Sophie JansenOp 9 maart 2026 verscheen de langverwachte verfilming van Joe Speedboot, het iconische debuut van schrijver Tommy Wieringa. De film, geregisseerd door Sam de Jong, brengt het boek dat al in 2005 door Knack werd uitgeroepen tot het beste Nederlandstalige roman van de eeuw eindelijk naar het witte doek. Maar terwijl zijn oude werk een nieuw leven krijgt, kampt Wieringa zelf met iets waarmee veel creatieve professionals zich kunnen identificeren: hij is nauwelijks meer in staat een nieuw boek te schrijven.
Joe Speedboot: van roman naar film in twee decennia
Het duurde ruim twintig jaar voordat Wieringa toestemming gaf voor een verfilming. In 2005 vond hij de toenmalige adaptatie niet goed genoeg en stapte naar de rechter. Pas in 2021 gaf hij productiemaatschappij BALDR Film het groene licht, onder regie van Sam de Jong.
De productie kende zijn eigen turbulentie: in juni 2024 brak hoofdrolspeler Daan Buringa zijn arm, waarna de opnames stillagen tot januari 2025. Desondanks bereikte de film op 9 maart 2026 de bioscopen. Op IMDb staat de film nu op 7,4/10.
Het verhaal draait om de verlamde Fransje Hermans en de charismatische nieuwkomer Joe Speedboot die zijn leven verandert in het fictieve dorp Lomark — een vertelling die Wieringa destijds in één adem schreef en die hem meteen literaire prijzen opleverde.
"Die kutoorlog is als een gletsjer over mijn leven geschoven"
Terwijl Joe Speedboot voor nieuwe generaties lezers wordt ontdekt, kan Wieringa zelf geen nieuw fictiewerk schrijven. Zijn laatste roman, Nirwana, verscheen in 2023. Sindsdien: stilte op het romanfront.
De reden, in Wieringa's eigen woorden: "Die kutoorlog in Oekraïne is als een gletsjer over mijn vorige leven geschoven." Hij voegde eraan toe: "Alles staat op het spel. Ik ben verworden tot een irritante zendeling."
Wieringa, die in 2023 vaste zaterdagcolumnist werd bij de Volkskrant en als ambassadeur actief is voor Protect Ukraine, reisde inmiddels vijf keer naar het oorlogsgebied. Samen met schrijver Jaap Scholten leverde hij terreinwagens, medicijnen en goederen af aan frontliniebrigades. In 2024 verscheen zijn documentaireboek Konvooi: Reizen naar een land in oorlog.
Zijn creatieve hoop: "Ik hoop dat het 1944 is en dat ik volgend jaar weer kan werken." De analogie met de bevrijding spreekt boekdelen over de mate waarin de oorlog zijn schrijversleven heeft geblokkeerd.
Geopolitieke stress en creatieve blokkade: wat psychologen zeggen
Wieringa's situatie is een extreme variant van iets wat veel mensen in creatieve of intellectuele beroepen herkennen: de onmogelijkheid om te concentreren, te creëren of te presteren onder aanhoudende externe druk. Psychologen noemen dit een aanpassingsstoornis — een toestand waarbij een externe stressor (oorlog, persoonlijk verlies, maatschappelijke onzekerheid) het normale functioneren structureel verstoort.
Kenmerkend is dat de persoon wél functioneel blijft in compenserende activiteiten — zoals Wieringa met zijn columns en activisme — maar de oorspronkelijke kernactiviteit (romanschrijven) niet meer kan opbrengen. Dit onderscheidt een aanpassingsstoornis van een depressie, waarbij het functioneren over de hele breedte instort.
Volgens de GGZ-standaard Aanpassingsstoornis zijn er bewezen behandelingen beschikbaar, waaronder probleemoplossende therapie (PST) en cognitieve gedragstherapie gericht op het herstellen van balans tussen stressbelasting en draagkracht. Behandeling duurt doorgaans zes tot twaalf sessies in de eerste lijn. De eerste stap is altijd de huisarts, die kan doorverwijzen naar een psycholoog of GGZ-instelling. De gemiddelde wachttijd voor een eerste GGZ-afspraak in Nederland ligt momenteel tussen de zes weken en een jaar — des te meer reden om vroeg actie te ondernemen.
Burnout door maatschappelijke overprikkeling: een groeiend probleem
Wieringa is verre van alleen. Onderzoek van het RIVM toont aan dat 1 op de 6 werknemers in Nederland symptomen ervaart die passen bij overspanning of burn-out — en dat maatschappelijke stressoren (klimaatangst, geopolitieke spanningen, sociale media) een steeds grotere rol spelen naast werkdruk.
Kenmerkende signalen van aanpassingsstoornis of beginnende burn-out bij creatieve professionals:
- Onvermogen om te beginnen aan projecten die voorheen vanzelf gingen
- Gevoel van zinloosheid of nutteloosheid van het eigen werk
- Compensatiegedrag: overmatig nieuws volgen, activisme, of andere "urgente" taken als vervanging
- Slaapproblemen en aanhoudende mentale vermoeidheid
- Concentratieproblemen bij taken die normaal moeiteloos gaan
Wanneer hulp zoeken?
Als u merkt dat externe gebeurtenissen — ook al vinden ze ver van u af plaats — uw vermogen om te werken, te creëren of te genieten blijvend aantasten, is professionele ondersteuning zinvol. Niet als teken van zwakte, maar als praktische interventie.
Op Expert Zoom kunt u snel een gespecialiseerde psycholoog of counselor vinden die ervaring heeft met aanpassingsstoornissen, creatieve blokkades en stressgerelateerde klachten. Een eerste gesprek is vaak al voldoende om de situatie te beoordelen en een plan te maken.
De film Joe Speedboot herinnert ons eraan dat zelfs de mooiste verhalen soms twintig jaar nodig hebben om tot bloei te komen. Soms heeft een schrijver — of een mens — ook gewoon tijd en de juiste ondersteuning nodig.
Disclaimer: Dit artikel bevat geen medisch of psychologisch advies. Raadpleeg altijd een erkend zorgverlener voor uw persoonlijke situatie.
