Vijfde dode westnijlvirus: wat u moet weten als u recent een bloedtransfusie kreeg

Een vijfde Nederlander is op 24 september 2026 gestorven aan een westnijlvirusbesmetting, meldt de NOS. Daarmee stijgt het dodental in Nederland dit seizoen naar vijf, bij in totaal meer dan 28 bevestigde besmettingen. Opvallend aan de uitbraak van 2026 is dat één sterfgeval rechtstreeks verband hield met een bloedtransfusie: een patiënt ontving bloed van een donor bij wie het virus achteraf werd aangetroffen. De vraag dringt zich op: wanneer moet u als bloedtransfusiepatiënt of als kwetsbaar persoon naar de dokter?

Westnijlvirus in Nederland 2026: de omvang van de uitbraak

Nederland kent al langer sporadische gevallen van westnijlkoorts, maar het seizoen 2026 is uitzonderlijk. Volgens het RIVM waren op 17 september 2026 in totaal 28 besmettingen bevestigd — een verdubbeling ten opzichte van de situatie begin september, toen negen gevallen bekend waren.

De meeste patiënten raakten besmet via de steek van een geïnfecteerde mug, voornamelijk in de provincies Utrecht, Noord-Brabant, Noord-Holland, Zuid-Holland, Overijssel en Gelderland. Aan de besmettingen gingen ook vijf paarden en 39 vogels met een bevestigde westnijlvirusbesmetting vooraf — signalen die experts de voorbije weken al zorgen baarden.

Wat dit seizoen anders maakt, is de bloedtransfusieroute. In augustus 2026 ontdekte bloedbank Sanquin tijdens wetenschappelijk onderzoek onder donoren uit risicogebieden dat een donor uit de provincie Utrecht positief testte op het westnijlvirus. De donor had milde klachten en was niet recent in het buitenland geweest. Een van de bloedproducten van deze donatie was al vóór de testuitslag toegediend aan een patiënt. Die patiënt overleed later, al is de exacte doodsoorzaak niet bevestigd.

Hoe kan westnijlvirus via bloed worden overgedragen?

Het westnijlvirus wordt in de meeste gevallen overgedragen via de steek van een besmette mug van het geslacht Culex. Maar het virus kan, zij het zelden, ook via bloedtransfusies, orgaantransplantaties of van moeder op kind worden doorgegeven.

In de zomer van 2026 besloot Sanquin — na het ontdekken van de besmette donatie — om in bepaalde gebieden van Nederland actief te gaan testen op westnijlvirus in donorbloed. Dat is een ingrijpende stap: eerder bestond die screening in Nederland niet. Donoren die in de afgelopen twee weken in een risicogebied zijn geweest en koorts of andere klachten hebben, worden nu gevraagd hun donatie uit te stellen.

Volgens het RIVM is de kans om westnijlvirus op te lopen in Nederland nog altijd klein. Toch maakt het toenemende aantal gevallen en de bloedtransfusieroute dit een risico dat serieus genomen moet worden, met name door mensen die recentelijk een bloedtransfusie kregen.

De bloedtransfusieroute is zeldzaam maar goed gedocumenteerd in internationale literatuur. Uit onderzoek van het ECDC blijkt dat in Europese landen waar westnijlvirus circuleert — zoals Italië, Griekenland en Roemenië — al eerder preventieve screeningen van donorbloed werden ingevoerd. Nederland loopt nu achteraan in dit Europese tijdperk van westnijlscreening. De vraag is of de huidige maatregelen van Sanquin voldoende zijn en of huisartsen voldoende geïnformeerd zijn over de bloedtransfusieroute als diagnosecriterium.

Wie loopt het meeste risico? Inzicht van medische experts

Ongeveer 80 procent van de mensen die besmet raken met westnijlvirus, merkt hier niets van. De overige 20 procent ontwikkelt westnijlkoorts: koorts, hoofdpijn, spierpijn, gewrichtsklachten en vermoeidheid, vergelijkbaar met griep. Deze fase duurt doorgaans drie tot zeven dagen.

Het gevaar schuilt in de resterende kleine groep: minder dan 1 procent van de geïnfecteerden ontwikkelt een ernstige neurologische aandoening, zoals westnijlencefalitis of meningitis. Dit kan leiden tot verlamming, blijvende neurologische schade of overlijden. In het seizoen 2026 zijn in Nederland vijf mensen aan de gevolgen gestorven.

