370 starfsmenn sagt upp í maí 2026: réttindi þín við hópuppsagnir

Í maí 2026 fengu 370 starfsmenn á Íslandi formlegar uppsagnarbréf og vinnuveitendur þeirra sendu Vinnumálastofnun fjórar tilkynningar um hópuppsagnir — hærra hlutfall en á nokkrum öðrum mánuði árið 2026. Stærstur hluti uppsagnanna kemur frá hótelgeiranum, þar sem yfirtaka Íslandshótela á rekstri Hilton Reykjavík Nordica og Hilton Reykjavík Natura hefur haft í för með sér að 270 starfsmenn lenda í óvissu. Hvað segjast íslensk lög um réttindi þeirra?

Hverjir fengu uppsagnarbréfin í maí 2026?

Vinnumálastofnun fékk fjórar hópuppsagnartilkynningar á maímánuðinum — eftir að í apríl bárust engar. Í mars höfðu þrjár tilkynningar borist sem náðu til 90 starfsmanna.

Hilton-hótelín (270 starfsmenn): Berjaya Iceland Hotel Collection, sem rekur Hilton Reykjavík Nordica og Hilton Reykjavík Natura, gerði nýjan leigusamning við Íslandshótel. Íslandshótel tekur við rekstri beggja hótelanna 1. september 2026. Davíð Torfi Ólafsson, forstjóri Íslandshótela, sagðist gera ráð fyrir að bjóða flestum starfsmönnum störf — en margir starfsmenn sagðist vera í óvissu þrátt fyrir þessa yfirlýsingu.

Rapyd Iceland (37 starfsmenn): Íslenska hlutafélag fintech-einingsins Rapyd tilkynnti um niðurskurð þar sem gervigreind tekur yfir stöður. Forstjóri Rapyd á heimsvísu, Arik Shtilman, sendi starfsmönnum skilaboð: „Rapyd er nú fyrirtæki sem gervigreind rekur." Rapyd er hluti af breiðari bylgju gervigreindartengdra uppsagna meðal ísraelskra tæknifyrirtækja í maí 2026 — þar á meðal Wix, Amdocs og SentinelOne.

Sjávarútvegur og ferðaþjónusta: 37 starfsmenn í sjávarútvegi og 26 í ferðaþjónustu fengu einnig tilkynningar.

Þegar hópuppsagnir verða — hvað kveða lögin á um?

Íslensk löggjöf — lög nr. 62/2000 um hópuppsagnir — skilgreinir hópuppsagnir með eftirfarandi hætti:

• Fyrirtæki með 16–100 starfsmenn: hópuppsagnir þegar 10 eða fleiri eru sagt upp á 30 dögum
• Fyrirtæki með 100–300 starfsmenn: hópuppsagnir þegar 10% eða fleiri af heildarfjölda eru sagt upp á 30 dögum
• Fyrirtæki með 300 eða fleiri starfsmenn: hópuppsagnir þegar 30 eða fleiri eru sagt upp á 30 dögum

Þegar vinnuveitandi nær þessum mörkum ber honum að senda formlega tilkynningu til Vinnumálastofnunar og hefja samráð við fulltrúa starfsmanna. Vinnumálastofnun birtir mánaðarlegar skýrslur yfir allar tilkynningar — þær eru opinberar og aðgengilegar öllum.

Þrjú meginréttindi starfsmanna við hópuppsagnir

1. Raunverulegt samráð áður en endanlegar ákvarðanir eru teknar

Lög nr. 62/2000 gera skýrar kröfur: vinnuveitandi þarf að ráðfæra sig við fulltrúa starfsmanna áður en lokaákvarðanir eru teknar. Lögin orða þetta svo: samráðið „verður að fara fram á því stigi þegar enn er raunhæft að hafa áhrif á niðurstöðuna." Þetta þýðir að samráðið verður að vera raunverulegt — ekki málamyndaferli eftir á. Tilgangurinn er að kanna hvort hægt sé að forðast uppsagnirnar, minnka fjölda þeirra eða draga úr afleiðingum með endurmenntun eða tilfærslu á milli starfa.

Fulltrúar starfsmanna eiga jafnframt rétt á að fá aðstoð utanaðkomandi sérfræðinga — til dæmis lögfræðinga — á kostnað vinnuveitanda meðan á samráðsferli stendur.

