Guðmundur JónssonKílómetragjaldið 2026 breytir bílreikningum — á þú að geyma gamla bílinn eða kaupa rafbíl?
Frá 1. janúar 2026 greiða allir ökumenn á Íslandi kílómetragjald — 6,95 kr. á hvern ekinn kílómetra fyrir fólksbíla undir 3,5 tonn. Þetta er grundvallarbreyting í skattlagningu samgangna: áður borgaði maður í gegnum eldsneytisskatt, en nú fylgist ríkið beint með kílómetramæli og sendir reikning á mánuðum. Hvort sem þú ekur á rafmagni, dísel eða bensíni, greiðirðu þetta gjald.
Áhrif þessa á reikninga eru töluverð. Maður sem ekur 20.000 km á ári — sem er nálægt meðaltali — greiðir nú 139.000 kr. aukalega á ári í kílómetragjald, auk eldsneytiskostnaðar. Þetta kemur ofan á þá staðreynd að eldsneytisverð hefur hækkað verulega vegna Iran-stríðsins og Hormuz-kreppunnar, og verðbólga er 5,4 prósent.
Spurningin sem margir Íslendingar eru að velta fyrir sér er einmitt þessi: Er betra að halda gamla bensín- eða dísilbílnum eða skipta yfir í rafbíl?
Rafbílamarkaðurinn er að hægja á sér
Ísland er eitt af fremstu löndum heims í rafbílahlutfalli — yfir 40 prósent nýrra bílasölu árið 2025 voru fullkomlega rafknúnir bílar. En yfir fyrstu 17 vikurnar á árinu 2026 hefur þrungur dregið úr. Ástæðurnar eru margar:
- Kílómetragjaldið gildir jafnt fyrir rafbíla og bensínbíla, sem dregur úr inum hlutfallslega sparnaðar rafbíla
- Verð nýrra rafbíla er enn töluvert hærra en gamalla bensínbíla á notaðamarkaði
- Vaxtastig er 7,5 prósent — þetta hækkar mánaðarlegar greiðslur á bílalánum verulega
Samkvæmt opinberum tölum eru rafbílar enn hagkvæmari í heildarkostnaði vegna þess að rafmagn er mun ódýrara á Íslandi en eldsneyti. En þegar tekið er tillit til kílómetragjaldins, hærra kaupverðs og vaxtakostnaðar, þynnist kostnaðarforskotið.
Hvað segir mekaník um þessa ákvörðun?
Sérfræðingar í bílaviðgerðum og bílsala hafa tekið eftir breyttu mynstri hjá viðskiptavinum. Fleiri eru að spyrja um viðhald á eldri bílum í stað þess að kaupa nýtt. Það er skynsamleg nálgun — en hér eru þeir þættirnir sem skipta máli:
Þegar er skynsamlegt að geyma gamlan bíl?
Ef bíllinn er í góðu ástandi og ekki að kosta þig mikið í viðgerðum, getur verið skynsamlegt að halda honum áfram. Mekanískar mánaðarlegar greiðslur (olíuskipti, gúmmíbyting, bremsuviðgerð) eru yfirleitt mun lægri en lángreiðslur á nýjum bíl. Gott viðhald gæti kostað 200.000–400.000 kr. á ári en geymi þér heilt bílakaup.
Þó þarf að hafa í huga að gamlar bensín- og dísilbílar eru dýrari í rekstri vegna hærra eldsneytisverðs. Með kílómetragjaldið ofan á þessu gætu rekstrarkostnaður eldra bíls verið 300.000–500.000 kr. á ári hærri en sambærilegra rafbíls ef þú ekur mikið.
Þegar er skynsamlegt að skipta yfir í rafbíl?
Ef þú ekur yfir 20.000 km á ári og ráðgerir að geyma bílinn í meira en 5 ár, þá er kalkúlinn oft í hag rafbílsins þegar til lengri tíma er litið. Rafbílar krefjast minni viðhalds — engar olíubreytingar, færri hreyfilhlutir sem brotna, minna á brems vegna endurheimtarbremsunar.
En ef þú ert ekki að fara langa vegalengd á dag og getur hlaðið heima, þá er hagkvæmni rafbíls meiri.