Medische experts benadrukken dat bepaalde groepen een verhoogd risico lopen op ernstig verloop:

• 65-plussers: het immuunsysteem reageert langzamer en minder krachtig
• Mensen met een afweerstoornis: door ziekte, medicatie (zoals na een orgaantransplantatie) of chemotherapie
• Patiënten na een recente operatie of bloedtransfusie: een verzwakt lichaam kan het virus minder goed bestrijden
• Mensen met hart- of vaatziekten, diabetes of chronische nieraandoeningen

Een groot deel van de vijf overledenen in 2026 viel in deze risicogroepen. Dit benadrukt dat juist voor deze groepen tijdige medische consultatie levensreddend kan zijn.

Concreet geval: stel dat u een bloedtransfusie kreeg in augustus 2026 in Utrecht

Neem het volgende scenario: een 68-jarige man ondergaat op 10 augustus 2026 een heupoperatie in een ziekenhuis in de regio Utrecht. Hij ontvangt tijdens de operatie twee eenheden donorbloed. Veertien dagen later — op 24 augustus — ontwikkelt hij koorts van 38,9°C, zware hoofdpijn en spierpijn. Zijn huisarts diagnosticeert aanvankelijk een griepaanval.

Als de man zijn huisarts had verteld dat hij op 10 augustus een bloedtransfusie had ontvangen in de regio Utrecht — een bekend risicogebied voor westnijlvirus in 2026 — had de huisarts reden gehad om direct te testen op het westnijlvirus. Een serologische bloedtest had uitsluitsel gegeven binnen 24 tot 48 uur.

De rekensom is helder: als de koorts langer dan drie opeenvolgende dagen aanhoudt (>38°C) én de patiënt een bloedtransfusie ontving in een risicogebied na 1 augustus 2026, dan geldt een dringend advies om een arts te raadplegen en expliciet te melden:

1. De datum van de bloedtransfusie
2. Het ziekenhuis of de kliniek waar de transfusie plaatsvond
3. De provincie (om te bepalen of het een risicogebied betreft)

Het RIVM werkt nauw samen met Sanquin en de ziekenhuizen om besmette bloedbatches terug te traceren naar ontvangende patiënten. Als een geregistreerde donor positief blijkt te testen, nemen zij contact op met de ontvangende ziekenhuizen. Maar dat proces kost tijd. Wacht niet passief op een bericht: een actieve melding bij uw huisarts versnelt het onderzoek en kan uw leven redden.

Ter vergelijking: bij een reguliere griep is een arts pas aangewezen als koorts boven de 39,5°C stijgt of drie dagen niet daalt. Bij westnijlkoorts — zeker bij risicogroepen — geldt al bij 38°C en aanhoudende klachten een lagere drempel.

Wanneer moet u nu actie ondernemen?

De NOS bevestigt dat de vijfde dode een persoon betreft die eerder gemeld stond als verdacht geval. De uitbraak is daarmee nog niet voorbij. Het muggensei zoen loopt in Nederland door tot eind oktober, wat betekent dat nieuwe besmettingen nog steeds mogelijk zijn.

Ga naar de huisarts of zoek medische hulp als u:

• Koorts heeft van 38°C of hoger die langer dan drie dagen aanhoudt
• Aanhoudende hoofdpijn heeft die niet reageert op paracetamol
• Stijve nek, verwardheid of spierkrampen ervaart (dit kunnen tekenen zijn van encefalitis — bel dan direct 112)
• Recentelijk een bloedtransfusie kreeg in een van de risicogebieden: Utrecht, Noord-Brabant, Noord-Holland, Zuid-Holland, Overijssel, Gelderland
• Een immunosuppressieve aandoening of behandeling heeft in combinatie met koorts na een verblijf buiten

Vertel uw huisarts altijd expliciet over een eventuele bloedtransfusie en de datum en locatie ervan. Dit is informatie die bij een westnijlbesmetting beslissend kan zijn voor de snelheid van diagnose en behandeling.

Een algemeen arts of internist die vertrouwd is met infectieziekten kan ook snel en online via Expert Zoom worden geraadpleegd voor een eerste beoordeling van uw klachten. Zo kunt u snel inschatten of uw klachten een verdere workup vereisen, zonder dat u een drukbezette huisartsenpraktijk overbelast. Raadpleeg ook de meest actuele cijfers en risicokaarten op de RIVM-pagina over westnijlkoorts.

Let op: dit artikel bevat algemene medische informatie. Bij ernstige klachten zoals verwardheid, hoge koorts of stijve nek dient u onmiddellijk 112 te bellen of naar de spoedeisende hulp te gaan. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts.