Elín ÓlafsdóttirÍsland lauk í apríl 2026 við eitt af fyrstu þjóðlegu tilraunaverkefnum í heiminum þar sem gervigreind var innleidd í skólakerfi — 560 kennarar fengu aðgang að Claude og Gemini í sex mánuði. Niðurstöðurnar kynna spurningu sem foreldrar, fyrirtæki og sérfræðingar í upplýsingatækni þurfa að takast á við: er gervigreind að breyta menntun — og hvað þýðir það fyrir starfsmarkaðinn?
560 kennarar, sex mánuðir, öll landshlutum
Í samstarfi við Anthropic og Google tók íslenska mennta- og barnamálaráðuneytið þátt í sex mánaða tilraunaverkefni sem hófst í október 2025 og lauk í apríl 2026. Um 300 kennarar frá grunnskólum og framhaldsskólum fá aðgang að Claude frá Anthropic, en um 260 kennarar í framhaldsskóla og starfsnámi fengu aðgang að Gemini frá Google, samkvæmt upplýsingum frá Directorate of Education and School Services.
Markmið verkefnisins var einfalt: geta gervigreind stuðlað að betri kennslu, minni skrifræki og aukinni hlutlægni í kennaragerð? Þátttakendur tóku þátt frá öllum landshlutum — frá miðborg Reykjavíkur til fjarlægra sveitarfélaga.
Hvað breyttist í kennslustofunni?
Formaður félags framhaldsskólakennara lýsti þátttöku kennara sem "virkara námssamfélag þar sem fólk deilir reynslu og hugmyndum" — þetta eru ekki orð sem oft koma frá kennurum sem eru að kynnast nýjum tækjum í fyrsta skipti.
Gervigreind var notuð til:
- Að útbúa kennsluskrár og fyrirlestra
- Að greina og meta námsefni — allt frá flóknum texta til stærðfræðidæma
- Að hlutlæga mat og finna eyður í þekkingu nemenda
- Að spara tíma við administrative verkefni
Þetta er þar sem verkefnið tengist beint við atvinnulífið á víðara sviði: ef kennarar eru nú að nota gervigreind til þessara verkefna — hvað er þá að gerast í öðrum greinum?
Hvað þýðir þetta fyrir íslensk fyrirtæki og launþega?
Ísland er þjóð þar sem atvinnuþátttaka útlendinga er meðal sú hæsta í OECD — 89% samkvæmt nýlegum gögnum. Samhliða eru 18,2% íbúanna útlendingar, og tæplega fjórðungur vinnumarkaðarins er innflytjendur.
Þetta þýðir að breyting í þekkingarstig íslensks vinnumarkaðar — og sérstaklega í tæknilegum hæfileikum — hefur bein áhrif á mjög fjölbreyttan hóp fólks.
Sérfræðingar í upplýsingatækni og marga aðra benda á þrjár lykillíkur af framtíðarstarfsmarkaðnum:
1. Verkefni sem ganga ekki upp: Einfaldur textagreining, skráning gagna, frumútbúnaður skyrslna — þessi verkefni eru að flytjast til gervigreindar. Þeir sem taka þátt í slíku starfi þurfa að uppfæra hæfni sína.
2. Hybrid störf eru að vaxa: Þeir sem geta unnið í samstarfi við gervigreind — til að túlka niðurstöður, ígrunda gæðin og taka mannlegar ákvarðanir — eru verðmætastir á vinnumarkaðnum í dag.
3. Sérfræðiráðgjöf er ekki í hættu — heldur er eftirspurn eftir henni að vaxa: Þegar gervigreind gefur almennum notendum aðgang að fleiri gögnum og greiningum þá verður eftirspurn eftir sérfræðilegri túlkun — lögfræðingum, læknum, ráðgjöfum — enn meiri.
Hvað er íslensku fyrirtæki að missa?
Samkvæmt íslensku gervigreindarstefnunni 2024–2026 eru 25 markvissar aðgerðir skilgreindar á fimm sviðum: samfélag, samkeppnishæfni, menntun, stjórnsýsla og heilbrigðisþjónusta. En skilningur á því hvernig maður setur þetta í framkvæmd í daglegum rekstri — það kemur frá fólki, ekki stefnuskjölum.
Sérfræðingur í upplýsingatækni getur hjálpað fyrirtækjum að:
- Meta hvaða verkefni í rekstri hæfa gervigreindarlausnir
- Velja réttu tækin á réttu verðinu (margar lausnir eru á bilinu ókeypis til þúsunda króna á mánuði)
- Þjálfa starfsfólk til að vinna með gervigreind — ekki gegn henni
- Tryggja öryggi gagna þegar þriðja aðila gervigreindartæki eru notuð
Á Expert Zoom geturðu fundið tæknilega ráðgjafa sem hjálpa þér að skilja þessa breytingu og beita henni í þínum rekstri — hvort sem þú ert að reka lítið fyrirtæki eða stýra stóru liði.
Grein lokast við lok tilraunaverkefnisins — hvað kemur næst?
Þjóðlegt tilraunaverkefni Íslands í gervigreindarlæsi er lokið í apríl 2026 — en það er aðeins upphafið. Mennta- og barnamálaráðuneytið hefur ekki enn gefið út opinberar niðurstöður, en þátttakendur lýsa verkefninu sem jákvæðri reynslu.
Spurningin sem eftir stendur: mun Ísland vera meðal þeirra ríkja sem innleiða gervigreind með skipulagi og faglegum stuðningi — eða mun þróunin keyra á undan ferli?
Svörin við þeirri spurningu eru bæði lagalegar, tæknilegar og mannafarslegar — og þær kalla á sérfræðiráðgjöf frá mismunandi fagsviðum.
Athugasemd: Greinin fjallar um opinbert tilraunaverkefni þjóðar og felur ekki í sér persónulegar ráðleggingar um neinar gervigreindarlausnir.
Samkvæmt gervigreindarstefnu Íslands 2024–2026 eru 25 aðgerðir skilgreindar til að tryggja örugga og gagnlega innleiðingu gervigreindar í íslensku samfélagi.
Íslenska í stafrænni öld — sérstæðar áskoranir
Eitt af markmiðum íslenska tilraunaverkefnisins var að tryggja að íslenska tungumálið héldist öflugt í stafrænni framtíð. Bæði Claude og Gemini styðja íslensku — en sér í lagi benti Anthropic á að Íslandsverkefnið yrði til að styrkja gæði gervigreindarlíkana á íslensku.
Þetta er ósér sögulegt vandamál: gervigreindarlíkön eru þjálfuð á ensku í stórum mæli, sem þýðir að þau eru oft betri á ensku en á minnihlutamálum. Þjóðir eins og Ísland — þar sem tungumálið er jafnframt lykill að þjóðarauðkenni og menningarlegar samheldni — standa frammi við sérstaka áskorun: hvernig tryggir maður að gervigreind sé jafnhæf á íslensku og ensku?
Kennarar sem notuðu Claude í þessu tilraunaverkefni geta lagt af mörkum til þess að bæta þessa gæði — en þetta krefst líka meðvitundar og yfirferðar hjá sérfræðingum í tungumálatækni og upplýsingatækni.
Þetta er ein af mörgum ástæðum þess að fagleg þekkingarsmiðja í gervigreind er nú svo dýrmæt.
