Sophie BoschHet nieuws trof de televisiewereld hard: actrice Marjolein Sligte overleed op 6 augustus 2026 in haar slaap, thuis in Almere. Ze was 71 jaar. Sligte was decennialang een vertrouwd gezicht op Nederlandse televisie, met hoofdrollen in populaire series als Medisch Centrum West, Spijkerhoek en Tax Free, en films als The Discovery of Heaven en De Boezemvriend. Nu haar werk beschikbaar blijft op streamingplatforms en terugkerende herhalingen, rijst een vraag die veel nabestaanden en fans bezighoudt: wie ontvangt de vergoedingen die haar prestaties blijven genereren? En hoe lang lopen die rechten eigenlijk door?
Acteurs en auteursrechten: een veelgemaakte verwarring
De term 'auteursrecht' klinkt vanzelfsprekend als het gaat over het werk van een artiest. Maar acteurs vallen in Nederland juridisch in een andere categorie dan schrijvers of regisseurs. De Auteurswet beschermt auteurs: schrijvers, regisseurs, scenaristen, componisten. Acteurs vallen onder de Wet op de naburige rechten (WNR), die in Nederland in 1993 in werking trad als aanvulling op de Auteurswet.
Naburige rechten zijn geen auteursrechten, maar ze geven uitvoerende kunstenaars vergelijkbare aanspraken op vergoedingen. Concreet gaat het om drie rechten:
- Vergoeding voor uitzending via kabel of ether: elke herhaling op televisie genereert een vergoeding via collectieve beheersorganisaties.
- Leenvergoeding: vergoeding voor digitale uitlening via bibliotheken en VOD-diensten.
- Billijke vergoeding voor streaming: verankerd in de Europese DSM-Richtlijn (2019/790), per 1 juni 2022 omgezet in Nederlandse wetgeving.
De beschermingsduur voor naburige rechten van audiovisuele producties bedraagt in de EU 50 jaar na de eerste openbaarmaking. Een aflevering van Medisch Centrum West die in 1998 voor het eerst werd uitgezonden, is dus beschermd tot in elk geval 2048. Na die termijn vervallen de rechten en wordt het werk deel van het publiek domein.
Wie ontvangt de vergoedingen na haar overlijden?
Bij overlijden gaan de naburige rechten over op de erfgenamen — net als elk ander vermogensbestanddeel, zoals een huis of een bankrekening. Dat verloopt via twee concrete routes.
Route 1: Collectieve inning via NORMA
NORMA (Stichting Naburige Rechten Organisatie voor Acteurs en musici) int vergoedingen van Nederlandse omroepen, kabelmaatschappijen en streamingdiensten namens acteurs. Denk aan NPO Start, Videoland en andere platforms die gebruik maken van bestaand beeldmateriaal. Na het overlijden van een lid informeren de nabestaanden NORMA, waarna de uitbetalingen worden omgezet naar de nieuwe rechthebbenden.
Route 2: Directe contracten met producenten en omroepen
Bij grotere producties bestaan soms directe afspraken over herhalingsgelden (vergelijkbaar met Amerikaanse residuals): een vast bedrag per herhaling of per kwartaal. Dit geldt met name voor producties waarbij de acteur een sterke onderhandelingspositie had, of waarbij vakbonden als FNV Kiem betrokken waren bij de contractsluiting.
De nabestaanden ontvangen beide vergoedingsstromen, mits zij tijdig een melding doen bij NORMA en de relevante contracten opvragen bij producenten en omroepen.
Hoe meldt u een overlijden bij NORMA?
Het administratieve proces is niet ingewikkeld, maar vereist de juiste documenten:
- Melding bij NORMA: de erfgenamen sturen een overlijdensakte en een verklaring van erfrecht (afgegeven door de notaris) naar NORMA. Daarmee wordt vastgesteld wie de nieuwe rechthebbende(n) zijn.
- Bankrekeninggegevens doorgeven: de uitbetalingen worden automatisch omgezet naar de nieuwe tenaamstelling.
- Lopende contracten inventariseren: vraag bij de notaris of advocaat na of er directe overeenkomsten zijn met producenten of omroepen, naast de collectieve inning via NORMA.
- Vakbondsinformatie opvragen: was de overledene lid van NAPK (Nederlandse Associatie voor Producenten en Kunstenaars)? Dan kunnen aanvullende rechten of fondsen gelden.
Disclaimer: Dit artikel biedt algemene juridische informatie. Voor advies over uw specifieke situatie raadpleegt u een advocaat of notaris gespecialiseerd in erfrecht en intellectueel eigendom.
Concreet: hoeveel zijn naburige rechten waard voor een nalatende actrice?
