Elín ÓlafsdóttirFrá 25. apríl 2026 eru samningaviðræður Icelandair og Félags íslenskra flugmanna (FÍA) formlega í höndum ríkissáttastarfsmanns. Kjarasamningurinn sem rann út í september 2025 hefur ekki verið endurnýjaður — og þann 26. maí 2026 lýsti sáttastarfsmaðurinn Ástráður Haraldsson yfir að bilið á milli aðila væri enn "mjög breitt". Á sama tíma hafa fimm flug Icelandair verið aflýst þar sem flugmenn hafa hætt að selja frídaga sína til baka til félagsins.
Málið snertir okkur öll: hvað gerist þegar kjarasamningur rennur út? Og hvaða réttindi hefur launþeginn þegar samningaviðræður bresta?
Hvernig virkar ríkissáttamiðlun á Íslandi?
Þegar samningaviðræður milli stéttarfélags og atvinnurekanda ganga ekki upp, er hægt að vísa þeim til ríkissáttastarfsmanns. Á Íslandi er þetta hlutlægt ferli: sáttastarfsmaðurinn reynir að sætta aðilana en hefur ekki vald til að þvinga niðurstöðu á neinn þeirra. Ferlið er aðskilið frá dómstólum og er algengasta leiðin til að leysa kjaradeilur án verkfalls.
Samkvæmt Vinnumálastofnun Íslands, er hlutverk sáttastarfsmanns að skapa skilyrði til samræðna — ekki að úrskurða. Í máli Icelandair fór fyrsti formlegur fundurinn fram 25. apríl 2026, og samkvæmt skýrslum Iceland Monitor og Iceland Review hefur ríkissáttastarfsmaðurinn lýst yfir að samræður séu að fara af stað — en mun stigi — á uppbyggilegan hátt.
Við þessar aðstæður er mikilvægt að vinnumarkaðurinn sem heild skiljist betur: sáttamiðlun er ekki lokaáfangi, heldur tækifæri til þess að koma sér á sameiginlegan grunn áður en til opins átaks kemur.
Hvað krefjast flugmennirnir og hvers vegna?
Á meðan Icelandair hefur lýst yfir að félagið hafi gert ráðstafanir til að halda rekstri uppi, eru kröfur FÍA frábrugðnar því sem margir bjuggust við. Samkvæmt Iceland Review er þetta ekki aðeins kjaradela um laun — flugmenn leggja áherslu á jafnvægi milli vinnu og einkalífs.
Á Covid-19 faraldursárinu gerðu flugmenn umtalsverðar eftirgjafir. Frá þeim tíma hafa margir unnið þungt og lengi. Flugmenn fengu allt að 400.000 krónum á dag til að vinna á frídögum — upphæð sem endurspeglar þrýstinginn á kerfið. FÍA heldur því fram að Icelandair sé nú að nota þessa viðbótarvinnu sem þrýstitæki: með því að stoppa sölu á frídögum eru flugmenn að finna leiðir til að láta gaumast við kröfur sínar án þess að boða formlegt verkfall.
Icelandair hefur lýst yfir að aflýsing flugs megi rekja til "samræmdra aðgerða" af hálfu flugmanna. FÍA hafnar þeim ásökunum að fullu og bendir á að flugmenn séu að nota lögmætar heimildir samkvæmt rétti sínum.
4 réttindi launþega þegar kjarasamningur rennur út
Þau atriði sem koma upp í máli Icelandair eiga við flesta launþega á Íslandi. Hér eru lykilréttindi sem lögfræðingar í vinnurétti undirstrika:
1. Kjör haldast í gildi. Þegar kjarasamningur rennur út, haldast kjörin í honum í gildi þar til nýr samningur tekur við. Atvinnurekandi getur ekki lækkað laun eða breytt kjörum einhliða á meðan sáttaferli stendur yfir.
2. Verkfall þarf fyrirvara. Stéttarfélög mega boða til verkfalls eftir að samningur rennur út — en samkvæmt íslenskum rétti þarf a.m.k. 7 daga fyrirvara. Án þess teljist verkfall ólöglegt og getur leitt til skaðabótakrafna.
3. Þú ert ekki skyldugur til að vinna yfirvinnu. Atvinnurekandi getur ekki þvingað starfsmann til að selja frídaga eða vinna umfram þær stundir sem kjarasamningurinn kveður á um. Það er lögmætt að hafna slíkum kröfum, eins og flugmenn Icelandair sýna.
4. Sáttastarfsmaður bindur engann. Ef ríkissáttastarfsmaður kemur með tillögu til lausnar, eru báðir aðilar frjálsir til að hafna henni. Tillagið er ekki bindandi dómur — það er uppprýðing sem þarfnast samþykkis beggja.
Ef deila kemur upp í þínum vinnustað
Málið við Icelandair er ekkert nýtt fyrirbæri á íslenskum vinnumarkaði. Eins og við greinum frá í grein okkar um eldsneytisskreppu og Icelandair, hefur þetta flugfélag gengið í gegnum margs konar krefjandi aðstæður á undanförnum árum. Kjaradeilur milli stórs vinnuveitanda og stéttarfélags þeirra starfsmanna geta haft víðtæk áhrif — á ferðaþjónustu, á neytendur og á starfsmenn sjálfa.
Þegar þú kemst í þessa stöðu — hvort sem þú ert launþegi eða atvinnurekandi — er best að leita sér ráðlegginga snemma. Lögfræðingur sem sérhæfir sig í vinnurétti getur útskýrt réttindaástand þitt, ráðlagt um skref í sáttaferli og gert þér kleift að taka upplýstar ákvarðanir.
Hvað er að gerast næst í málinu?
Ef FÍA og Icelandair ná ekki samkomulagi í sáttamiðlun, er næsta skref formlegt verkfall. Slíkt gæti haft veruleg áhrif á ferðaþjónustu á annasömum sumarferðatíma. Bæði aðilar eru vel meðvitaðir um þennan þrýsting — sem er ein ástæðan fyrir því að sáttamiðlun er enn í gangi og samræður halda áfram.
Sem launþegi eða sem neytandi sem treystir á flugsamgöngur, er mikilvægt að fylgjast með þróun mála og gera sér grein fyrir réttindum sínum. Hvort sem um er að ræða bótarétt farþega eða réttindi starfsmanna, er lögfræðileg ráðgjöf oft lykillinn að því að vernda hagsmuni sína.
Á ExpertZoom getur þú fundið lögfræðing sem sérhæfir sig í vinnurétti og fengið skýr svör við spurningum þínum — hvort sem þú þarft aðstoð á næstu vikum eða aðeins að skilja réttarstöðu þína betur.
Þessi grein er skrifuð í upplýsingaskyni og er ekki lögfræðileg ráðgjöf. Hafðu samband við lögfræðing til að fá ráðleggingar sem eiga við þitt einstaklingstilfelli.
