120 íslenskir tónlistarmenn krefjast Eurovision-bóikotts: hvað þýðir þetta fyrir samningar og framtíð?

Yfir 120 íslenskir tónlistarmenn skrifuðu undir opið bréf 22. apríl 2026 þar sem þeir krefjast þess að Ísland taki þátt í bóikott á Eurovision-söngvakeppni 2026, á grundvelli þátttöku Ísraels í keppninni. Meðal undirritaðra eru sum þekktust nöfn í íslenskri tónlist, þar á meðal Sigur Rós, Ólafur Arnalds og Of Monsters and Men.

Þetta kemur í kjölfar þess að RÚV, þjóðleg útvarpsstöð Íslands, tilkynnti þegar í desember 2025 að stöðin myndi ekki senda fulltrúa til Eurovision 2026 — í mótmæli við þátttöku Ísraels. Ísland er þannig meðal fimm Evrópulanda sem hafa dregist eða trekt sig frá, ásamt Írlandi, Hollandi, Slóveníu og Spáni.

1.100 listamenn á heimsvísu krefjast sama

Á sama tíma og Ísland fór yfir þessari vegferð birti alþjóðlegt verkefni að nafni „No Music for Genocide" bréf sem náði yfir 1.100 undirskriftir frá listamönnum víða um heim, þar á meðal Massive Attack, Kneecap, Brian Eno, Peter Gabriel og Roger Waters. Efni bréfsins er sams konar krafa: að Eurovision-skipuleggjendur — Evrópska útvarpsbandalagið (EBU) — aðskilji Ísrael frá keppninni, að öðrum kosti verður bóikottið.

EBU hefur hingað til hafnað kröfunum og staðfest þátttöku Ísraels. Keppnin er haldin í ár.

Hvað þýðir þetta fyrir íslenska tónlistarmenn í reynd?

Þetta eru ekki bara pólitískar yfirlýsingar — þær geta haft raunverulegar fjárhagslegar og lagalegar afleiðingar fyrir listamenn sem höfðu legt á ráð sér þátttöku tengda Eurovision, hvort sem er sem keppendur, baklags-tónlistarmenn eða í tengdum viðburðum.

Þegar þjóðleg útvarpsstöð dregur sig til baka, getur það haft eftirfarandi áhrif:

Samningsáhrif. Listamenn sem höfðu samning um þátttöku í íslenska Eurovision-forvalinu — hvort sem er til að keppast um sætið eða til framleiðslu — geta fundið sig í óvissri stöðu. Samningur sem var gerður í góðri trú getur reynst óvirkur eða breytilegt hvort hann er brotinn af hálfu útvarpsins eða listamanna.

Tekjutap og ágreiningsefni. Hluta listamanna kann að hafa gengist undir útgjöld — vegna tíma, framleiðslu eða ferðakostnaðar — í tengslum við undirbúning Eurovision. Ef keppnin fer ekki fram, kemur upp spurningin um hverjir ber að bæta þetta tap.

Orðspor og framtíðarferli. Listamenn sem mótmæla opinskátt — eða þvert á móti, þeir sem kjósa að halda sig fjarri mótmælunum — geta stæðst þrýsting frá ólíkum hópum, bæði fansabröltum og fagaðilum.

Hvað segja sérfræðingar?

Þetta er nákvæmlega sú tegund aðstæðna þar sem ráðgjöf frá lögfræðingi eða viðskiptaráðgjafa getur komið sér vel, sérstaklega fyrir listamenn sem eru í miðju samningssamtölum eða í óskilgreindri stöðu vegna RÚV-ákvörðunarinnar.

Helstu spurningarnar sem þarf að svara eru:

• Er samningurinn þinn enn í gildi, og á hvaða skilyrðum?
• Getur þú krafist bóta ef verkefni er rift án réttlætanlegrar ástæðu?
• Á hvaða rétt átt þú á hugverkarétti yfir tónlistinni sem var framleidd í tengslum við Eurovision?
• Hvað þýðir boikottyfirlýsing fyrir þjóðarskyldur RÚV samkvæmt útvarpslögum?

Þessar spurningar hafa engin einhlít svör — svörin fara eftir einstaklingsbundnum samningum og aðstæðum hvers og eins. Þess vegna er gott að afla sér ráðgjafar sem þekkir bæði samningarétt og sviðið sem liðar starfar á.

Fjárhagsleg áhrif á íslenskan tónlistarheim

Eurovision er ekki bara menningarleg viðburður — hann er einnig fjárhagslegur. Þátttaka Íslands í Eurovision og tengdum viðburðum dregur til landsins erlenda fjölmiðla, ferðamenn og áhugi sem hefur beinar tekjuáhrif á hótel, tónlistarlegar framleiðslufyrirtæki og tengdar greinar.

Bóikott þýðir að þessar tekjumöguleikar falla niður á þessu ári. Afleiðingarnar eru sérstaklega hlutfallslega meiri þar sem íslenskur tónlistarmarkaður er lítill og Eurovision er í raun einn stærstu alþjóðlegu vettvangurinn sem listamenn héðan geta sótt sér kynningu í.

Samkvæmt gögnum Evrópska útvarpsbandalaginu (EBU) horfðu um 163 milljón manns á Eurovision 2024 — bein útsetning sem er fræðilega möguleg fyrir keppendur frá landi eins og Íslandi þegar land tekur þátt.

Dæmi um listamenn í þessari stöðu víðs vegar að

Þetta er vandamál sem snertir ekki eingöngu Íslendinga. Í Hollandi hafa nokkrir listamenn sem undirrituðu bóikottbréf, en höfðu samið við NOS (hollenska ríkisútvarpið) um þátttöku í forvalinu, séð sig knúna til að leita lögfræðilegrar ráðgjafar um hvað það þýðir lagalega þegar útvarpsfélag tekur slíka pólitíska ákvörðun. Í Írlandi hafa IMRO ( Írska tónverkaréttindasamtökin) gefið út leiðbeiningar um hvernig listamenn ættu að meðhöndla samningsbundin réttindi sín í ljósi RTE-bóikottsins.

Þetta bendir til þess að málið er flókið — og að lausnirnar þurfa að vera sérstaklega aðlagaðar að einstaklingsbundnum aðstæðum.

Hvað geta listamenn gert?

Þeir sem eru í óvissum aðstæðum vegna bóikottsins geta farið mismunandi leiðir:

1. Fara yfir samninga sína með lögfræðing sem þekkir til samningaréttar á tónlistarsviðinu
2. Meta fjárhagslegar afleiðingar og hvort mögulegt sé að ná í bætur eða ganga úr skugga um hvar lagalegar skyldur liggi
3. Skoða aðrar mögulegar kynningarleiðir — Eurovision er mikilvægt en það er ekki eina leiðin til alþjóðlegrar sýnilegrar

Óvissa í tónlistargeiranum er á margan hátt hluti af lífinu sem listamenn þekkja vel. En þegar hún kemur í formi lagalegs og fjárhagslegs þrýstings í kjölfar þjóðarpólitíkur, er ráðlegt að leita til sérfræðings.

Expert Zoom tengir þig við sérfræðinga á sviði lögfræði, viðskipta og samningamála — sem geta hjálpað þér að sigla í gegnum flóknar aðstæður af þessari tegund.

Þessi grein er eingöngu til upplýsinga og kemur ekki í stað lögfræðiráðgjafar.