Guðmundur JónssonFleiri en 2,7 milljónir ferðamanna munu heimsækja Ísland árið 2026 — met í sógu íslenskrar ferðaþjónustu. Flestir þeirra leigja bíl. En rannsóknir sýna að gríðarlega margir skrifa undir tryggingarsamninga án þess að skilja hvað er og er ekki innifalið — og það getur kostað þá yfir milljón króna.
Sjálfboðutrygging gegn sandi og ösku (SAAP) er ein þeirra trygginga sem ferðamenn gleyma oftast — og er jafnframt sú sem getur komið dýrast upp á þá sem vanrækja hana.
Hvað er SAAP og hvers vegna skiptir það máli?
SAAP — Sand and Ash Protection — er sérstök viðbótartrygging sem nær yfir tjón af völdum eldfjallsösku og sandstorma. Þessi tegund skemmda er ekki innifalin í hefðbundinni árekstrartryggingu (CDW) eða þriðjamannstryggingu (TPL), sem eru lögbundnar.
Samkvæmt Blue Car Rental geta sandskemmdar á leigubíl numið allt að 1.000.000–1.500.000 ISK án SAAP. Með SAAP er hámarksselbyrði fast á 90.000 ISK.
Daggjaldið fyrir SAAP hjá Blue Car Rental er 1.850 ISK á dag fyrir allar bilaflokka. Þetta þýðir að á 7 daga leigu bætist um 13.000 ISK við — en eitt einstaka sandtjón án verndar gæti eyðilagt ferðahagsmunagjald í heildarferðinni.
Hverjir eiga í mestum hættu?
Suðurströndin — sérstaklega svæðið milli Víkur, Skaftafells og Mýrdalssanda — er mest áhættusamasta svæðið. Sterkur vindur ber sandkorn og gjósku í mjög miklu magni, og tjón getur myndast á nokkrum mínútum, jafnvel meðan ekið er á þjóðvegi.
SAAP er einnig mjög mikilvægt á vorin — einmitt þegar flestir ferðamenn leggja af stað. Frá febrúar til apríl eru sandstormar algengastir á Suðurlandi.
Auk þess er krossgöt frá eldfjallsvirkni á Reykjanessskaganum líka þáttur árið 2026. Jarðfræðileg virkni við Svartsengi heldur áfram, og sprungugos gæti myndað gjóskufall yfir hluta af vegakerfi suðvesturlands.
Hvað á að gæta sér í leigusamning?
Íslenskur bílaleiguiðnaður er fjöldameistari tryggingarsambærilegra valkosta. Það er auðvelt að villast. Ráðgjafar í bílaviðgerðum benda á þrjár meginreglur:
1. Lesa tryggingarskilmálana — Flettu fram á síðuna sem tilgreinir hvað er ekki innifalið (exclusions). SAAP er oftast ekki sjálfgefin.
2. Bæta við tryggingu við bókun — SAAP er hægt að bæta við aðeins fyrir afhendingu bílsins. Eftir að samningurinn er undirritaður er ekki hægt að bæta við aftur.
3. Skoða hvata þriðja aðila — Sumar tryggingamiðlastofur bjóða upp á SAAP-samsvarandi vernd á lægra gjaldi en bílaleigurnar sjálfar.
Hvað gerist þegar tjón verður?
Þegar ferðamaður skilar bíl með skaða af völdum sands eða ösku á hann í vandræðum. Bílaleigufélagið mun kröfusetja alla viðgerðarkostnaðinn beint á kreditkort ef engin SAAP-trygging var tekin. Þetta getur gerst þó tjón hafi þótt lítið — sjóklassísk villa ferðamanna er að telja smáar rispur vera "mölumörk" sem eru innifalin, en svo við nánari skoðun kemur í ljós þetta er sandskemmdar sem kosta milljón.
Ef tryggingadeilan er flókin getur verið þess virði að hafa samband við lögfræðing sem hefur reynslu af neytendarétti og bílaleigutryggingum. Deilur um leigubílatjón geta tekið nokkra mánuði og krafa gæti farið á kreditkort löngu eftir að ferð er liðin.
