Minister Karremans sluit tol op snelwegen niet uit: wat zijn uw rechten als automobilist?

Op 24 juni 2026 zorgde minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat voor opschudding: hij sluit tolheffing op Nederlandse snelwegen niet langer uit. "Ik ben er geen fan van, maar het valt over te praten," zei hij in WNL Op Zondag. Voor miljoenen dagelijkse automobilisten rijst meteen de vraag: wat betekent dit voor mijn portemonnee, en welke rechten heb ik als tol daadwerkelijk wordt ingevoerd?

Waarom overweegt Karremans tolheffing?

De reden is duidelijk: Nederland staat voor een infrastructuurtekort van maar liefst €80 miljard tot 2040. Honderden bruggen, sluizen en tunnels zijn aan vervanging toe, maar het geld is er simpelweg niet. Minister Karremans en staatssecretaris Annet Bertram presenteerden op 19 juni 2026 een afwegingskader met één centrale regel: eerst behoud van bestaande infrastructuur, dan pas nieuwbouw.

Nieuwe wegen en spoorlijnen gaan voorlopig in de ijskast. Maar onderhoud kost ook miljarden. Tolheffing — zoals dat bij de ViA15 al bestaat — wordt nu serieus overwogen als financieringsmechanisme. Karremans noemde het pragmatisch: "Ik heb liever een tunnel met tol dan helemaal geen tunnel."

Volgens cijfers van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat rijden dagelijks meer dan 13 miljoen voertuigbewegingen over het Nederlandse hoofdwegennet. Zelfs een bescheiden toltarief van €1 per rit kan op jaarbasis miljarden genereren.

Wat betekent tolheffing voor uw dagelijkse reiskosten?

Tol is in Nederland niet onbekend. De Westerscheldetunnel (Zeeland), de ViA15 (Arnhem-Nijmegen) en diverse stadsbruggen kennen al tarieven. Maar een landelijke uitbreiding naar drukke snelwegen zoals de A1, A2 of A10 zou een ander verhaal zijn.

Stel dat de A10 Ringweg Amsterdam een toltarief van €3 per passage krijgt. Voor een Amsterdammer die dagelijks van Noord naar Zuid pendelt, loopt dat op tot meer dan €750 per jaar. Dat is een aanzienlijke kostenpost die u nu nog niet in uw begroting heeft.

De Europese richtlijn 1999/62/EG (de zogeheten Eurovignet-richtlijn) biedt lidstaten ruimte om heffingen in te voeren, mits ze eerlijk en transparant zijn. Voor zwaar vrachtverkeer bestaat die heffing al: per 1 juli 2026 geldt de vrachtwagenheffing voor voertuigen boven 3,5 ton. Personenrijders zijn vooralsnog uitgezonderd — maar dat kan veranderen.

Welke rechtsbescherming heeft u als automobilist?

Als tol op snelwegen wettelijk wordt ingevoerd, heeft u als burger een aantal beschermingen:

Recht op vrij verkeer: De Nederlandse Grondwet en het EU-recht garanderen vrij verkeer van personen. Tolheffing mag niet discriminatoir werken — dezelfde tarieven moeten gelden voor Nederlandse en buitenlandse voertuigen.

Bezwaarprocedure bij onjuiste rekeningen: Als u een tolrekening ontvangt voor een passage die u niet heeft gemaakt (bijvoorbeeld bij een kentekenregistratiefout), heeft u het recht bezwaar aan te tekenen bij de uitvoerende instantie. De Algemene wet bestuursrecht (Awb) regelt deze procedure: bezwaar moet doorgaans binnen zes weken worden ingediend.

Geen dubbele heffing: Als u al wegenbelasting (motorrijtuigenbelasting) betaalt én tol, kan dit juridisch gezien spanning opleveren. Rechtbanken in Duitsland en Oostenrijk hebben in vergelijkbare gevallen al geoordeeld dat heffingen proportioneel moeten zijn aan het werkelijke gebruik.

