Rapyd rekur 40 á Íslandi: réttindi starfsmanna þegar gervigreind tekur yfir

Fjártech-fyrirtækið Rapyd hóprekur um 40 starfsmenn við íslensku starfsstöðina sína í lok maí 2026. Ástæðan: gervigreind (AI) tekur við lykilverkefnum og forstjóri fyrirtækisins hefur lýst yfir að Rapyd sé „nú fyrirtæki rekið af gervigreind". Hvernig verndar íslenskur vinnuréttur starfsmenn þegar tækni kemur í stað þeirra?

Hvað gerðist hjá Rapyd

Arik Shtilman, forstjóri Rapyd á heimsvísu, sendi bréf til starfsmanna þar sem hann tilkynnti grundvallarlegar skipulagsbreytingar. „Rapyd er nú fyrirtæki rekið af gervigreind. Þetta er ekki framtíðarmarkmið — þetta er nútímarveruleiki okkar," skrifaði hann.

Garðar Stefánsson, forstjóri Rapyd á Íslandi, staðfesti hópupsögnina en sagðist þrátt fyrir það skuldbundinn Íslandsmarkaðinum. Eftir breytinguna starfa enn um 120 starfsmenn við þróun fjártechkerfa í Reykjavík. Samkvæmt frumheimildum er fyrirtækið, með um 700 starfsmenn á heimsvísu, arðbært og vaxandi — uppsögnin stafar ekki af fjárhagslegum erfiðleikum heldur af stefnubreytingu til AI-rekstrar.

Rapyd er fintech-greiðslukerfi sem starfrækt er í mörgum löndum. Íslenska starfsstöðin er þróunarmiðstöð sem hefur starfað í nokkur ár. Hópuppsögnin á Íslandi er hluti af alþjóðlegri bylgju þar sem fintech-fyrirtæki nota AI til að hagræða í rekstri.

Íslenskur vinnuréttur og hópuppsagnir

Þegar fyrirtæki rekur tíu eða fleiri starfsmenn á 30 daga tímabili vegna skipulagsbreytinga — en ekki einstaklingsbundinna ástæðna — gilda sérstakar reglur um hópuppsagnir samkvæmt íslenskum lögum. Vinnumálastofnun (e. Directorate of Labour) hefur eftirlit með slíkum tilfellum og tryggir að réttindi starfsmanna séu virt.

Helstu réttindi starfsmanna við hópuppsagnir eru:

• Uppsagnarfrestur: Starfsmenn með eins árs reynslu eða meira eiga rétt á að minnsta kosti þriggja mánaða uppsagnarfresti. Við lengri starfsaldur geta þeir frestir verið enn lengri samkvæmt kjarasamningum.
• Kynningartímabil: Vinnuveitandi á að gefa starfsmönnum og stéttarfélögum viðeigandi fyrirvara og möguleika á samráði áður en uppsagnir taka gildi.
• Pestur: Starfsmenn sem verða uppsagnir af ástæðum utan þeirra eigin hafa rétt á atvinnuleysisbótum, að uppfylltum skilyrðum Vinnumálastofnunar, eins og skráð er hjá Vinnumálastofnun — Directorate of Labour.
• Vinnutækifæri meðan á uppsagnarfresti stendur: Vinnuveitandi er skyldugur til að veita starfsmanni tíma til að sækja um ný störf meðan á uppsagnartíma stendur.

Mikilvægt er að starfsmenn leiti sér lögfræðilegrar ráðgjafar eins fljótt og auðið er eftir að þeir fá uppsagnarbréf. Kjarasamningur getur veitt víðtækari réttindi en lög kveða á um í lágmarki.

Gervigreind sem uppsagnarástæða: sérstakt réttarsvið

Þegar gervigreind er tilgreind sem ástæða uppsagnar — eins og hjá Rapyd — getur það skapað flókin réttarleg álitaefni. Íslenskir dómstólar og Vinnumálastofnun hafa hingað til lítið fjallað um slík mál sérstaklega, en meginreglur vinnuréttar gilda engu að síður.