Réttardeila um leigubíl á Íslandi fellur undir íslenskar lögfræðilegar reglur og Þjóðvegamálastofnun getur komið að málum varðandi umferðarslys.
Hvað getur bílaverksmiðjumaður sagt þér sem bílaleigan segir ekki?
Sérfræðingur í bílaviðgerðum á Íslandi veit vel hvernig gjóska- og sandskemmdar líta út — og hversu dýrar þær geta orðið. Samkvæmt þeim er venjulegur málningartjóni af völdum sands á húdd bíls oft metinn á 200.000–400.000 ISK á einum ferðað. Þetta er ekki meðhöndlað eins og "minniháttar rispa".
Ferðamenn sem eru að kaupa bíl eða þurfa á viðhaldi að halda eftir heimferð geta sótt í íslenska bílasérfræðinga á netinu sem geta metið vátryggingarspurningar og gæðaeftirlit á ferðabílum.
Hvað þarf að gera ef þú ert þegar á ferðinni?
Ef þú ert nú þegar á ferðinni á Íslandi og hefur ekki tekið SAAP, eru nokkur ráð til að lágmarka áhættu:
- Forðastu suðurströndinni þegar sandfok er spáð — Veðrið.is og Vegagerðin gefa út viðvaranir um sandstorma. Athugaðu þær daglega ef þú ekur á þessum svæðum.
- Taktu myndir af bílnum við afhendingu — Skráðu alla skemmdir sem þegar eru til staðar áður en þú ekur í burtu. Þetta verndar þig gegn kröfum sem eru ekki þínar.
- Fáðu kvittun — Tryggðu þér gögn um hvaða tryggingar eru innifaldar í samningnum.
- Hafðu samband við tryggingafélag þitt heima — Sumar kreditkort- og heimatryggingar bjóða upp á takmarkaða vernd á leigubílum erlendis, en þær ná sjaldan til SAAP-gæðra skemmda.
Mölvernd — önnur gleymd trygging
Hliðstæð trygging við SAAP er mölvernd (Gravel Protection, GP). Þessi trygging verndar fremsta hluta bílsins — rúðu, kápuna, höfuðlyktina og framhlið — gegn möl og grjóti sem ryður frá öðrum bílum á þjóðvegum.
Samkvæmt bílaleigusérfræðingum er þetta "nánast alltaf nauðsynlegt" á Íslandi þar sem mörgir vegir eru malarborðir og jafnvel þjóðvegar geta kastað steinum í framhlið bíla. Rúðuskemmdar einar og sér geta numið 100.000–250.000 ISK.
Daggjald mölverndar fer yfirleitt á bilið 1.500–2.500 ISK á dag eftir bílaleigufyrirtæki.
Lykilvísar til að muna
Samkvæmt upplýsingum frá leiðandi bílaleigufyrirtækjum á Íslandi og Samgöngustofu Íslands:
- Dagleg kostnaður SAAP: 1.850 ISK á dag (~13 EUR)
- Hámarksselbyrði með SAAP: 90.000 ISK (~650 EUR)
- Sandskemmdar án verndar: allt að 1.500.000 ISK (~10.700 EUR)
- Mest áhættusamur tími: febrúar til apríl, sérstaklega á Suðurstrandarvegi
- Mölvernd daggjald: 1.500–2.500 ISK á dag
Þegar ferðamaður stendur frammi fyrir bílaleiguborðum með 10 mismunandi tryggingavalkosti er hugsuð spurning: "Hvað kostar mig að vera utan verndar einn dag?" Svarið við þeirri spurningu er SAAP.
Áður en þú ræður þig til tryggingakaupa skaltu skoða tryggingaskilmálana vandlega og efast um hvað sé innifalið og hvað sé ekki. Ef þú ert að deilast við bílaleigufélag vegna tjóns getur lögfræðingur hjálpað þér að skilja réttindi þín samkvæmt íslenskum neytendarétti.
