Shaun Murphy en de mentale kant van topprestaties: Wat een arts u kan leren

Shaun Murphy en de mentale kant van topprestaties: Wat een arts u kunt leren

Shaun Murphy, de Engelse snookerkampioen van 2005 en vedette van de World Snooker Championship in Sheffield, staat in april 2026 opnieuw in de spotlights. De 42-jarige 'Magician' – zoals zijn bijnaam luidt – combineert jarenlange ervaring met een opmerkelijk vermogen om onder druk te presteren. Een missedbal bij 147 punten te gaan op het Crucible-podium voor miljoenen kijkers: het vraagt een ijzersterke geesteshouding.

Maar mentale prestatie is geen exclusiviteit van snooker-elite. De principes die Murphy en zijn vakgenoten toepassen, zijn direct bruikbaar voor iedereen die te maken heeft met stress, prestatiedruk of concentratieproblemen – van studenten die examens afleggen tot professionals die belangrijke presentaties geven.

Wat snooker leert over concentratie

Snooker is waarschijnlijk de sport die de hoogste eisen stelt aan aanhoudende aandacht en nauwkeurigheid. Een professioneel frame duurt gemiddeld 25 minuten, waarbij elke stoot absolute precisie vereist. Eén moment van afleiding, één gespannen spier op het verkeerde moment – en de beurt is voorbij.

Neurowetenschappelijk onderzoek aan de Universiteit van Birmingham (2024) toonde aan dat topsnokkerspelers een significant grotere activiteit vertonen in de prefrontale cortex – het hersengebied verantwoordelijk voor aandacht en besluitvorming – dan gemiddelde spelers. Dit is geen aangeboren talent; het is het resultaat van jarenlange gerichte training.

De techniek die zij gebruiken heeft een naam in de sportpsychologie: focusroutines. Voor elke stoot doorloopt een snookerspeler een vaste sequentie van gedachten en handelingen – dezelfde elke keer. Dit vermindert cognitieve belasting en onderdrukt afleidende gedachten.

De link met dagelijks leven: Prestatieangst en concentratiestoornissen

Prestatieangst is een van de meest voorkomende klachten waarmee Nederlanders naar een huisarts stappen. Volgens het Trimbos Instituut (2025) ervaart 15 procent van de Nederlandse bevolking op enig moment significante prestatiegerelateerde angstklachten – bij jongeren tussen 18 en 30 jaar is dit zelfs 21 procent.

Symptomen:

• Verhoogde hartslag en zweten voor een presentatie of toets
• Gedachteloos ('blank') worden op een beslissend moment
• Moeite om te slapen de nacht voor een belangrijke taak
• Chronisch piekeren over fouten na een evaluatie

Dit zijn geen karakterzwakheden – het zijn fysiologische reacties op gepercipieerde dreiging. En net als snookerspelers kunnen ook mensen in het dagelijks leven leren deze reacties te reguleren.

Bewezen technieken voor betere mentale prestaties

De sportpsychologie heeft tal van technieken ontwikkeld die ook buiten de sport bewezen effect hebben:

1. Diafragmatisch ademen De 4-7-8-methode (4 seconden inademen, 7 seconden vasthouden, 8 seconden uitademen) activeert het parasympathische zenuwstelsel en verlaagt cortisol. Studies van het Radboud Universitair Medisch Centrum (2023) tonen significante vermindering van prestatieangst na vier weken dagelijkse oefening.

2. Pre-performance routines Net als Murphy bij zijn stoot: Creëer een vaste routine voor stressvolle situaties. Voor een presentatie: drie diepe ademhalingen, bewust ontspannen van schouders, één positieve gedachte. Herhaalbaarheid traint het brein om een rustiger baseline te vinden.

3. Cognitieve herstructurering Dit psychologische principe vraagt u om negatieve gedachten ('Ik ga dit verknallen') bewust te vervangen door neutrale of positieve alternatieven ('Ik heb me hierop voorbereid'). Onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam (2024) toont aan dat mensen die deze techniek actief toepassen 40 procent minder prestatieangst ervaren bij herhaald meten.

4. Mindfulness-meditatie Zelfs 10 minuten dagelijkse mindfulness (via apps zoals Headspace of Insight Timer) vermindert de "monkey mind" – het springen van gedachte naar gedachte – en traint aandachtsregulatie.

Wanneer is professionele hulp nodig?

Voor de meeste mensen zijn bovenstaande technieken voldoende voor milde prestatieangst. Maar wanneer angst uw dagelijks functioneren belemmert – relaties, werk, slaap – is het tijd voor professionele ondersteuning.

Signalen dat u een arts of psycholoog zou moeten raadplegen:

• Angst voor prestaties of evaluaties interfereert met uw werk of studie meer dan één maand aaneengesloten
• U vermijdt situaties actief vanwege angst
• U heeft lichamelijke klachten (hoofdpijn, maagpijn, hartkloppingen) die verband houden met stress
• Uw concentratie is chronisch verminderd, ook buiten stressvolle situaties

Een huisarts kan een eerste beoordeling maken en indien nodig doorverwijzen naar een klinisch psycholoog of psychiater. Vroeg ingrijpen is essentieel: chronische prestatieangst kan zich ontwikkelen tot een gegeneraliseerde angststoornis.

Concentratieproblemen bij volwassenen: Meer dan alleen ADHD

Shaun Murphy's precisie-snooker plaatst concentratie centraal op de agenda. In Nederland is er een groeiende bewustwording dat concentratieproblemen niet alleen kinderen met ADHD betreffen. Steeds meer volwassenen – met name in de 30-50 leeftijdsgroep – zoeken hulp voor aandachtsproblemen die hun werk en privéleven beïnvloeden.

Volgens het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie werd in 2025 bij 38 procent meer volwassenen een ADHD-diagnose gesteld dan in 2020. Veel experts wijzen op overdiagnose, maar ook op onderkenning: Veel mensen functioneerden jarenlang "net goed genoeg" voordat prestatieverwachtingen hun limiet bereikten.

Een arts of psychiater kan helpen onderscheid te maken tussen concentratieproblemen door stress, slaaptekort, burn-out of neurodivergentie – een onderscheid dat bepalend is voor de juiste behandeling.

Zo helpt een arts via ExpertZoom

Of u nu prestatieangst ervaart, moeite heeft met concentratie op het werk of gewoon wilt begrijpen hoe u uw mentale prestaties kunt verbeteren: Een arts of psycholoog bij ExpertZoom kan u daarin begeleiden.

Met persoonlijke aandacht voor uw situatie – zonder wachtlijsten – krijgt u inzicht en concrete handvatten, net als de topsporters die dagelijks aan hun mentale game werken.

Officiële informatie over angststoornissen en behandelopties vindt u bij het Trimbos Instituut.