Sigurður JónssonÞann 1. júní 2026 tilkynnti Sigvaldi Einarsson, 63 ára gervigreindarrannsakandi með MBA-próf, að Alvitur.is sé tilbúið til notkunar — fyrsta fullvalda íslenska gervigreindarkerfi sérstaklega hannað fyrir stjórnsýslu, lögfræðiþjónustu, endurskoðun og fjármál. Kerfið var byggt á 100 dögum og keyrir alfarið á íslenskri tæknivinnugrundvelli, án inngrips erlendra skýjaþjónusta.
Þegar innlend gervigreindarlausn af þessum toga kemur á markað vakna tafarlaust þrjár spurningar sem IT-ráðgjafar heyra oftast frá íslenskum fyrirtækjum: Er þetta öruggt? Er það lögmætt? Og er það fyrir okkur?
Hvað er Alvitur og hvernig virkar það?
Alvitur er gervigreindarkerfi sem starfar með mörgum gervigreindarlíkönum sem vinna saman undir stjórn. Samkvæmt höfundinum Einarsson tekur kerfið sjálfstæðar ákvarðanir í gegnum svokallaðar gerðaraðilar (agents) sem samhæfa sig til að leysa flókin verkefni. Þrír eiginleikar eru sérstaklega áhugaverðir frá IT-sjónarmiði:
- Heimildarvísur: Kerfið sýnir alltaf hvaðan upplýsingar koma og neitar að svara spurningum sem það hefur ekki heimildir fyrir. Þetta dregur verulega úr hættu á svokölluðum „hallucinationum" — uppspunnu svörum.
- Gagnastjórnarins: Öll gögn — einnig viðkvæmar upplýsingar um viðskiptavini eða lagalegar málar — eru vistuð á íslenskum netþjónum. Ekkert fer til erlendra skýjaþjónusta.
- EU-samræmi: Kerfið uppfyllir ISO-staðla og ESB-reglugerðir — sem er mikilvægt í ljósi EU AI Act og MiCA sem taka gildi á Íslandi.
Samkvæmt Staða gervigreindar á Íslandi hefur íslenska ríkisstjórnin sett sér metnaðarfull markmið í gervigreindaráætlun 2024–2026 með 25 aðgerðum og 1,1 milljarðs króna fjárfestingu í tölvuinnviðum á árunum 2026–2027. Alvitur er dæmi um þá þróun þar sem einkaframtakið fer á undan ríkinu í framkvæmd.
3 spurningar sem IT-ráðgjafi hjálpar þér að svara
1. Er þetta lögmætt undir íslenskum persónuverndarlögum og EU AI Act?
EU AI Act flokkað AI-kerfi í fjóra áhættuflokka: bannað, há áhætta, takmarkað áhætta og lítil áhætta. Kerfi sem meðhöndla lögfræðilegar, fjárhagslegar eða lækningalegar upplýsingar falla oft undir „há áhætta" flokkinn. Þetta þýðir að áður en fyrirtæki innleiðir slíkt kerfi þarf að framkvæma áhættumat, skráningarskyldur og, í sumum tilfellum, tilkynningu til eftirlitsaðila.
Alvitur kynnt sig sem ESB-samræmt kerfi, en sérhver fyrirtæki þarf að fara í gegnum eigið mat — eitt og sér eða með hjálp IT-ráðgjafa með sérþekkingu á gervigreindarrétti.
2. Hvernig verndum við viðkvæmar viðskiptaupplýsingar?
Gagnastjórnun er þar sem flest kerfi fara úrskeiðis. Þegar gervigreindartæki er notað til að vinna úr samningum, reikningsskil eða skjölum skjólstæðinga, er spurningin ekki bara hvort kerfið sé nákvæmt — heldur hvar gögnin eru geymd og hver hefur aðgang.
Alvitur lofa um að öll gögn séu geymd á Íslandi. IT-ráðgjafar mæla þó alltaf með því að framkvæma óháð öryggisúttekt (penetration testing) og fara yfir þjónustusamning (SLA) með lögfræðingi sem þekkir GDPR og íslensk persónuverndarlög. Eins og fjallað er um í grein um AI-gagnamiðstöðvar á Íslandi er Ísland að verða eitt af öruggasta löndunum fyrir gagnageymslu vegna kaldrar loftslags, endurnýjanlegrar orku og fastrar stjórnunar.
