Maria BakkerDeelname aan het bevolkingsonderzoek voor borstkanker is in Nederland gedaald van 76,9% in 2018 naar nog geen 65% in 2025 — het laagste niveau in jaren. Tegelijkertijd is de deelname aan het baarmoederhalskankeronderzoek voor het eerst in zes jaar weer gestegen, dankzij de introductie van zelftestkits. Wat betekent deze ontwikkeling voor uw gezondheid, en wanneer schakelt u een specialist in?
De neerwaartse trend in kankerscreening
Drie nationale bevolkingsonderzoeken vormen de ruggengraat van vroegopsporing van kanker in Nederland: borstkanker (vrouwen van 50-75 jaar), baarmoederhalskanker (vrouwen van 30-60 jaar) en darmkanker (mensen van 55-75 jaar). Al drie programma's zagen tussen 2018 en 2022 een daling in deelname, zo blijkt uit de meest recente monitoringsrapportages van het RIVM, gepubliceerd in januari 2026.
De meest zorgwekkende daling betreft de borstkankerscreening: van 76,9% naar 70,7% in 2022, met een verdere daling richting 65% in 2025. Voor een programma dat jaarlijks tienduizenden vrouwen vroegtijdig diagnoses oplevert, is dat een alarmerend cijfer.
Bij darmkankerscreening liep de deelname terug van 73,0% naar 68,4% in dezelfde periode. Kwetsbare groepen — mensen met een migratieachtergrond, lagere opleiding of lager inkomen — zijn structureel minder goed vertegenwoordigd.
Baarmoederhalskanker: een hoopvol keerpunt
Niet alles is slecht nieuws. Voor baarmoederhalskankerscreening zagen onderzoekers in 2024 voor het eerst een stijging: de deelname klom van 48,6% naar 54,4%, een toename van bijna vijf procentpunt. De oorzaak: de introductie van zelftestkits waarbij vrouwen zelf een HPV-monster kunnen afnemen. Onder vrouwen in de leeftijdsgroep van 30 jaar gebruikt 85% inmiddels de zelftest.
Volgens het RIVM werden in 2024 bij het baarmoederhalsonderzoek 2.984 vrouwen met kanker of voorstadia opgespoord. In totaal werden via alle drie screeningsprogramma's in 2023 meer dan 27.000 gevallen van kanker of voorstadia gedetecteerd.
Deze cijfers onderstrepen het belang van vroegopsporing: bij kanker die in een vroeg stadium wordt ontdekt, zijn behandelingsmogelijkheden véél beter en zijn de kansen op volledig herstel aanzienlijk groter.
Waarom mensen afhaken: de meest genoemde redenen
Onderzoekers wijzen op een combinatie van factoren achter de dalende deelname. De coronapandemie zorgde in 2020 voor een forse dip die nooit volledig is hersteld. Daarna speelden praktische drempels een rol: vergeten uitnodigingen, tijdgebrek, angst voor een uitslag, en het gevoel "dat het toch niks uithaalt."
Juist die laatste gedachte is gevaarlijk. Kanker wacht niet. En hoe vroeger een afwijking wordt gevonden, des te minder ingrijpend de behandeling doorgaans is.
Specifieke aandachtspunten voor huisartsen en preventiespecialisten betreffen de groepen die structureel achterblijven: vrouwen zonder vaste huisarts, mensen in achterstandswijken, en eerste- en tweedegeneratie migranten. Hier is outreach via gespecialiseerde zorgprofessionals essentieel.
Welke specialisten zijn betrokken bij vroegopsporing?
Als u een uitnodiging ontvangt voor een bevolkingsonderzoek en u hebt twijfels of vragen, zijn er meerdere zorgprofessionals die u kunnen begeleiden:
- Huisarts: het eerste aanspreekpunt voor vragen over screening, uitslag, en doorverwijzing
- Gynaecoloog of mammograaf: bij afwijkende uitslag na borstkanker- of baarmoederhalsonderzoek
- Internist-oncoloog of chirurg-oncoloog: bij verdenking of bevestiging van kanker
- Preventiespecialist of GGD-arts: voor begeleiding van groepen met specifieke drempels voor deelname
- Psycholoog of oncologisch maatschappelijk werker: wanneer angst u weerhoudt van screening
Op Expert Zoom kunt u direct contact opnemen met gekwalificeerde medisch specialisten voor persoonlijk advies over uw situatie. Geen wachtlijst, geen drempel — gewoon een gesprek met iemand die weet waarover hij spreekt. Lees ook: Paulien Cornelisse en kanker: wat haar verhaal leert over vroege diagnose.
Wanneer neem je geen risico?
De boodschap van het RIVM is helder: doe mee aan het bevolkingsonderzoek wanneer u daarvoor wordt uitgenodigd. De programma's zijn gratis, wetenschappelijk onderbouwd en kunnen uw leven redden.
Maar er zijn ook situaties waarbij u niet hoeft te wachten op een uitnodiging. Raadpleeg direct een specialist als:
- U een knobbeltje of verandering in uw borst opmerkt
- U na uw menopauze onverwacht bloedverlies heeft
- U veranderingen in uw ontlasting opmerkt die langer dan drie weken aanhouden
- U eerder kanker heeft gehad of een familiaire belasting hebt (eerste- of tweedegraads verwanten met kanker)
Vroeg handelen maakt het verschil. Wie twijfelt, heeft al reden genoeg om contact op te nemen met een zorgprofessional.
Herstel begint met een gesprek
De cijfers zijn duidelijk: deelname aan bevolkingsonderzoek redt levens. De stijging bij baarmoederhalskankerscreening bewijst dat kleine drempelverlagende maatregelen — zoals zelftestkits — al grote impact hebben. Het is nu aan overheden, zorgverleners én patiënten om de trend ook bij borst- en darmkankerscreening te keren.
Hebt u vragen over uw risico op kanker, over de uitslag van een onderzoek, of over welke stappen u kunt zetten? Een gespecialiseerde arts op Expert Zoom staat klaar om u persoonlijk te begeleiden — helder, snel, en zonder omwegen.
Disclaimer: Dit artikel bevat algemene gezondheidsinformatie en is niet bedoeld als persoonlijk medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of specialist voor uw individuele situatie.
Hoe u de zelftestkit gebruikt
Wie een uitnodiging heeft ontvangen voor het baarmoederhalskankeronderzoek maar bezwaar heeft tegen een uitstrijkje bij de huisarts of gynaecoloog, kan kiezen voor de zelftestkit die via de post wordt opgestuurd. U neemt zelf een HPV-monster af met een tampon-achtig staafje, stopt het terug in de verpakking, en stuurt het op. Resultaten komen binnen drie tot vijf weken. Als het HPV-monster positief is, volgt automatisch een vervolgafspraak bij een lab voor een uitstrijkje.
Voor borstkankerscreening geldt: de mammografie vindt plaats in een speciale screeningseenheid, vaak een rijdende bus of een vast screeningscentrum. De uitnodiging geeft aan wanneer en waar. Een mammografie duurt slechts tien tot vijftien minuten. Er is bewust voor gekozen de afstand laag te houden.
