Guðmundur JónssonÁ morgninum 1. júní 2026, stuttu fyrir klukkan 07:00, skall á Hellisheiðina jarðskjálftaröð sem fæstir höfðu séð makk á — yfir 400 skjálftar á sólarhring, stærstur þeirra 3,3 að stærð klukkan 17:15. Sama dag mældi aðskilinn skjálfti 4,2 að stærð í nágrenni Reykjavíkur, og Veðurstofa Íslands fékk tilkynningar um að hristingurinn hefði fundist í Hveragerði og hlutum höfuðborgarsvæðisins. Þetta er spurnin sem margir bílstjórar spyrja í kjölfarið: þarf ég að skoða bílinn minn?
Hvað gerist við vegi þegar jarðvegurinn hristist?
Einstaka jarðskjálftaröð þarf ekki að valda sýnilegum vegaskemmdum — en það þýðir ekki að allt sé eins og áður. Þegar jarðvegurinn hristist ítrekað á stuttum tíma geta orðið til:
- Örsprungar í malbiki — sérstaklega á svæðum þar sem vegur liggur beint yfir sprungur í berginu, eins og oft gerist á Hellisheiðarveginum
- Þéttingarbreytingar í jarðvegi undir veginum — þessir breytingar sjást ekki alltaf strax en geta skapað holur og bólur á vegyfirborðinu dögum eða vikum síðar
- Hliðarvik á kantsteinum og götugötum á þéttbýlu svæðum sem liggja yfir sama berggrunninn
Hellisheiðin liggur á einu virkasta jarðskjálftasvæðum landsins — riftsvæðinu þar sem Norður-Ameríkuflekinn og Evrasíuflekinn fjarlægjast hvorn annan. Skjálftaröð þessarar stærðar — svipuð raðin gekk yfir svæðið í júní 2024 — kallar á meðvitund meðal þeirra sem keyra þessar leiðir.
Fimm hlutir sem bílavirki mælir með að skoða
Þótt bíllinn líti vel út að utan, geta högg og titringur frá ójöfnum vegum eftir jarðskjálfta valdið óeðlilegum þrýstingi á ýmsa hluta ökutækisins.
1. Hjólhylkjaþrýstingur og slit Jarðskjálftar og holur á veginum geta valdið snöggu loftfalli í hjólhylkjum eða — algengara — smám saman þrýstingstapi sem verður erfiðara að greina. Athugaðu þrýsting í öllum fjórum hjólhylkjum. Skoðaðu einnig hvort hjólhylki sýna einkenni um skemmdir: hlekkjur eða flatar blistrur meðfram hjólhylkjabrún.
2. Framhjólastilling (alignment) Þegar bíll ekur í djúpar holur eða yfir skörp vegbrot, breytist framhjólastillingin oft þannig að bíllinn dregur til annarrar hliðar. Þetta er ekki aðeins pirringur — óstillt framhjól aukur veglega slit á dekki og dregur úr stýringaröryggi. Einkenni: stýrið stendur ekki beint á meðan bíllinn er á beinni leið, eða bíllinn „dregur" til hliðar á þjóðvegi.
3. Sveiflararmur og fjöðrunarkerfi Sveiflastöðvar og bensínar í fjöðrunarkerfinu eru hönnuð til að taka á sig högg — en þau hafa takmarkaðan þol. Ítrekuð högg, jafnvel smærri, geta þeygt sveiflastöðvarnar og valdið þrota. Merki um þreytta fjöðrun: bíllinn hoppar óvenjulega oft eftir að keyrt er yfir göngu, eða sitjendur finna að ökuþægindin hafa minnkað.
4. Undirkarmur og grunntæki Holur og þrep á vegyfirborðinu (einkum ef keyrð er á hraðferð) geta skemmt undirkarminn, grunntæki, eða jafnvel þjót- og brensípípur. Skoðaðu hvort olíu- eða vatnsleki sé undir bílnum þegar hann hefur staðið kyrr. Ef einhver vökvaflökkur finnst undir bílnum eftir gistina — faðu þá í bílaverkstæði.