Starfsmaður sem telur sig ranglega rekinn — eða að uppsögnin brjóti gegn kjarasamningi — á rétt á að krefjast endurskoðunar. Í sumum tilvikum getur starfsmaður krafist bóta umfram lögbundnar lágmarksgreiðslur. Lögfræðingur sem sérhæfir sig í vinnurétti getur metið hvort tiltekin uppsögn fylgi öllum lagalegum skyldum.

Samhliða þessum breytingum hjá Rapyd er rétt að hafa í huga þróun í stjórnunarreglum gervigreindar. Í tengslum við EU AI Act og MiCA reglurnar sem tóku gildi á Íslandi 2026 eru fyrirtæki í fjármálageiranum þegar að laga sig að nýju regluverki — og hópuppsagnir kunna að vera hluti þeirrar aðlögunar.

Hvenær á starfsmaður að hafa samband við lögfræðing

Frestir skipta máli í vinnuréttarmálum. Starfsmaður sem hefur fengið uppsagnarbréf ætti að:

1. Lesa bréfið vandlega og ganga úr skugga um hvort uppsagnarfresturinn sé í samræmi við kjarasamning og lög.
2. Hafa samband við stéttarfélag eins fljótt og auðið er — stéttarfélög veita oft ókeypis lögfræðilega ráðgjöf í fyrstu.
3. Leita til lögfræðings ef stéttarfélag er ekki í myndinni eða ef starfsmaður telur sig ranglega meðhöndlaðan.
4. Skrá sig hjá Vinnumálastofnun ef atvinnuleysi er yfirvofandi, til að tryggja rétt á bótum.

Mikilvægt er einnig að vara við tvennu: Í fyrsta lagi er oft frestur á að gera kröfur á hendur vinnuveitanda, og í öðru lagi getur undirritun skjala við uppsögn þvert á þig leitt til þess að þú gefast upp á kröfum. Lesið allt vandlega áður en þér er skrifað undir.

Breiðara samhengi: AI og vinnumarkaðurinn á Íslandi

Hópuppsögnin hjá Rapyd er hluti af víðtækari þróun. Á Nýsköpunarviku Íslands í apríl 2026 voru gervigreind og sjálfvirkni meðal heitu umræðuefnanna, og margt benti til þess að íslensk tæknifyrirtæki ætli að fara sömu leið og erlendar samkeppnisstöður.

Samkvæmt alþjóðlegum gögnum um uppsagnir tækni- og fjártechfyrirtækja (Layoffs Tracker 2026) hafa fleiri en 200 þúsund starfsmenn á heimsvísu misst vinnuna vegna AI-tengedra skipulagsbreytinga á fyrstu fimm mánuðum ársins 2026. Ísland er því ekki í einni.

Sérfræðingar vara við því að þróunin sé hröð og að lagaramminn sé ekki enn fullkomlega aðlagaður að þessum nýju ástæðum uppsagnar. Þar af leiðandi er ráðgjöf lögfræðings sérstaklega mikilvæg þegar starfsmaður stendur frammi fyrir gervigreind-tengdri uppsögn.

Hvað gerir þú næst

Ef þú ert í svipuðum sporum og Rapyd-starfsmennirnir — eða ef þú ert atvinnurekandi sem íhugar skipulagsbreytingar þar sem gervigreind kemur við sögu — er snemma lögfræðiráðgjöf lykillinn. Réttindi geta verið víðtækari en þú heldur, og fresti má ekki missa af.

Lögfræðingar á Expert Zoom geta aðstoðað þig við að meta stöðuna, skilja réttindi þín og tryggja að allt sé í lagi áður en þú skrifar undir eitthvað. Þjónustan er í boði á íslensku — hér, nú, án bið.

Greinin er til almennrar upplýsingagjafar og felur ekki í sér lögfræðilega ráðgjöf. Hafðu samband við lögfræðing vegna þína einstaklingsbundnu stöðu.