Mark JansenOp 28 april 2026 diende Taylor Swift bij het Amerikaanse merkenbureau USPTO twee audiofragmenten en een portretfoto in als handelsmerk. Doel: haar stem en beeltenis juridisch beschermen tegen misbruik door kunstmatige intelligentie. Terwijl de meest beroemde artiest ter wereld al haar advocaten inschakelt om deepfakes te bestrijden, zijn gewone Nederlanders kwetsbaarder dan ooit. Wat kunt u doen wanneer uw gezicht of stem door een AI wordt gekopieerd?
De opmars van AI-deepfakes houdt niet op bij sterren
In 2024 circuleerden seksueel getinte deepfake-foto's van Taylor Swift massaal op social media en werden honderden miljoenen keren bekeken voordat de platforms ze verwijderden. Dat incident was een kantelpunt in het publieke debat over AI-misbruik. Maar de dreiging is sindsdien alleen maar groter geworden.
Volgens het cybersecuritybedrijf McAfee werden in 2025 meer dan 500.000 nieuwe deepfake-video's per dag aangemaakt — een vertienvoudiging ten opzichte van 2022. In Nederland signaleerde de Autoriteit Persoonsgegevens een forse toename van meldingen over misbruik van portretrechten door AI-gegenereerde content.
De meest voorkomende vormen van deepfake-oplichting in Nederland zijn:
- Nep-advertenties waarbij bekende gezichten worden gebruikt om valse beleggingsproducten of nepgeneesmiddelen aan te prijzen
- Deepfake-pornobeelden waarbij privépersonen worden misbruikt zonder hun toestemming
- CEO-fraude waarbij stemklonen van directeuren worden gebruikt om medewerkers grote bedragen over te laten maken
Taylor Swift diende haar merkregistratie in met een duidelijk signaal: mijn stem en beeltenis zijn mijn eigendom, ook in het digitale tijdperk. Als miljoenenartiest met een team van specialisten is haar positie uitzonderlijk. De vraag is: wat kunt u doen als gewone Nederlander?
Expert reageert: de EU AI Act verandert het speelveld
Vanaf augustus 2026 zijn nieuwe transparantieverplichtingen van de EU AI Act van kracht. Artikel 50 van die wet verplicht aanbieders van AI-systemen die synthetische afbeeldingen, audio of video genereren, deze content te markeren als AI-gegenereerd. Deepfakes moeten voortaan herkenbaar zijn — voor zover de techniek dat toelaat.
De Autoriteit Persoonsgegevens is in Nederland aangewezen als coördinator voor de handhaving van de AI Act. Slachtoffers van ongeoorloofde deepfakes kunnen bij de AP een klacht indienen wanneer hun gezichtskenmerken of stem zijn gebruikt zonder toestemming.
Een IT-specialist kan in dit proces cruciaal zijn. "Het eerste probleem is bewijs", vertelt een digitaal forensisch specialist. "Wanneer u ontdekt dat uw beeltenis wordt misbruikt, moet u snel handelen: screenshots met datum en tijdstempel, URL's vastleggen, desnoods een deurwaarder inschakelen voor digitale bewijsbewaring. Dat zijn stappen waarbij een IT-expert u het snelst helpt."
Naast de AI Act blijven ook het portretrecht en de AVG van toepassing. Uw gezicht is een biometrisch gegeven. Het verwerken ervan zonder expliciete toestemming is in principe verboden onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming, ook wanneer een AI uw beeltenis genereert op basis van een foto die u zelf publiek deelde.
Zie ook: AI-deepfakefraude plundert bankrekeningen: zo beschermt u zichzelf
Uw gezicht in een nep-advertentie: wat kost het u en wat kunt u doen?
Stel: u woont in Utrecht en ontdekt op 15 augustus 2026 dat uw LinkedIn-profielfoto is gebruikt in een AI-gegenereerde Facebook-advertentie. In de advertentie beveelt 'u' een dubieus investeringsplatform aan met een beloofd rendement van 18 procent per jaar. De advertentie is inmiddels door meer dan 14.000 mensen gezien en drie kennissen nemen contact op om te zeggen dat ze bijna hadden geïnvesteerd.
Dit is geen hypothetisch scenario. De Fraudehelpdesk ontving in het eerste halfjaar van 2026 meer dan 2.800 meldingen van dit type nep-advertentie met gestolen portretfoto's — een stijging van 64 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2025. Bijna twee derde van de slachtoffers wist niet eens dat hun foto werd misbruikt totdat een derde hen waarschuwde.
