Auður GuðmundsdóttirÞann 16. apríl 2026 undirritaði Greenland Mines Ltd — skráð á Nasdaq undir táknið GRML — bráðabirgðasamning (Letter of Intent) við ónafngreindan eiganda iðnaðarsvæðis á Íslandi til að meta hvort unnt sé að koma þar upp vinnslu platínu-málma og gulls, samkvæmt fréttatilkynningu fyrirtækisins sem birt var á PR Newswire. Uppspretta hráefnisins er Skaergaard-náman í Austur-Grænlandi, sem áætlað er að geymi verðmæti sem nemur um 68 milljörðum Bandaríkjadala. Tilkynningin kom aðeins þremur dögum eftir að Evrópusambandið hóf nýjan gagnkvæman innkaupafarveg í mikilvægum námuefnum — RESourceEU-vettvanginn.
Skaergaard-náman: 68 milljarðar dollara undir Grænlandsjörðu
Skaergaard-verkefnið í Austur-Grænlandi er eitt af stærstu ónotnum platínu-auðlindarverkefnum í vestrænum heimi. Á svæðinu er metin auðlind sem inniheldur platínu, palladíum og gulli, auk annarra mikilvægra málma. Greenland Mines öðlaðist yfirráð yfir verkefninu í mars 2026 þegar Klotho Neurosciences tók yfir Greenland Mines Corp. og skráðist á Nasdaq.
Bo Møller Stensgaard, forseti námuhluta fyrirtækisins, lýsir Skaergaard sem mikilvægum þætti í nýrri vesturlandabirgðakeðju. Metallúrgísk rannsókn á vinnslu hráefnisins er nú í gangi hjá GTK Mintec í Finnlandi — þar á meðal slípiun, flothreinsun og vatnsefnafræðileg unnin.
Til samanburðar: um 40–45% af heimsbirgðum af palladíum koma frá Rússlandi, og um 70% af platínu koma frá Suður-Afríku. Skaergaard er miðað sem vestrænt val með stöðugar birgðir.
Af hverju einmitt Ísland?
Ísland hefur fjóra lykilkosti sem gera það að æskilegum stað fyrir vinnslu þungra málma:
Í fyrsta lagi eru orkukostnaður. Íslenskt raforkunet er 100% endurnýjanlegt — jarðvarmi og vatnsorka. Greenland Mines stefnir á orkukostnað undir 0,03 dollara á kílóvattsstund, borið saman við yfir 0,20 dollara á kílóvattsstund í díselknúnum starfsrekstri á norðurslóðum. Þetta þýðir yfir einn milljarð dollara í orkusparnaðar yfir líftíma nánnar.
Í öðru lagi eru flutningur og staðsetning. Seglsiglingstími frá Austur-Grænlandi til Íslands er 20–30 klukkustundir með burðarskip. Þurrabrúkaskipið M/V Argus, sem Greenland Mines notar sem flutnings- og skipulagsmiðstöð á vettvangsleið 2026, notar Reykjavík þegar sem grundvöll. Svæðið sem er til skoðunar er í um 400 km fjarlægð frá námusvæðinu og u.þ.b. 600 km frá Reykjavík.
Í þriðja lagi er kolefnisspor. Með því að skipta úr dísel yfir í íslenska endurnýjanlega orku lækkar heildarkolefnisspor verkefnisins verulega — forsenda sem er æ mikilvægari á evrópskum og norðamerískum mörkuðum.
Í fjórða lagi er pólitísk stöðugleiki. Ísland er NATO-meðlimur og hefur tengslasamning við ESB. Bráðabirgðasamningurinn var undirritaður þremur dögum eftir að ESB hóf RESourceEU-vettvang sinn til að draga úr kínverskri yfirráð í mikilvægum hráefnum, sem þýðir pólitísk og fjárhagslegt lagalegt bakhjarl sem skiptir máli.
Vestrænar birgðakeðjur á móti kínverskri yfirráð
Gagnkvæmur þáttur bráðabirgðasamningsins er ekki einvörðungu iðnaðarlegar. Samhengið er breitt. Kína stjórnar um 95% af jarðbrenslusvingi á mangani, um 65% á kóbalt-vinnslu og þar um bil 35% á nikkel-vinnslu. Þar að auki framleiðir Kína yfir helming af heimsframleiðslu sjaldgæfra jarðefna — um 270.000 tonn árið 2024.
