Elín ÓlafsdóttirÞann 27. maí 2026 undirritaði Sjálfstæðisflokkurinn, Viðreisn og Framsóknarflokkurinn samkomulag um stjórn Reykjavíkurborgar í Viðey. Hildur Björnsdóttir yfirtekur borgarskaparstólinn 2. júní og nýtt meirihlutaliðið hefur 12 af 23 borgarfulltrúum eftir sveitarstjórnarkosningarnar 16. maí 2026. En hvað þýðir þessi pólitíska breyting — lögfræðilega séð — fyrir þúsundir íbúa, leigjenda og fasteignaeigenda í Reykjavík?
Hvað gerðist í sveitarstjórnarkosningum 16. maí?
Sjálfstæðisflokkurinn hlaut 32,9% atkvæða í Reykjavík og varð með góðum fyrirvara stærsti flokkurinn á borgarþingi. Viðreisn hlaut 10,7% og Framsóknarflokkurinn 6,9% — saman fá þessir þrír flokkar 50,5% af gildum atkvæðum og mynda þar með meirihluta. Þann 27. maí 2026, 11 dögum eftir kosningarnar, var samningurinn undirritaður á Viðey í tilefni af hinni nýju stjórnarmyndun.
Á landsvísu hlaut Sjálfstæðisflokkurinn beinan meirihluta í Kópavogi, Garðabæ og Mosfellsbæ, og sigur á Vestmannaeyjum. Samkvæmt Wikipedia náðu 125 af 453 kjörnum fulltrúum á landsvísu frá listum Sjálfstæðisflokksins — veruleg aukning bæði í hlutfalli atkvæða og í borgarfulltrúafjölda.
Stefnumótun nýs meirihluta, í formi verkefnalista, verður birt á verkefnalisti.is þann 2. júní 2026 þegar Hildur Björnsdóttir tekur við borgarskaparstólnum formlega.
Hvernig getur skipulag borgarinnar breyst?
Samkvæmt gögnum frá Reykjavíkurborg er Húsnæðisáætlun Reykjavíkur 2026–2035 þegar í undirbúningi og stefnt er að því að byggja allt að 16.000 nýjar íbúðir á næstu 10 árum. Markmiðið er að 35% þeirra verði í hagrænum rekstri, þar með talið félagsíbúðir og leiguíbúðir á viðráðanlegu verði.
Nýr meirihluti getur breytt forgangsröðun verkefna í þessari áætlun. Skipulagsbreytingar á einstaka hverfum geta haft bein lögfræðileg áhrif á:
- Eignarnám og bætur til landeignenda
- Byggingarleyfi og þróunarheimildir
- Verðmat fasteigna við skattlagningu
- Kröfur til byggingarverktaka um hlutfall félagslegra íbúða
Íbúar sem eiga land eða fasteignir í svæðum sem gætu verið endurskipulögð ættu að fylgjast grannt með skipulagsuppfærslum á skipulag.reykjavik.is og sækja um frestun ef við á.
Hvað þýðir þetta fyrir leigjendur og húseigendur?
Breyting á meirihlutaliðinu getur haft bein og óbein áhrif á ólíka hópa:
Leigjendur: Ef nýr meirihluti velur að styðla undir markaðslegar lausnir umfram félagslegar íbúðir gæti skortur á ódýru leiguhúsnæði haldið áfram að vaxa. Þó er leigulög á Íslandi sett af Alþingi og haldið í gildi á ríkisstigi, þannig að grundvallarkjör leigjenda breytast ekki af borgarstjórnarskiptum einum saman. Leigjendur hafa rétt til þriggja mánaða uppsagnarfrests og verndast af lögum um húsaleigusamninga nr. 36/1994.
Húseigendur: Þeir sem eiga fasteignir á svæðum sem munu verða þéttaðar eða endurskipulögð gætu fengið hærra fasteignamat en einnig fleiri þvinganir frá borginni um uppbyggingarskyldu. Borgarstjórn hefur vald til að skilgreina hvata og þvinganir í þróunarmálum.