3. Er gervigreind tilbúin til að taka við hlutverki starfsmanns?
Einarsson sjálfur leggur áherslu á að hindrunin við að nota þessa tækni sé ekki lengur aldur, forritunarkunnátta eða enskukunnátta — heldur „hugarfar". Þetta er mikilvægt skilaboð til leiðtoga fyrirtækja.
Í reynd þurfa flest íslensk fyrirtæki ekki að svara spurningunni „hvort við eigum að nota AI" — heldur „hvernig við eigum að nota það með öruggum og löglegum hætti." IT-ráðgjafar geta hjálpað til við að meta hvaða verkefni eiga við (t.d. skjalameðhöndlun, tölvupóstsamantekt, gagnaskanning) og hvaða verkefni þurfa ennþá mannlegt mat (t.d. lögfræðilegar ályktanir, lánaákvarðanir, ráðningarferli).
Af hverju skiptir þetta máli núna?
Gervigreindargeirinn á Íslandi er að vaxa hröðum skrefum. Samkvæmt Hagstofu Íslands nam útflutningsverðmæti fjarskipta og tölvuþjónustu um 110 milljarða króna árið 2025 — 50% aukning frá 2024. Gervigreindargeirinn er nú 5% af vergum þjóðarframleiðslu (VLF).
Þegar fyrirtæki eins og Verne og Nscale setja upp 4.600 Nvidia Blackwell-grafíkörgjörva á Íslandi 2026 eru þetta tækniinnviðir sem íslenskar fyrirtæki geta nýtt sér — ef þær hafa rétta ráðgjöf um hvernig á að nálgast þær á öruggan hátt.
Íslenska tungumálið sem samkeppnisforskot
Einn af þeim þáttum sem gerir Alvitur sérstaklega áhugavert er íslenskt tungumál. OpenAI gerði sérstaka fínstillingu á GPT-líkönum sín til að skilja og tjá sig á íslensku — Ísland var fyrsta þjóðin utan Bandaríkjanna sem fékk þessa sérstöku þjálfun. Þetta þýðir að gervigreindarlíkön eru í auknum mæli fær um að vinna úr íslenskum lagalegum skjölum, reikningsgögnum og stjórnsýslutextum með hærri nákvæmni.
Fyrir íslenskt fyrirtæki er þetta mikilvægt: Þegar gervigreindin skilur bæði íslensku og ESB-löggjöf getur hún veitt nákvæmari greiningu á skjölum og samningum. Það dregur úr þörfinni á þýðingu og að senda gögn utan lands til erlendra skýjalausna — sem aftur styrkir gagnalögmæti og persónuvernd.
IT-ráðgjafi getur aðstoðað við að velja líkön sem hafa staðið undir þessar prófum á íslensku og samskipta við íslensku gagnagrunna á öruggan hátt.
Hvenær á að leita til IT-ráðgjafa?
Alvitur er merkileg þróun — en það er ekki lausnin fyrir öll vandamál. Hér eru aðstæður þar sem IT-ráðgjafi getur bætt verulegu við þegar fyrirtæki íhugar að nota gervigreind:
- Við innleiðingu — Hvaða kerfi hentar okkur best? Er Alvitur, ChatGPT Enterprise eða annað kerfi rétta valið?
- Við öryggiúttekt — Eru gögnin okkar vernduð á réttan hátt?
- Við starfsmannaþjálfun — Hvernig taka starfsmenn við gervigreindartækjum án þess að missa fagþekkingu?
- Við lagalegt samræmi — Þurfum við að tilkynna kerfið til Persónuverndar eða annars eftirlitsaðila?
Þessi þróun er hröð og löggjöfin er enn að mótast. Aðgangur að IT-sérfræðingi sem fylgist með bæði tækniþróun og löggjöf er ekki munur á góðum og slæmum innleiðingum — það er oft munur á áframhaldi og fjárhagslegu tjóni vegna brots á reglugerðum.
Tæknilegar upplýsingar: Þessi grein er skrifuð til fróðleiks og kemur ekki í stað sértækrar IT-ráðgjafar. Hafðu samband við IT-sérfræðing til að fá mat á aðstæðum þíns fyrirtækis.
