SABIC strafrechtelijk onderzocht voor PFAS-lozingen: wat zijn uw rechten als omwonende?

Op 8 juli 2026 maakte het Openbaar Ministerie (OM) bekend dat het een strafrechtelijk onderzoek is gestart naar plasticfabrikant SABIC in Bergen op Zoom. De verdenking: jarenlange illegale lozingen van PFBS — een zogenaamd "forever chemical" — in de Westerschelde en het Theodorushaven, aldus het OM-persbericht. Voor bewoners in de omgeving rijst direct de vraag: welke rechten heeft u, en wat kunt u nu concreet doen?

Van verborgen lozing naar strafrechtelijk dossier

De tijdlijn van deze zaak is veelzeggend. SABIC ontdekte al in 2019 dat zijn proceswater PFAS bevatte. Toch duurde het tot 2022 voordat het bedrijf dit aan de autoriteiten meldde — drie jaar lang wisten omwonenden van niets. In de tussenliggende periode loosde de fabriek naar schatting 51 kilo PFBS per jaar in de Westerschelde, het water dat ook Zeeuwse mosselkwekers, vissers en recreanten gebruiken.

Na publieke verontwaardiging en rechtszaken bepaalde de rechtbank Oost-Brabant dat SABIC de lozingen moest terugbrengen tot maximaal 2,75 kilo per jaar vanaf 2026 — een verplichte reductie van meer dan 95 procent. De provincie Noord-Brabant wilde nog strengere grenzen, wat SABIC in beroep aanvecht. In februari 2026 dienden vier organisaties — Stichting Gezond Water, Stichting Wijkcommissie Noordgeest, Stichting Duinbehoud en Stichting Instrepitus — gezamenlijk aangifte in bij het OM. Op 8 juli 2026 bevestigde het OM dat dit heeft geleid tot een formeel strafrechtelijk onderzoek, het meest ingrijpende juridische instrument dat de overheid kan inzetten.

Waarom PFBS zo'n ernstige kwestie is

PFBS behoort tot de PFAS-familie — duizenden synthetische verbindingen die in het milieu vrijwel niet afbreken. De European Chemicals Agency (ECHA) heeft blootstelling aan PFAS in verband gebracht met verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker, verminderde vruchtbaarheid en schade aan het immuunsysteem. Wetenschappers noemen ze "forever chemicals": eenmaal in bodem of water aanwezig, blijven ze dat vrijwel permanent.

SABIC gebruikte PFBS als vlamvertrager in de productie van kunststof. Dat het stof in het afvalwater terechtkwam, was het bedrijf bekend — maar het zweeg er drie jaar over. Dit zwijgen is precies wat het strafrechtelijk onderzoek wil onderzoeken: was er sprake van opzettelijke verzwijging of nalatigheid die tot een strafbaar feit leidt?

Wat een strafrechtelijk onderzoek betekent voor bewoners

Een strafrechtelijk onderzoek naar een bedrijf is wezenlijk zwaarder dan een bestuurlijke boete of milieucontrole. Het OM kan in dit stadium bewijsmateriaal vorderen, getuigen verhoren, administratie in beslag nemen en — als het bewijs dat rechtvaardigt — overgaan tot strafrechtelijke vervolging van het bedrijf én van individuele bestuurders die verantwoordelijk waren voor de beslissing om de lozingen te verzwijgen.

Voor omwonenden heeft dit twee directe gevolgen. Ten eerste groeit het publieke dossier snel: documentatie die in een strafdossier boven water komt kan later worden gebruikt in civielrechtelijke schadeclaims. Ten tweede biedt het Wetboek van Strafvordering (artikel 51a Sv) omwonenden de mogelijkheid om zich als benadeelde partij te voegen in een eventuele strafprocedure — en zo rechtstreeks schadevergoeding te eisen via de strafrechter, zonder dat u een aparte civiele procedure hoeft te starten.

Eerder schreven we over vergelijkbare situaties waarbij industriële activiteiten schade toebrachten aan omwonenden in de zaak rondom de klimaatklacht tegen de Haven Rotterdam — ook daar bleken omwonenden meer juridische mogelijkheden te hebben dan zij aanvankelijk beseften.

Vier juridische routes voor bewoners in Bergen op Zoom

Advocaten gespecialiseerd in omgevingsrecht en milieuaansprakelijkheid onderscheiden doorgaans vier wegen die bewoners kunnen bewandelen.

1. Voeging als benadeelde partij (art. 51a Sv) Zodra het OM besluit tot vervolging, kunt u als rechtstreeks gelaedeerde voeging vragen. U dient een schadevordering in bij de strafrechter zelf. Dit is efficiënt: u profiteert van het bewijs dat het OM heeft verzameld, zonder zelf de volledige bewijslast te dragen. Voorwaarde is wel dat u uw schade concreet onderbouwt met stukken zoals medische rapporten of een taxatierapport.

