vinnuveitanda rétt á 28 leyfisdögum og 12,07% sumarleyfislaunum — hækkun frá 24 dögum og 10,17%. Breytingin kemur til sögunnar þegar Íslendingar fagna Sumardaginum Fyrsta þann 23. apríl 2026, þjóðhátíðardegi sem fagnar komu sumarsins og hefur verið löglegur frídagur frá 1971.

Hvað breytist 1. maí 2026?

Samkvæmt breyttum lögum um orlof, nr. 30/1987, sem tóku gildi 1. maí 2025, öðlast starfsmenn sem hafa starfað hjá sama vinnuveitanda í fimm ár eða lengur aukinn orlofsrétt. Þær breytingar koma að fullu í gildi þegar nýtt sumarleyfisár hefst 1. maí 2026.

Á Íslandi reiknast sumarleyfislaun sem hlutfall af heildarviðlaunum starfsmanns á leyfisárinu, sem er 1. maí til 30. apríl. Samkvæmt íslensku orlofslögum á island.is gildir eftirfarandi:

• Almenn lágmarksréttindi: 24 leyfisdagar, 10,17% sumarleyfislaun
• Eftir 5 ára starfsreynslu: 28 leyfisdagar, 12,07% sumarleyfislaun (frá 1. maí 2026)

Þetta þýðir að starfsmaður með 700.000 króna mánaðarlaun sem hefur starfað fimm ár eða lengur fær nú um 84.490 krónur í sumarleyfislaun á mánuð í stað 71.190 króna — mismunur upp á rúmlega 13.300 krónur á mánuð. Á ári eru þetta tæpar 160.000 krónur í aukagreiðslur, sem getur skipt sköpum hjá mörgum fjölskyldum.

Sumardagurinn Fyrsti: meira en bara frídagur

Sumardagurinn Fyrsti er haldinn hinn fyrsta fimmtudag eftir 18. apríl. Í ár er það 23. apríl 2026. Þrátt fyrir að vera fagnaðardagur náttúrunnar og hlé frá vinnu, hefur dagurinn bein tengsl við sumarleyfiskerfið: leyfisárið sem nýjar sumarleyfisreglur miðast við hefst 1. maí, rétt í kjölfar þessa þjóðhátíðardags.

Á þessum degi er hefð fyrir því að fara í göngutúra, njóta hljómsveitaleiðangra og gefa börnum sumargjafir — venja sem á sér meira en 400 ára sögu. En margar fjölskyldur hafa nú líka ástæðu til að nota þennan dag til að skoða launaréttindi sín og ganga úr skugga um að þær fái þær greiðslur sem þeim ber lögum samkvæmt.

Það núverandi sumarleyfisár (1. maí 2025 til 30. apríl 2026) er það ár þar sem nýr orlofsréttur myndast. Starfsmaður sem náð hefur fimm ára starfsaldri áður en 30. apríl 2026 á rétt á nýju hærra hlutfallinu þegar hann tekur orlof sumarið 2026.

Tvær algengastu mistök starfsmanna

1. Að geta ekki sýnt fram á starfsaldur: Kjarasamningur eða ráðningarsamningur þarf að staðfesta byrjunardagsetningu. Ef skjöl vantar getur verið erfiðara að sanna réttinn. Varðveitið ráðningarsamning, stimplunarskrár og launaseðla. Ef vinnuveitandi hefur tekist á hendur hluta af þessum skjölum, er unnt að óska eftir afriti þeirra skriflega.

2. Að blanda saman leyfistíma og sumarleyfislaunum: Leyfisdagarnir og sumarleyfislaunin eru tvær aðskildar stærðir. Leyfisdagarnir eru notaðir á leyfistímanum sjálfum; sumarleyfislaunin koma til útborgunar samhliða launum eða við upphaf orlofs, eftir kjarasamningi. Mismunurinn hefur áhrif á hvað kemur á launaseðilinn og hvenær.

Hvað geta starfsmenn gert núna — fimm skref

Þeir sem eru að nálgast fimm ára afmæli í starfi eða hafa nú þegar náð því marki ættu að ganga úr skugga um nokkur atriði þessa vikuna:

• Athugið dagsetninguna: Ef fimm ár líða á tímabilinu 1. maí 2025 til 30. apríl 2026, á viðkomandi nú þegar rétt á hærra hlutfallinu sumarið 2026.
• Lestu kjarasamninginn: Sumir kjarasamningar veita betri kjör en lögboðið lágmark. Sambærileg ákvæði geta komið fram í samningi við stéttarfélag. Dæmi um þetta eru kjarasamningar SGS eða VR.
• Berðu saman launaseðla: Gríðaræðum starfsmönnum kemur á óvart að sumarleyfislaunin séu of lág þegar þeir skoða launaseðilinn vandlega. Ef grunsemdir eru til staðar, er rétt að fara yfir útreikninginn með fagaðila.
• Ræddu við fjármálaráðgjafa: Ef launagreiðslur eða útreikningur sumarleyfislauna þykir óljós, getur fjármálaráðgjafi eða kjarasérfræðingur aðstoðað við útreikninga og tryggt að rétt greiðslur berist í tíma.
• Athugið ef þú ert sjálfstætt starfandi: Þeir sem starfa sjálfstætt hafa ekki þennan rétt sjálfkrafa. Fjármálaráðgjafi getur hjálpað þér að setja upp sparnaðarfyrirkomulag sem jafngildir sumarleyfislaunum launamanns og tryggir fjárhagslegt jafnvægi yfir árið.

Þegar leyfisrétturinn er ekki virtur

Ef vinnuveitandi neitar að viðurkenna nýjan rétt starfsmanns, eða ef greiðslur eru lægri en lögin kveða á um, eru til skref sem starfsmaðurinn getur tekið. Unnt er að snúa sér til stéttarfélags, Vinnumálastofnunar eða lögfræðings sem sérhæfir sig í vinnurétti. Lögreglumálshöfðun vegna ólöglegrar takmörkunar á orlofsrétti getur leitt til bótagreiðslna og málskostnaðar.

Stéttarfélög eins og VR og Efling bjóða upp á ókeypis ráðgjöf til félagsmanna og geta hjálpað til við að meta hvort kröfur um mismunun eða lægri greiðslur eigi við lög að styðjast.

Hlutfall launagreiðslna og verðlag

Á bakgrunni 5,4% verðbólgu á Íslandi í mars 2026, samkvæmt Hagstofu Íslands, er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að ganga úr skugga um að allir hlutfall launagreiðslna séu réttilega reiknaðar. Kaupgeta hefur þrengst og kaupleikir eru enn í gangi hjá mörgum stéttarfélögum. Í þessum efnahagslega umhverfi skiptir máli að þekkja réttindi sín.

Niðurstaðan

Sumardagurinn Fyrsti 23. apríl 2026 er meira en hátíð — hann gefur tilefni til að líta yfir eigin launakjör og sumarleyfisrétt. Breytingarnar frá 1. maí 2026 eru mikilvægar fyrir þá sem náð hafa fimm ára starfsreynslu hjá sama vinnuveitanda. Fjármálaráðgjafi getur aðstoðað þig við að skilja hvernig nýjar reglur snerta þinn persónulega fjárhag, reiknað út hvað þú átt rétt á og tryggt að þú fáir þær greiðslur sem þér ber.

Athugið: Þessi grein er skrifuð til upplýsingar og kemur ekki í stað faglegrar fjármálaráðgjafar. Leitaðu til sérfræðings vegna eigin aðstæðna.