Recht op alternatieve route: Europese jurisprudentie stelt dat als er een tolweg is, er ook altijd een vrij toegankelijke alternatieve route beschikbaar moet zijn — ook al duurt die langer.

Heeft u een juridisch geschil over een tolheffing? De Rijksoverheid publiceert alle geldende tarieven en bezwaarmogelijkheden voor bestaande tolwegen in Nederland — een nuttig referentiepunt voor wat u kunt verwachten als het systeem wordt uitgebreid.

Werkgeversvergoeding: wie betaalt de tol?

Een vraag die veel werkenden bezighoudt: moet mijn werkgever de tolkosten vergoeden?

De huidige regels voor reiskostenvergoeding (onbelast €0,23 per km in 2026) dekken in principe de volledige reisafstand, ongeacht of die route tolwegen bevat. Maar nergens in de fiscale wetgeving staat expliciet dat de werkgever tolkosten bóvenop de kilometervergoeding moet betalen.

Dit creëert een grijze zone. Als u voor uw werk dagelijks een tolweg moet nemen en uw werkgever vergoedt alleen het standaard tarief per kilometer, kunt u dit aankaarten via:

• Arbeidsovereenkomst: Staat er in uw contract dat "alle redelijke reiskosten" worden vergoed? Dan valt tolheffing er mogelijk ook onder.
• CAO-afspraken: Steeds meer cao's regelen reiskostenvergoeding specifiek. Controleer of tolheffing als aparte post wordt erkend.
• Overleg met de OR: Ondernemingsraden kunnen bedrijfsbeleid over reiskosten agenderen zodra de wetgeving concreter wordt.

Wanneer heeft u recht op bezwaar of compensatie?

Tolheffing die niet bij wet of besluit is vastgesteld, is in Nederland onrechtmatig. Momenteel bestaat er geen wettelijke basis voor tol op het vrij toegankelijke rijkswegennet — de uitspraken van Karremans zijn beleidsoverwegingen, geen wet.

Mocht er een wetsvoorstel komen, dan doorloopt dit de normale parlementaire procedure. Burgers en bedrijven hebben dan de mogelijkheid via:

1. Inspraakprocedures: Bij de Nota van Wijziging of MER-procedure kunt u formele zienswijzen indienen.
2. Bezwaar en beroep: Na invoering is bezwaar bij de uitvoerende overheidsinstantie mogelijk, gevolgd door beroep bij de bestuursrechter.
3. Schadeclaims: Ondernemingen die aantoonbaar meer kosten maken door tolheffing, kunnen in bepaalde gevallen een planschadeclaim of nadeelcompensatie indienen.

Sommige brugwerkzaamheden leiden nu al tot schade en rechtszaken over nadeelcompensatie — een voorbode van discussies die bij brede tolheffing een stuk groter worden.

Wat kunt u nu al doen?

De uitspraken van Karremans zijn een signaal, geen zekerheid. Maar voorbereiding loont:

• Documenteer uw reiskosten: Houd nauwkeurig bij welke routes u rijdt en welke kosten u maakt. Dit is uw uitgangspunt voor toekomstige vergoedingsclaims.
• Check uw arbeidsovereenkomst: Weet u wat er over reiskostenvergoeding staat? Nu is een goed moment om dat na te lezen.
• Volg de parlementaire agenda: Concrete plannen voor tolheffing zullen via de Tweede Kamer lopen — houd debatten over infrastructuurfinanciering bij.
• Raadpleeg een advocaat: Zodra wetgeving concreter wordt, is juridisch advies waardevol. Een advocaat kan beoordelen of uw specifieke situatie — als werknemer, ondernemer of vastgoedeigenaar nabij een tolweg — aanleiding geeft tot actie.

---

De discussie over tolheffing staat nog in de kinderschoenen, maar de politieke toon is gezet. Minister Karremans staat voor ongekende infrastructuurkeuzes. Als automobilist bent u beter af als u tijdig weet wat uw rechten zijn — en wanneer u die rechten kunt laten gelden.

Let op: dit artikel bevat algemene juridische informatie en is geen individueel juridisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde advocaat voor uw specifieke situatie.