Insect van het jaar 2026: waarom het insectensterven ook uw huisdier bedreigt

Insect van het jaar 2026: stemmen zijn geopend — maar waarom het insectensterven ook uw huisdier raakt

Sinds 22 maart 2026 kunnen Nederlanders stemmen op het Insect van het Jaar 2026, een jaarlijkse verkiezing georganiseerd door BNNVARA's Vroege Vogels en het EIS Kenniscentrum Insecten. Vijf inheemse insectensoorten strijden om de titel, van de zeldzame vuurzwamveervleugelkever tot de controversiële hertenluisvlieg. Stemmen kan tot 7 april 2026 via insectvanhetjaar.com. Wat achter deze sympathieke campagne schuil gaat, is alarmerender dan het klinkt.

Vijf kandidaten, vijf verhalen over verdwijning

Dit jaar strijden de volgende insecten om de titel:

• Vuurzwamveervleugelkever (Baranowskiella ehnstromi): een van de zeldzaamste kevers van Nederland, afhankelijk van oud dood hout in bossen
• Boerenwormkruidbladrandluis: een bladluis die uitsluitend leeft op het boerenwormkruid, zelf een bedreigde plant
• Hertenluisvlieg (Lipoptena cervi): een parasiet op herten die ook honden en mensen kan bijten — en waarvoor historicus Maarten van Rossem pleit, tot verbazing van velen
• Twee andere kandidaten die de diversiteit van Nederlandse ecosystemen vertegenwoordigen

De verkiezing heeft als doel publieke aandacht te genereren voor insecten als groep. Entomologe Aglaia Bouma van Naturalis benadrukt: «Insecten zijn de ruggengraat van onze ecosystemen. Ze bestuiven planten, zijn voedsel voor vogels en vleermuizen, en houden de bodem gezond. Zonder insecten valt de voedselketen uit elkaar.» Meer over de Nederlandse insectenpopulaties is te vinden via het EIS Kenniscentrum Insecten.

De onzichtbare verbinding: insectensterven en de gezondheid van uw huisdier

Wat veel huisdiereigenaren niet weten: de insectencrisis heeft directe gevolgen voor de gezondheid van honden, katten en andere dieren.

Parasieten passen zich aan. Naarmate bepaalde insectensoorten verdwijnen, passen ecologische niches zich aan. Vectorinsecten — insecten die ziektes overdragen, zoals teken, muggen en vliegjes — gedijen vaak beter in verstoorde ecosystemen dan in gezonde. De opkomst van de tijgermug (Aedes albopictus) in Nederland is hiervan een voorbeeld: deze soort, een efficiënte vector voor onder andere bluetongue-virus, breidde zijn territorium uit terwijl meer kwetsbare insecten terugvielen.

Minder biodiversiteit = meer ziekte-risico. Een gezond insectenpopulatie werkt als een buffer. Wanneer soorten verdwijnen en nieuwe invasieve soorten hun plek innemen, neemt de kans toe dat uw hond of kat in aanraking komt met onbekende parasieten. Dierenarts en parasitologe dr. Miriam Klip (Universiteit Utrecht) stelde in een rapport uit 2025 dat «de verschuiving in insectenpopulaties de verspreiding van zoonosen — ziekten overdraagbaar tussen dieren en mensen — versnelt.»

Voeding en de insectenketen. Vogels die uw tuin bezoeken, vleermuizen die 's avonds rondvliegen, reptielen in uw vijver — al deze dieren zijn afhankelijk van insecten als voedselbron. Een tuin zonder insecten is een tuin die stiller wordt, met minder biodiversiteit rond uw huis en minder natuurlijke weerstand tegen plagen.

Praktische signalen voor huisdiereigenaren

Wanneer verdwijnen insecten een risico voor uw huisdier? Hier zijn vier concrete aandachtspunten:

Teken en dermatologische problemen. Honden lopen een hoger risico op tekenbeten naarmate teken door een verstoord ecosysteem minder natuurlijke vijanden kennen. Controleer uw hond na elke wandeling in gras of bos, zeker in het voorjaar en de zomer. Lyme-borreliose, ehrlichiose en babesiose zijn aandoeningen die via tekenbeten worden overgedragen en snel behandeld moeten worden.

Allergiereacties bij katten en honden. Insectenbeten en -steken kunnen allergische reacties veroorzaken, van plaatselijke zwellingen tot anafylaxie. In de lente, als bijenpopulaties actief zijn, is dit risico groter. Weet u of uw dier een bekende allergie heeft?

Exotische insecten als nieuwkomers. Processierupsen van de eikenprocessierups veroorzaken ernstige irritaties bij honden en katten door brandharen. De eikenprachtkever, een invasieve soort uit Azië, tast bomen aan — met gevolgen voor schaduwrijke looproutes. De tijgermug is actief van mei tot oktober.

Gedragsveranderingen als vroeg signaal. Honden die ongewoon veel krabben, katten die vreemd gedrag vertonen na buiten zijn, of vogels in uw tuin die minder worden — dit zijn signalen dat het ecosysteem om uw huis verandert.

Wat uw dierenarts u kan vertellen dat Google niet kan

Een dierenarts met kennis van lokale parasitologie en ecologie kan uw huisdier beschermen met kennis die contextueel is — afgestemd op uw regio, het seizoen en de actuele verspreiding van parasieten in Nederland.

Specifieke gebieden in Nederland hebben een hogere tekendruk dan andere. De Veluwe, de Utrechtse Heuvelrug en de Zeeuwse duinen zijn bekende hotspots. Maar ook stadsparken en buitenwijken in de Randstad rapporteren toenemende tekenpopulaties. Een online dierenarts of parasitoloog via Expert Zoom kan u:

• Adviseren over preventieve behandelingen (anti-parasitaire middelen, vaccins)
• Helpen bij het beoordelen van symptomen na een bekende beet of blootstelling
• Regionaal specifieke risico's in kaart brengen
• Uitleggen wanneer een lichamelijk onderzoek echt noodzakelijk is

Voor meer informatie over parasitaire risico's voor kleine dieren kunt u terecht bij de online veterinaire experts voor knaagdieren en exotische dieren of bij veterinaire spoedgevallen voor urgente vragen.

Stem gerust op het Insect van het jaar 2026 — het gaat over meer dan een sympathieke verkiezing. Het gaat over een ecosysteem dat verandert, en de gevolgen daarvan voor alles wat daarin leeft, inclusief uw huisdier.