Flugmaður Icelandair flaug of lágt yfir Vestmannaeyjum: hvað segir lögfræðingur um ábyrgð og reglur?

Flugmaður Icelandair flaug of lágt yfir Vestmannaeyjum í síðasta flugi sínu þann 11. apríl 2026 — án leyfis frá fyrirtækinu. Atvik þetta, sem fangað var á myndband og dreifðist víða á samfélagsmiðlum, vakti upp mikilvægar spurningar um lögleg réttindi farþega, ábyrgð loftfarafyrirtækja og reglur um flugöryggi á Íslandi.

Hvað gerðist yfir Vestmannaeyjum?

Flugmaðurinn, sem var á síðasta flugi sínu í starfi, beiddist fráviks frá flugleiðinni og fékk leyfi loftferðaþjónustunnar Avians til að víkja frá leið. Hins vegar var flugið of lágt yfir þéttbýli í Heimaey — nálægt byggingum og mannfjölda — án þess að Icelandair hefði samþykkt aðgerðina.

Linda Gunnarsdóttir, yfirmaður flugs hjá Icelandair, staðfesti í yfirlýsingu þann 13. apríl 2026 að fyrirtækið hefði ekki fengið upplýsingar um yfirflugið og hefði ekki heimilað það. Arnar Már Magnússon, varaforseti Icelandair, sendi innanhúss tölvupóst þar sem hann lýsti yfir að slíkt „þyrfti ekki að þola". Lögfræðingar fyrirtækisins tilkynntu málið til lögreglu.

Farþegar í vélinni lófu flugmanninum til og lýstu upplifuninni sem „dásamlega". Engu að síður er ljóst að um löglegt grásvæði er að ræða þar sem öryggi almennings og reglulagðar flugferðir eru í forgrunni.

Hverjir bera lögið ábyrgð?

Samkvæmt íslenskum loftfaralögum og reglugerðum Samgöngustofu ber flugmaður persónulega ábyrgð á að fara að flugsamþykktum á hverjum tíma. Ef flugmaður víkur frá leyfðri leið — þótt um einstæðar aðstæður sé að ræða — getur það varðað við:

• Lög um loftferðir (nr. 60/1998) sem kveða á um öruggar flugferðir og reglur um lágmarkshæð yfir þéttbýli.
• Svipting skírteinis: Flugmálayfirvöld geta fellt úrskurð um tímabundna eða varanlega svikningu á réttindum flugmanns ef brotið er á öryggisreglum.
• Refsiábyrgð: Ef yfirflugið hefði leitt til tjóns gæti flugmaðurinn staðið frammi fyrir refsiábyrgð og skaðabótakröfum frá farþegum eða íbúum Vestmannaeyja.

Mikilvægt er að geta þess að Icelandair sem lögaðili getur einnig verið hlutlægur þrátt fyrir að hafa ekki leyft verknaðinn — sér í lagi ef farþegar telja sig hafa hlotið þjáningar eða ótta í tengslum við atburðinn.

Réttindi farþega — geta þeir krafist bóta?

Flestir farþegar í vélinni lýstu yfir ánægju, en lögfræðileg staðan getur verið flóknari. Að lögum á farþegi rétt á:

Bætur vegna áfalls eða kvíða — Farþegar sem upplifðu ótta við yfirflugið gætu krafist bóta á grundvelli Montréal-samningsins ef líkamlegur eða andlegur skaði verður sönnugur. Þótt erfitt geti verið að ganga þetta í garð er rétt að leita ráðgjafar hjá lögfræðingi sé um töluverðar persónulegar tjáningar að ræða.

Kærurétt — Farþegar geta lagt inn kvörtun til Samgöngustofu eða lögreglu ef þeir telja öryggi sitt hafa verið í hættu. Þetta styður við opinbert rannsóknarferli og getur haft áhrif á niðurstöður mála.

Endurgreiðsla er ekki sjálfkrafa til staðar þar sem engin töf varð á fluginu. Hins vegar ef unnt er að sýna fram á annað tjón gæti kröfuréttur vaknað.

Hvað þýðir þetta fyrir flugmálarétt á Íslandi?

Málið yfir Vestmannaeyjum setur í forgrunn að flugmálareglugerðir séu ekki aðeins til að vernda farþega heldur einnig þá sem búa undir flugbrautum. Íbúar Heimaeyjar áttu rétt til að búa án þess að einkaveðja flugvélar fljúgi nærri þéttbýli þeirra án leyfis.

Gögn Samgöngustofu sýna að árið 2025 voru 14 kvartanir sendar til yfirvalda vegna óreglulegs flugs yfir þéttbýli á Íslandi — hlutfall þeirra sem lauk með formlegum viðurlögum var 6. Þetta bendir til þess að framfylgd sé misgáfuleg og að kvartanir einstaklinga geti skipt máli.

Forseti Lögmannafélags Íslands hefur áður bent á að málsmeðferð í flugmálarétti krefjist sérfræðiþekkingar þar sem reglur koma bæði frá íslenskum lögum og alþjóðlegum samningum á borð við Montréal-samninginn og ICAO-reglur.

Hvað ber þér að gera ef þú varst á borð?

Ef þú varst farþegi á Frankfurt–Keflavík flugi Icelandair þann 11. apríl 2026 og upplifðir kvíða eða öryggislega óvissu vegna yfirfluganna þá er rétt að:

1. Skrá hjá þér hvað gerðist — dagsetningu, tíma, lýsingu á upplifun og vitni.
2. Leggja inn kvörtun hjá Icelandair skriflega — þetta skapar formlegt spor.
3. Hafa samband við Samgöngustofu ef þú telur að öryggisreglur hafi verið brotnar.
4. Leita lögfræðiráðgjafar — sér í lagi ef um er að ræða andlegar þjáningar eða ef þú ert íbúi Vestmannaeyja og ert óhamingjusamur yfir yfirfluginu.

Atvik þetta er áminning um að jafnvel þótt flugmaður breyti flugleiðinni í góðri trú — til dæmis til að fagna síðasta flugdegi — geta lög og öryggi farþega og íbúa verið ríkari en tilfinningalegar ástæður. Sjá einnig grein okkar um réttindi farþega þegar Icelandair aflýsir flugi.

Þegar flugmálaréttur þarfnast sérfræðings

Flugmálaréttur er sérhæft réttarsvið sem sameinar alþjóðalög, íslenska löggjöf og iðnaðarreglur. Ef þú ert flugstarfsmenn, fyrirtæki í flugrekstri eða farþegi sem velt hefur fyrir sér réttarstöðu sinni eftir þetta eða svipað atvik er skynsamlegt að leita til lögfræðings með reynslu á þessu sviði.

Samkvæmt lögum um loftferðir hjá Samgöngustofu ber lögábyrgðin alltaf á þeim sem stjórnar loftfarinu — en aðstæður hvers máls ráða því hvort og hvernig bótakrafa verður.

Á Expert Zoom getur þú fundið lögfræðinga sem sérhæfa sig í flugmálarétti, neytendarétti og farþegarétti — og fengið fyrstu ráðgjöf yfir netið.

Fyrirvari: Þessi grein er til fræðslu. Hún kemur ekki í stað lögfræðilegrar ráðgjafar. Ef þú telur að réttindi þín hafi verið brotin skaltu leita til lögfræðings.