Stel: een actrice overlijdt op 71-jarige leeftijd. Ze heeft één kind, geen partner meer. Ze speelde de hoofdrol in een populaire Nederlandstalige televisieserie die van 1994 tot 2011 werd uitgezonden en inmiddels beschikbaar is via NPO Start en een betaald streamingplatform.
Wat erft het kind jaarlijks aan vergoedingen?
| Bron | Geschatte jaarlijkse vergoeding |
|---|---|
| NORMA (collectieve kabel- en streamingrechten) | € 900 – € 2.100 |
| Herhalingsgelden (contractueel vastgelegd) | € 300 – € 750 per seizoensblok |
| Totaal schatting eerste jaren | € 1.200 – € 2.850 per jaar |
Dit bedrag neemt af naarmate de serie minder wordt vertoond. Na 10 jaar daalt het realistisch naar € 300 – € 600 per jaar.
De fiscale kant: geërfde naburige rechten vallen in Box 3 (belastbaar inkomen uit sparen en beleggen), zo bevestigt de Kennisgroep van de Belastingdienst. De contante waarde van de resterende rechten moet worden opgegeven als vermogen. Voor een actrice met een omvangrijk televisieoeuvre — meerdere series, films en theaterproducties — kan die contante waarde oplopen tot € 20.000 – € 40.000.
Als er een kind is als enige erfgenaam: geldt de erfbelastingvrijstelling van € 25.187 (2026). Valt de nalatenschap voor het naburige-rechten-deel binnen deze vrijstelling, dan is er geen erfbelasting verschuldigd. Over het meerdere betaalt het kind 10% tot € 138.642.
Als er wél een specifiek testament is: de erflater kan de naburige rechten toewijzen aan een bepaalde persoon of aan een culturele stichting. Dit geeft de artiest controle over hoe het beeldmateriaal na haar dood wordt ingezet — een optie die steeds vaker wordt gekozen in de kunstenaars- en entertainmentwereld.
Wat als meerdere erfgenamen claimen?
Dit is het scenario waar nabestaanden het vaakst mee worstelen. Bij twee kinderen uit verschillende relaties, bij een ongehuwde partner, of bij onduidelijkheid over een testament kan er discussie ontstaan over de verdeling van de naburige rechten.
NORMA hanteert een duidelijk protocol: bij een betwiste nalatenschap wordt de uitbetaling opgeschort totdat een notaris of rechter de verdeling heeft vastgesteld. Dat kan maanden duren — en in die periode loopt de vergoeding niet door.
Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht en intellectuele eigendom kan helpen om:
- de rechtsgeldigheid van een testament te toetsen en eventuele gebreken aan te pakken;
- te onderhandelen over een minnelijke schikking tussen erfgenamen;
- bij NORMA de juiste documentatie in te dienen zodat de opschorting zo snel mogelijk wordt opgeheven.
In bijzondere gevallen is een kort geding bij de rechtbank mogelijk om de uitbetaling te hervatten, maar dat brengt extra kosten en een langere doorlooptijd mee.
Portretrechten en sociale media: een vergeten dimensie
Naast de naburige rechten op haar audiovisuele prestaties bezitten acteurs ook portretrechten: het recht om te bepalen hoe hun naam en gezicht worden gebruikt, ook voor commerciële doeleinden.
Na het overlijden van Sligte is het juridisch niet zomaar toegestaan om haar portret te gebruiken in reclame-uitingen, merchandise of marketingcampagnes op sociale media. Haar erfgenamen kunnen dit toestaan of verbieden, en kunnen een vergoeding vragen voor commercieel gebruik.
In Nederland is de regelgeving rond postume portretrechten minder uitgebreid dan in de VS, maar de Nederlandse rechtspraak biedt wel degelijk bescherming. Nabestaanden die merken dat iemand de naam of het beeld van hun overledene commercieel exploiteert zonder toestemming, kunnen via een advocaat een stakingsvordering instellen bij de civiele rechter.
Dit geldt ook voor het gebruik van haar naam en afbeelding op sociale media, in samenvattingsvideo's op YouTube, of in AI-gegenereerde content. De grens tussen legitiem gebruik (journalistiek, herdenkingen) en commerciële exploitatie is soms dun — en precies daar biedt juridisch advies uitkomst.
Bent u nabestaande van een uitvoerende kunstenaar en wilt u weten welke rechten u erft? Of bent u zelf artiest en wilt u nu al vastleggen hoe uw werk na uw overlijden beschermd moet zijn? Raadpleeg een advocaat gespecialiseerd in erfrecht en intellectueel eigendom via Expert Zoom.
Lees ook: Dick Matena (83) overlijdt: hoe beschermt u als kunstenaar uw nalatenschap? en Vincent Pastore (80) overleden: wat erven nabestaanden van een acteur?
