Sophie BoschOp 19 maart 2026 vonden in Gorinchem gemeenteraadsverkiezingen plaats. Maar de uitslag bleek aangetast: burgemeester Reinie Melissant stelde vast dat bij één stembureau maar liefst 135 van de 650 uitgebrachte stemmen volmachtstemmen waren — ruim 20 procent. Eén kandidaat stond zelfs vijf keer aan hetzelfde stembureau met volmachtkiezers. De politie deed onderzoek en bevestigde de vermoedens van fraude. Op 31 maart 2026 stemde de gemeenteraad over een mogelijke herstemming.
Wat is er precies gebeurd in Gorinchem?
Volmachtstemmen is in Nederland wettelijk toegestaan: een kiezer mag iemand anders machtigen om namens hem of haar te stemmen, mits aan strikte voorwaarden wordt voldaan. Elke kiezer mag maximaal twee volmachten ontvangen. Maar de burgemeester van Gorinchem signaleerde iets anders: kiezers zouden actief telefonisch zijn benaderd en onder druk gezet om hun volmacht over te dragen.
Dat is strafbaar. Het opzettelijk beïnvloeden van een kiezer bij de uitoefening van zijn stemrecht valt onder artikel 127 van het Wetboek van Strafrecht, met een straf van maximaal één jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie.
Volgens het onderzoek van de politie zijn de aanwijzingen serieus genoeg om een herverkiezing te overwegen. Als de gemeenteraad op 31 maart 2026 instemt met een herstemming, moeten die nieuwe verkiezingen binnen 30 dagen plaatsvinden.
Wat zijn uw rechten als kiezer?
Verkiezingsfraude treft niet alleen de kandidaten — het treft elke kiezer van Gorinchem wiens stem door manipulatie minder waard is geworden. Dat roept juridische vragen op die verder gaan dan de nieuwskoppen.
Recht op een geldige stem. Artikel 4 van de Grondwet garandeert het actief kiesrecht. Als uw stem in een fraude-omgeving is uitgebracht en de uitslag daardoor onbetrouwbaar is, kunt u als kiezer formeel bezwaar maken bij de gemeenteraad of de Kiesraad.
Bezwaar via de Kiesraad. De Kiesraad is het centrale adviesorgaan en rechtscollege voor verkiezingen in Nederland. Kiezers, politieke partijen en kandidaten kunnen een bezwaar of klacht indienen als zij van mening zijn dat de verkiezingsuitslag onregelmatigheden bevat. Het is geen juridisch kort geding, maar het advies van de Kiesraad weegt zwaar bij de beslissing over een herstemming.
Recht op aangifte bij de politie. Als u als kiezer bent benaderd en onder druk gezet om uw volmacht af te staan, kunt u persoonlijk aangifte doen van beïnvloeding van kiezers. Zelfs als u zelf geen volmacht hebt gegeven, is een aangifte als getuige mogelijk als u anderen hebt gezien die hiertoe werden gedwongen.
Aansprakelijkheid van betrokkenen. De persoon die vijf keer optrad als volmachtstemmer kan strafrechtelijk worden vervolgd. Maar ook degene die kiezers actief benaderde om hun volmacht op te geven, maakt zich schuldig aan een strafbaar feit. Een advocaat gespecialiseerd in kiesrecht kan u adviseren over de juridische mogelijkheden als u slachtoffer bent van dergelijke praktijken.
Hoe bescherm je je volgende keer als kiezer?
Kiesfraude met volmachten is zeldzaam in Nederland, maar de zaak-Gorinchem toont aan dat het systeem kwetsbaar is. Waar moet u op letten?
Geef uw volmacht alleen af aan iemand die u vertrouwt. Een volmacht is persoonlijk: u machtigt één specifieke persoon om namens u te stemmen. Onderteken nooit een volmachtformulier voor iemand die u niet kent of niet vertrouwt — ook niet als iemand u hiertoe telefonisch vraagt.
U hoeft niemand te vertellen op wie u stemt. Uw stemgeheim is een grondrecht. Niemand mag u vragen hoe u gaat stemmen of uw volmacht gebruiken voor een specifieke kandidaat.
U kunt uw volmacht intrekken. Tot het moment dat de gemachtigde uw stem heeft uitgebracht, kunt u uw volmacht schriftelijk intrekken door het stembureauvoorzitter hiervan op de hoogte te stellen.
Meld verdachte praktijken direct. Als u in de aanloop naar verkiezingen ongewenste telefoontjes krijgt of onder druk wordt gezet, meld dit dan direct bij de politie en de burgemeester van uw gemeente.
Wanneer heeft u een advocaat nodig?
De meeste kiezers ervaren kiesfraude als iets abstracts — een probleem voor bestuurders en rechters. Maar in Gorinchem zijn concrete burgers de dupe: hun gemeenteraad is mogelijk samengesteld op basis van onbetrouwbare uitslag.
Een advocaat gespecialiseerd in bestuursrecht of kiesrecht kan u helpen als:
- U als kandidaat slachtoffer bent van de fraude en uw zetel verloor
- U als kiezer bent benaderd en uw rechten wilt laten gelden
- U als politieke partij de uitslag wilt aanvechten
- U als burger bezwaar wilt maken bij de Kiesraad maar niet weet hoe
De zaak in Gorinchem wordt nauwlettend gevolgd door de Kiesraad, het onafhankelijke orgaan dat toezicht houdt op de integriteit van Nederlandse verkiezingen. Op hun website vindt u officiële informatie over uw rechten als kiezer, de procedure voor bezwaar en de regels rondom volmachtstemmen.
Democratie werkt alleen als elke stem telt. Als u twijfelt of uw stem eerlijk is meegeteld, heeft u het recht om dat juridisch te laten onderzoeken.
Wat kunt u nu doen als inwoner van Gorinchem?
De gemeenteraadsvergadering van 31 maart 2026 is het cruciale moment. Als de raad besluit tot een herstemming, geldt een strakke termijn. Als inwoner of kiezer kunt u nu al stappen ondernemen:
Bijhouden van de raadsvergadering. De vergadering is openbaar. U kunt als toehoorder aanwezig zijn of de livestream volgen via de website van de gemeente Gorinchem. Raadsstukken zijn vooraf openbaar.
Contact opnemen met uw raadsvertegenwoordiger. Elke fractie heeft een contactpagina. Als kiezer kunt u uw zorgen rechtstreeks bij gekozen raadsleden neerleggen. Politieke druk vanuit de bevolking speelt een rol bij het besluit over een herstemming.
Melding doen bij de Kiesraad. Ook zonder tussenkomst van een advocaat kunt u een klacht indienen. De Kiesraad heeft een openbaar meldpunt voor vermeende onregelmatigheden bij verkiezingen.
Juridisch advies inwinnen. Als u persoonlijk bent benaderd of als kandidaat schade heeft geleden, is een gesprek met een advocaat gespecialiseerd in bestuursrecht of kiesrecht de volgende stap. Een eerste consult is bij veel advocaten gratis of goedkoop en maakt duidelijk of u een zaak heeft.
De zaak in Gorinchem is uitzonderlijk — maar de lessen zijn universeel. Vertrouwen in verkiezingen is het fundament van democratie. Wanneer dat vertrouwen wordt geschaad, is het niet alleen een taak van bestuurders om te reageren, maar ook van burgers om hun rechten te kennen en te gebruiken.