2. Réttindi til skriflegra upplýsinga

Vinnuveitandi ber skyldu til að veita fulltrúum starfsmanna skriflegar upplýsingar um: ástæður uppsagnanna, fjölda og stöður þeirra sem verða fyrir áhrifum, heildarfjölda starfsmanna, fyrirhugaða tímaáætlun og valforsendur. Þeir eiga einnig rétt á afriti af tilkynningu sem send er til Vinnumálastofnunar.

3. 30 daga biðtími eftir tilkynningu til Vinnumálastofnunar

Þegar tilkynning um hópuppsagnir berst Vinnumálastofnun hefst skyldulegur 30 daga biðtími. Engar uppsagnir mega taka gildi fyrr en þessir dagar eru liðnir — þetta á við hvað sem líður einstaklingsbundnum uppsagnarfrest samkvæmt ráðningarsamningi eða kjarasamningi. Í mörgum tilvikum bætast þetta 30 dagar ofan á þann uppsagnarfrest sem samningurinn kveður á um, sem gefur starfsmönnum verulega lengri vernd en ella.

Vinnumálastofnun nýtir þessa 30 daga til að undirbúa þjónustu og stuðning við starfsmenn sem standa frammi fyrir atvinnumissi: atvinnutilboð, endurmenntunartilvísanir og önnur úrræði frá stofnuninni.

Hvað gerist ef vinnuveitandi fylgir ekki lögunum?

Ef vinnuveitandi sendir út uppsagnarbréf áður en samráðsskyldu er fullnægt, eða ef hann reynir að sniðganga 30 daga biðtímann, getur það leitt til lögfræðilegrar ábyrgðar. Stéttarfélög geta krafist þess að ferillinn hefjist upp á nýtt á réttu stigi, og starfsmenn eiga rétt á að sækja sér lögfræðilega aðstoð. Brot á lögunum getur einnig leitt til bótagreiðslu til handa starfsmönnum sem urðu fyrir tjóni vegna vanrækslu á samráðsskyldu.

Hvað ætti ég að gera ef ég fæ uppsagnarbréf?

Við mælum með að starfsmenn sem fá uppsagnarbréf við hópuppsagnir grípi til eftirfarandi:

1. Lestu bréfið vandlega: Athugaðu hvort tilgreint sé hvort um hópuppsagnir sé að ræða og hvort send hafi verið tilkynning til Vinnumálastofnunar.
2. Hafðu samband við stéttarfélag þitt: Sambandsmaður eða trúnaðarmaður á vinnustað getur aðstoðað þig við að meta hvort réttarferlið hafi verið fylgt.
3. Skráðu þig hjá Vinnumálastofnun: Ef þú missir vinnuna hefurðu rétt á atvinnuleysisbótum og atvinnutilboðum frá stofnuninni.
4. Leituðu til lögfræðings: Ef þú telur að samráðsskyldu hafi ekki verið gætt, eða að óeðlileg val hafi farið fram, getur lögfræðingur metið hvort þú eigir kröfu.

Vinnumálastofnun veitir einnig ráðgjöf og þjónustu við starfsmenn sem standa frammi fyrir hópuppsögnum — nánari upplýsingar og þjónustu má nálgast á island.is/s/vinnumalastofnun.

Gervigreind og framtíð vinnumarkaðarins

Tilvik Rapyd Iceland vekur dýpri spurningar um framtíð vinnumarkaðarins. Þegar gervigreind tekur yfir stöður sem áður kröfðust mannlegrar sérfræðiþekkingar, hverju verndar lögin þá? Í dag gilda lög nr. 62/2000 að fullu — vinnuveitandi þarf að fylgja sömu reglum hvort sem ástæðan er efnahagslegar aðstæður eða innleiðing tækni. En umræður um lagalegar breytingar til framtíðar eru þegar hafnar, bæði hérlendis og á alþjóðlegum vettvangi.

Lögfræðingur sérfræðingur í vinnurétti getur hjálpað þér að skilja réttindi þín og ganga úr skugga um að vinnuveitandi þinn uppfylli skyldur sínar samkvæmt íslenskum hópuppsagnarlögum.

Þessi grein er til almennrar upplýsingamiðlunar og kemur ekki í stað lögfræðilegrar ráðgjafar. Hafðu samband við lögmann ef þú ert í óvissu um réttarstöðu þína.