5. Bremsur og hjólarverð Stöðug titringur getur valdið því að bremsuklumpar losna örlítið og skelli á hlíf í kerfinu. Ef bremsupedalinn er óvenjulega mjúkur, ef bremsuljósin logar áfram, eða ef titringur finnst í stýrinu við bremsung — þetta eru vísbendingar sem bílavirki þarf að skoða.
Hvaða bílstjórar eiga sérstaklega að gæta sín?
Ekki þarf allir bílstjórar í landinu að fara strax í skoðun. En sérstaklega ástæða er til ef:
- Þú keyrðir á Hellisheiðarveginum (þjóðvegi 1) eða á Suðurlandsveginum á milli 1. og 3. júní 2026
- Þú keyrðir á götunum í Hveragerði — bæjarfélagið sem tilkynnti skjálftanna var sérstaklega fann þar
- Þú ferðast reglulega um Hellisheiðina til Suðurlands og hefur tekið eftir óeðlilegum hávaða eða hegðun bílsins
Samkvæmt Samgöngustofu ber ökumaður ábyrgð á því að ökutækið sé alltaf í löglegum og öruggum ástands áður en keyrt er á almenna vegi. Eftir náttúruatburð á heimssvæðum eins og Hellisheiðinni er skoðun tímabær.
Hvenær þarf bílavirki?
Ef þú tekur eftir einhverju eftirfarandi, skaltu leita til bílavirki án tafar:
- Óvenjulegur titringur í stýri eða sæti
- Aukið bremsufjarlægð eða mjúkur bremsupedalinn
- Bíll dregur til annarrar hliðar á þjóðvegi
- Hávaði undir bílnum eða frá hjólhylkjasvæðum
Lestu meira um það hvernig F-vegir á hálendinu gera kröfur til bíla og dekka í sumar — margir af þessum þáttum eiga einnig við eftir skjálftaröð á þjóðvegum.
Bílavirki getur framkvæmt heildarmat á framhjólastillingu, fjöðrun og undirkarm á nokkrum klukkustundum. Ef eitthvað er komið úr lagi, er mun ódýrara að laga það fljótt en að bíða þar til stærri skemmdir verða.
Tryggingar og skemmdir vegna náttúruhamfara
Margar bíltryggingarnar á Íslandi gera greinarmun á skemmdum af völdum náttúruhamfara (eins og jarðskjálfta) og venjulegum traðkanatryggingum. Ef bíllinn hlaut skemmdir vegna vegaástands sem tengist skjálftaröðinni — til dæmis ef þú keyrðir í djúpa holu sem opnaðist vegna skjálftanna — er það gjörnilega að kanna hvort skemmdingarnar falli undir svokallada „náttúruhamfaravernd" í samningnum þínum. Hafðu samband við tryggingafélagið þitt og tilkynntu um skemmdir eins fljótt og unnt er, helst með myndum af skemmdunum.
Ef þú ert ekki viss um hvað tryggingasamningurinn þinn tekur til, getur bílavirki hjálpað þér að skrá skemmdir og útbúa skýrslu sem tryggingafélagið þarf.
Ábending: Þessar upplýsingar eru almennar og ætlaðar til að auka meðvitund bílstjóra. Við mælum alltaf með að fara til sérfræðings til að meta ástand bíls þíns eftir náttúruatburð.
Samkvæmt Veðurstofu Íslands eru jarðskjálftar á Hellisheiðarsvæðinu hluti af reglulegu náttúrufyrirbæri á Reykjanesi og mun þetta svæði halda áfram að vera virkur hluti af jarðfræðilegri sögu Íslands. Besta varnin — hvað varðar bílinn — er reglubundin skoðun eftir slíka atburði.