Grænland hýsir 25 af þeim 34 mikilvægu hráefnum sem ESB skilgreinir sem gagnrýnar, og 43 af þeim 50 efnum sem eru á öryggislista Bandaríkjanna. Greenland Mines lýsir Ísland-miðstöðinni sem hluta af „Norðuratlantshafsgöngu mikilvægra málma" — jarðfræðiauðlindir Grænlands tengdar orkuinnviðum Íslands til að þjóna bæði evrópskum og norðamerískum mörkuðum.
Þann 13. apríl 2026 — þremur dögum áður en bráðabirgðasamningurinn var undirritaður — hóf ESB RESourceEU-orkuvettvang sem sameiginlegar innkaup á mikilvægum málmum með 3 milljarða evra fjárfestingaráætlun. Samhliða hefur Bandaríkjastjórnin boðið upp á sérstakt samningsramma um mikilvægar námuauðlindir milli bandamanna.
Evrópusambandið hefur einnig sett fram lög um mikilvægar hráefnar — Critical Raw Materials Act — sem markar markmið um að 40% vinnslu aðal-hráefna fari fram innan ESB eða bandalagslanda árið 2030. Sjá nánari upplýsingar á opinberu síðu ESB um mikilvægar hráefnar.
Hvað þýðir þetta fyrir íslenska hagkerfið og fjárfesta?
Greenland Mines hefur ekki birt tölur um störf eða efnahagslegar afleiðingar fyrir Ísland — bráðabirgðasamningurinn er fyrsta skrefið í forkönnun og undirbúningi tæknilegrar rannsóknar. Engar útboðstímalínu hefur verið birt.
En samhengið gefur til kynna umfang möguleikunnar: svæðið sem er til skoðunar þarf að vera á bilinu 100.000 til 200.000 fermetrar, með aðgang að djúphöfn, þegar til staðar byggingar og rafmagnstengingar. Þetta líkist sömu innviðaþátttöku og stóru álverksmiðjurnar sem þegar eru á Íslandi og sýna að landið ræður við orkufrekur málmvinnslu í miklum mæli.
Fyrir fjárfesta og fjárhagsráðgjafa gefur þetta til kynna vaxandi þátt Íslands í gagnrýninna auðlindabirgðakeðjum sem eru þegar að jafna kínverskar yfirráð. Aukið eftirlit og fjárfestingaráhugi í norrænum hráefnaverkefnum mun líklega aukast hratt á næstu misserum, sérstaklega þar sem ESB og NATO löndin grípa til skipulegra aðgerða.
Þegar legt er mat á fjárfestingarmöguleikum eða áhættu tengdri þróun hráefnabirgðakeðja á Íslandi getur sérfræðingur hjá ExpertZoom veitt ráðleggingar sem eru lagaðar að þínum fjárhagslegu markmiðum — hvort sem um er að ræða fjárfestingarmat, lögfræðilega endurskoðun eða almennt ráðgjöf.
Næstu skref: Frá bráðabirgðasamningi til vinnslu
Bráðabirgðasamningurinn er ekki bindandi og þarf enn mörg skref áður en vinnsla hefst. Niðurstöður forkönnunarinnar munu ganga inn í framtíðar tæknilegar rannsóknir. Metallúrgísk vinna GTK Mintec — þar á meðal forbirlur í stærð 10–20 tonna — eru að ganga yfir í framhaldsstig. Þróun verkefnisins mun verða kynnt á markaðstilkynningum í takt við reglur Nasdaq.
Greenland Mines leitaðist einnig við að meta mörg svæði á Íslandi og í Norður-Atlantshafi — ekki eitt. Hluti af forkönnuninni felur í sér samanburð milli staðsetninga með tilliti til uppbyggingarkostnaðar, tenginga við flutningakerfi og fleiri þátta. Þegar niðurstöður forkönnunar liggja fyrir, mun fyrirtækið birta opinberar tilkynningar um þróunartímalínu.
Þetta er tilkynning um möguleika — en möguleikinn er af þeirri stærðargráðu að fjármálaheimurinn á Norðurlöndum mun fylgjast grannt með þróuninni á næstunni. Fyrir fagfólk í fjármálum og lögfræðingum sem fylgjast með þessum geira er réttilegt að byrja að skoða stöðu íslenskra innviða og lagalegra ramma í ljósi þessara þróana.
Þessi grein er eingöngu til almennrar upplýsingar og kemur ekki í stað fjármálaráðgjafar. Hafðu alltaf samráð við faggildan fjármálaráðgjafa eða lögfræðing áður en þú tekur fjárfestingarákvarðanir.