2. Civiele aansprakelijkheidsvordering (art. 6:162 BW) U hoeft niet te wachten op een strafrechtelijke veroordeling. Als u aannemelijk kunt maken dat SABIC onrechtmatig handelde — door te lozen zonder vergunning én door de melding drie jaar uit te stellen — en dat u daardoor schade leed, kunt u ook los van het strafproces een civiele vordering indienen bij de rechtbank.

3. Collectieve actie via stichting of vereniging (art. 3:305a BW) De vier organisaties die aangifte deden handelen al als collectief. Maar ook nieuwe bewonersgroepen die zich willen aansluiten of zelf een stichting oprichten, kunnen namens een hele buurt procederen. Dit verlaagt de drempel voor individuele bewoners aanzienlijk: de kosten en het juridische werk worden gedeeld.

4. Verzoek tot nader milieuonderzoek Op grond van de Wet milieubeheer kunt u het bevoegd gezag — in dit geval de provincie Noord-Brabant — formeel verzoeken om aanvullend bodem- en wateronderzoek in uw leefomgeving te laten uitvoeren. De resultaten kunnen zowel dienen als bewijs in een juridische procedure als bijdragen aan betere handhaving door de overheid.

Concreet geval: stel, u woont op achthonderd meter van de fabriek

Om de juridische mogelijkheden tastbaar te maken, werken we een specifiek scenario uit.

Stel: u woont in de wijk Noordgeest in Bergen op Zoom, op 800 meter van de SABIC-locatie. U heeft er uw woning gekocht in 2018 — het jaar voordat SABIC intern ontdekte dat het PFAS loosde. Uw huis is recent getaxeerd op €295.000.

Op basis van vergelijkbare PFAS-zaken in Nederland — met name de Chemours/DuPont-situatie rondom Dordrecht en de Westerschelde-corridor — documenteren onderzoekers gemiddelde waardedaling van 4 tot 8 procent bij woningen in de directe omgeving van aantoonbaar verontreinigde industrielocaties. Een middenschatting van 6 procent betekent voor uw woning een potentieel verlies van €17.700.

Daarnaast biedt de GGD West-Brabant inmiddels actief gratis bloedonderzoek aan voor omwonenden van de SABIC-locatie. Stel dat uit dat onderzoek verhoogde PFBS-concentraties in uw bloed blijken — dan heeft u een medisch gedocumenteerd bewijs dat u daadwerkelijk bent blootgesteld. Dit is een cruciale schakel in een aansprakelijkheidsclaim.

Als u voor 2022 in de directe omgeving woonde, bent u vrijwel zeker jarenlang blootgesteld zonder enige waarschuwing. Dit is precies de situatie waarop artikel 6:162 BW van toepassing kan zijn: SABIC had een wettelijke meldplicht, schond die bewust, en omwonenden leden daardoor (mogelijk) schade die zij hadden kunnen beperken als zij tijdig waren geïnformeerd. De combinatie van verzwegen informatie en aantoonbare blootstelling maakt een aansprakelijkheidsclaim juridisch sterker dan in gevallen waarbij een bedrijf onmiddellijk transparant was.

Een milieuadvocaat kan op basis van uw specifieke adres, verblijfsduur en eventuele gezondheidsklachten inschatten of een claim kansrijk is. Een eerste oriënterend gesprek duurt doorgaans niet meer dan een uur en geeft u al een duidelijk beeld van uw positie.

Dit artikel bevat algemene juridische informatie en is geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een gespecialiseerde advocaat voor uw persoonlijke situatie.

Wat kunt u nu doen?

Het strafrechtelijk onderzoek bevindt zich nog in een vroeg stadium. Een vervolging of veroordeling van SABIC is niet zeker. Maar juist nu is het moment om uw juridische positie te versterken, voordat bewijsmateriaal verdwijnt en verjaringstermijnen gaan tellen.

Concrete stappen die u nu kunt zetten:

• Meld u aan bij de GGD West-Brabant voor het gratis PFAS-bloedonderzoek. Dit is de belangrijkste eerste stap: zonder medisch bewijs is een persoonlijke schadevordering moeilijk te onderbouwen.
• Documenteer uw situatie: noteer uw exacte adres, hoe lang u er woont, eventuele gezondheidsklachten en bewaar recente taxatierapporten van uw woning.
• Sluit u aan bij een bewonersorganisatie: Stichting Wijkcommissie Noordgeest coördineert al collectieve acties en kan u informeren over de voortgang van het strafrechtelijke dossier.
• Raadpleeg een advocaat omgevingsrecht: vraag specifiek naar voeging als benadeelde partij én naar een civiele vordering op grond van onrechtmatige daad. Via Expert Zoom vindt u advocaten gespecialiseerd in milieuaansprakelijkheid en omgevingsrecht die u vrijblijvend kunnen adviseren.

Het OM-onderzoek naar SABIC markeert een nieuwe fase in een zaak die al jaren sluimerde. Voor omwonenden van Bergen op Zoom is het geen kwestie van afwachten, maar van tijdig handelen — want uw rechten vervallen niet vanzelf, maar u moet ze wel opeisen.