Samningseigendur við borgina: Verktakar, þjónustuveitendur og leigutakar á borgarlegum eignum ættu að skoða hvort samningar þeirra við borgina innihaldi ákvæði sem gætu breyst við stjórnarskipti — sérstaklega varðandi forgangsröðun verkefna og úthlutunarreglur.
Hvað geta íbúar gert til að vernda réttindi sín?
Samkvæmt lögum Íslands um sveitarstjórnir hafa borgarar margvíslegan lögbundinn rétt til þátttöku í skipulagsferli. Hér eru fjórar helstu leiðirnar:
1. Mæting á skipulagsfundi. Borgarstjórn Reykjavíkur heldur opna fundi þar sem íbúar geta gert athugasemdir við skipulagstillögur áður en þær eru samþykktar af borgarfulltrúum.
2. Skrifleg andmæli. Við allar meiri háttar skipulagsbreytingar er skylt að gefa íbúum kost á að gera skriflegar athugasemdir samkvæmt lögum um skipulag og byggingarmál nr. 123/2010. Þessi réttur er lögbundinn og borgin verður að svara þeim.
3. Kæra til Úrskurðarnefndar. Ef þú heldur að skipulagsbreyting fari gegn réttindum þínum eða löglegum ákvæðum samnings þíns við borgina geturðu kært til Úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Þetta er óháð nefnd sem tekur á ágreiningsmálum tengdum skipulagsmálum án endurgjalds.
4. Lögfræðiráðgjöf. Ef þú heldur að skipulagsbreyting snerti réttindi þín eða fasteignarsamninga þína við þriðja aðila getur lögmaður hjálpað þér að setja fram formlega kröfu til borgarinnar áður en breytingarnar eru samþykktar. Besta tímabilið til að grípa inn í er áður en tillaga er samþykkt á borgarþingi.
Hér er gagnlegt að kynnast réttindum kjósenda og íbúa í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna 16. maí til að skilja hvað breytist með nýrri stjórn og hvað er varið af lögum.
Hvað breytist strax 2. júní?
Þann 2. júní 2026, þegar Hildur Björnsdóttir tekur við borgarskaparstólnum, mun verkefnalisti nýs meirihluta verða birtur opinberlega. Þar verður hægt að lesa í hvaða átt skipulagsmál, þróun og þjónusta borgarinnar stefnir. Íbúar eru hvattir til að lesa skjalið gaumgæfilega og koma andmælum á framfæri við borgarfulltrúa snemma í ferlinu.
Borgarfulltrúar taka einnig við erindisbréfum frá íbúum. Einfalt bréf eða tölvupóstur til kjörins fulltrúa á þínu kjördæmi getur haft áhrif á umræður um skipulagsmál.
Hvenær þarftu lögmann?
Lögmenn með sérfræðiþekkingu á fasteigna- og sveitarstjórnarlögum geta:
- Yfirfarið samninga þína við borgina og greint áhættu við stjórnarskipti
- Sett fram formlegar athugasemdir eða andmæli við skipulagstillögur
- Ráðlagt þig um hvað eignarnám þýðir og hvað þér ber í bætur ef land þitt er tekið af opinberri þróun
Mikilvægt er að leita til lögmanns snemma í ferlinu — þegar skipulagstillaga er í undirbúningi, ekki eftir að hún hefur verið samþykkt. Eftir samþykkt eru möguleikar til breytinga takmarkaðri og dyrari.
Expert Zoom tengir þig við lögmenn sem sérhæfa sig á þessu sviði og geta ráðleitt þig um þína sérstöku stöðu, hvort sem þú ert leigjandi, húseigandi eða verktaki með samning við borgina.
Stjórnmálabreytingar á borgarstigi hafa raunveruleg lögfræðileg áhrif sem margir íbúar gera sér ekki fulla grein fyrir fyrr en það er of seint. Að leita ráðgjafar snemma — þegar breytingar eru enn í undirbúningi — er alltaf skynsamlegri leið en að reyna að hafa áhrif eftir á þegar ákvarðanir eru endanlegar.
Þessi grein er skrifuð í upplýsingaskyni og kemur ekki í stað faglegrar lögfræðiráðgjafar. Hafðu samband við lögmann ef þú þarft ráðgjöf um þína sérstöku stöðu.