Kílómetragjaldið í tölum: dæmi
Til að skilja áhrifin betur, skoðum þetta dæmi:
| Bílategund | Kílóm. á ári | Kílóm.gjald | Eldsneyti/rafmagn | Heildarrekstur |
|---|---|---|---|---|
| Bensínbíll | 18.000 km | 125.100 kr | ~450.000 kr | ~575.000 kr |
| Rafbíll | 18.000 km | 125.100 kr | ~90.000 kr | ~215.000 kr |
Mismunurinn á milli þessara tveggja gæti samsvara ~360.000 kr. á ári — eða um 30.000 kr. á mánuði. Þetta er töluverður hlutfallslegur sparnaður sem þarf þó að vega á móti hærra kaupverði rafbílsins.
Hvað er erfitt við að skipta um bíl núna?
Margir Íslendingar eru annars vegar að horfast í augu við hækkað eldsneytisverð og kílómetragjald, en hinsvegar við háar vaxtagreiðslur ef þeir taka bílalán. Þetta þrengir svigrúmið verulega.
Það eru þrír helstu hindranir:
1. Háir vextir minnka sparnaðinn Seðlabankinn hækkaði vexti í 7,5 prósent í mars 2026. Þetta þýðir að bílalán sem var í 7–8 prósent er nú komin upp í 9–10 prósent. Ef rafbíll kostar 8 milljónir og þú tekur 5 milljóna lán á 5 árum, eru mánaðarlegar greiðslur um 100.000 kr. Þetta þarf að bera saman við sparnaðinn á rafmagni vs. eldsneyti.
2. Notaðar rafbílaborðmörk Markaðurinn fyrir notaða rafbíla er enn þroskaður á Íslandi. Góðir notaðir rafbílar, eins og Tesla Model 3 eða Volkswagen ID.4, eru yfirleitt seldir á 4,5–7 milljónum. Þetta er hærra en sambærilegur notaður bensínbíll.
3. Kílómetragjaldið jafnar leiktöðina Áður greiddi rafbílamaður í raun lægri skatta en bensínbílamaður í gegnum lægra eldsneytisverð. Nú greiða báðir jafnt í kílómetragjald — sem þýðir að hluti af hlutfallslegum sparnaðar rafbílsins er horfinn.
Hvað er hægt að gera núna?
Hvort sem þú ert að hugsa um að halda gamla bílinn eða fara á rafbíl, eru nokkur skref sem mekanik og sérfræðingar mæla með:
- Leggðu mat á núverandi ástand bíls — farðu í skoðun á árlegum kostnaði og spyrðu bílvirki um áætlaðar viðgerðir næstu 2–3 árin
- Reiknaðu heildarkostnað — kílómetragjald + eldsneyti/rafmagn + viðhald + bílalán = raunverulegur mánaðarlegur kostnaður fyrir báðar leiðir
- Athugaðu hvort rafbílaívilnanir séu enn til staðar — ríkið hefur minnkað hvatninguna en ákveðnar skattalegar ívilnanir geta enn gert muninn
- Hugsaðu til lengri tíma — ef þú ráðgerir 5–8 ára eign, þá er kalkúlinn oft öðruvísi en við 2–3 ár
- Ráðfærðu þig við fagaðila — góður bílvirki getur hjálpað þér að leggja mat á hvort þú sért að missa peninga á að halda gamla bílnum, eða hvort verkefni eins og rafbatterívirkni hjá eldra rafbíl þarf endurskoðun
Á Expert Zoom finnur þú þjónustuveitendur sem sérhæfa sig í bílaviðgerðum og geta gefið þér fagleg ráð um hvort þú eigir að lagfæra þitt ökutæki eða uppfæra í nútímalegri valkost. Margar sérfræðiverslun bjóða einnig upp á ítarlega raftæknigreiningu á rafbílabatteríum sem er mikilvæg áður en þú kaupir notaðan rafbíl.
Samkvæmt opinberum kílómetragjaldstaxta frá Island.is er gjaldið 6,95 kr. á kílómetara fyrir fólksbíla, og er uppfært með verðlagsbreytingum.
Tölur í þessari grein eru byggðar á opinberum kílómetragjaldstaxta frá 1. janúar 2026 og meðaltali eldsneytisverðs á Íslandi í apríl 2026. Ráðfærðu þig við sérfræðing um fjárhagslegar ákvarðanir sem hennar eiga við þitt tilviki.