Wat zijn uw stappen en wat kost het?
Dag 1 — Bewijs vastleggen (gratis, tijdgevoelig): Maak screenshots van de advertentie met zichtbare datum en tijdstempel. Leg de exacte URL vast. Stuur de bewijsstukken naar uzelf per e-mail zodat u een aantoonbaar tijdstip hebt. Meld de advertentie onmiddellijk bij het platform. Elke dag die verstrijkt vergroot het bereik.
Dag 2-5 — Klacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens (gratis): Dien een klacht in via autoriteitpersoonsgegevens.nl. De AP kan de verwerkende partij opdragen de content te verwijderen. Termijn: gemiddeld 6-8 weken voor een inhoudelijke reactie. Een klacht dienen kost niets, maar is het sterkst als u al bewijs hebt verzameld in stap 1.
Dag 3-10 — IT-specialist inschakelen (€75-€150 per uur): Een digitaal forensisch IT-expert helpt u de herkomst van de deepfake te traceren: welk AI-model is gebruikt, welke bronafbeelding, wie de advertentie heeft geplaatst en via welk netwerk. Dit rapport is onmisbaar als u juridische stappen wilt nemen. Verwacht vier tot acht uur werk, dus een investering van €300 tot €1.200.
Als u binnen 48 uur bewijs vastlegt en melding doet, is de kans op volledige verwijdering van de content aanzienlijk groter dan wanneer u een week wacht. Elk uur dat de advertentie online staat, verspreidt ze verder.
Lees ook: Nep-advertenties met Lamine Yamal: zo herken je AI-deepfakes
Vier praktische stappen om uw digitale identiteit te beschermen
Taylor Swift kan haar beeld en stem laten registreren als handelsmerk. Voor gewone burgers is dat geen optie. Maar er zijn realistische maatregelen die u nú kunt nemen, vóór u slachtoffer wordt.
1. Beperk de beschikbaarheid van uw foto's AI-modellen worden getraind op openbare afbeeldingen. Stel uw profielfoto's op LinkedIn, Instagram en Facebook in op 'alleen voor vrienden' of 'alleen voor connecties'. Hoe minder publieke foto's beschikbaar zijn, hoe moeilijker het is een overtuigend deepfake-model van u te trainen.
2. Gebruik digitale watermerken Initiatieven zoals het Content Authenticity Initiative (CAI) voegen onzichtbare digitale handtekeningen toe aan uw foto's. Als uw foto later opduikt in een deepfake, is de originele bron traceerbaar. Enkele gratis tools die dit ondersteunen zijn Truepic en Adobe Content Credentials.
3. Activeer Google Alerts op uw naam U ontvangt een e-mail zodra uw naam nieuw verschijnt op het internet. Het is geen perfecte oplossing, maar het geeft u een vroeg signaal dat er iets misgaat — vaak voordat de schade te groot wordt.
4. Raadpleeg een IT-specialist bij de eerste twijfel Wanneer u een verdachte publicatie vindt met uw beeltenis, is een IT-expert uw eerste aanspreekpunt — niet de advocaat. De specialist brengt eerst het digitale bewijs in kaart, traceert de herkomst en maakt een rapport. Pas daarna kan een jurist de zaak opbouwen. De volgorde is beslissend voor het succes van uw klacht.
Disclaimer: Dit artikel is informatief van aard en vormt geen juridisch of technisch advies. Raadpleeg een gecertificeerde IT-specialist of juridisch adviseur voor persoonlijk advies in uw situatie.
Wat nu?
De stap van Taylor Swift om haar stem en beeltenis als handelsmerk te registreren is historisch. Voor het eerst erkent een wereldbekend merk expliciet dat een menselijk gezicht en stem bescherming verdienen als intellectueel eigendom in het AI-tijdperk. De nieuwe EU AI Act-verplichtingen die in augustus 2026 ingaan, zijn een tweede mijlpaal die ook gewone burgers beschermt.
Maar technologie beweegt sneller dan wetgeving. Tot de handhaving op volle snelheid is, bent u als individu grotendeels zelf verantwoordelijk voor uw digitale identiteit. Wacht niet tot u slachtoffer bent: stel nu uw privacy-instellingen in, leg een digitale bewijskit klaar en weet bij wie u terechtkunst.
Heeft u ontdekt dat uw beeltenis of stem zonder uw toestemming online verschijnt? Op Expert Zoom vindt u gecertificeerde IT-specialisten en digitale forensisch experts die u snel en concreet begeleiden — van bewijsverzameling tot klachtprocedure.
