Sophie BoschVijf verkozen FvD-raadsleden in meerdere Nederlandse gemeenten hebben deze week geweigerd hun raadszetel af te staan aan de partijleiding van Forum voor Democratie, zo bleek op 26 en 27 maart 2026. De conflicten draaien om een fundamenteel principe van het democratisch recht: een gekozen raadszetel is van de individueel gekozen volksvertegenwoordiger — niet van de partij.
Wat is er precies gebeurd?
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 won FvD meerdere zetels in gemeenten als Hoogeveen, Steenwijkerland en Venlo. Kort na de uitslag eiste de nationale partijleiding van kandidaten met genoeg voorkeursstemmen dat zij hun zetel zouden afstaan aan kandidaten die hoger op de lijst hadden gestaan. Vijf raadsleden weigerden.
In Hoogeveen besloten Harald Knegt (#6 op de lijst) en Rolinka Klooster (#8) hun zetel te behouden: zij hadden als individuen genoeg stemmen binnengehaald om zetels te verdienen. In Steenwijkerland stapten Sammy van Andel en Lisa Mars af van FvD en richtten zij een eigen lokale partij op. In Venlo hield Brigitte de Kinkelder stand en sloot zij aan bij het Venloos Burger Initiatief.
Politicoloog Chris Aalberts analyseerde op 26 en 27 maart 2026 de ontwikkelingen. Zijn conclusie: de partijleiding wil centrale controle over wie er lokaal bestuurt, maar beschikt over geen enkel wettelijk middel om de zetels terug te eisen.
Wat zegt de wet over uw raadszetel?
De Nederlandse wet is op dit punt helder. Een gemeenteraadszetel is een persoonlijk mandaat. Wanneer een kiezer gebruik maakt van het voorkeurstemrecht en een kandidaat over de lijstvolgorde heen stemt, heeft die kandidaat een democratisch recht op de zetel — niet de partij.
Artikel 6 van de Wet op de lijstenverbinding noch enige andere wettelijke bepaling geeft een partij de bevoegdheid om een individueel gekozen raadslid te verplichten zijn of haar zetel op te geven. Raadsleden zijn op dit moment volledig vrij om voor een andere fractie te kiezen, als zelfstandige verder te gaan, of een nieuwe partij op te richten. Volgens het Kiesreglement van de Kiesraad is het onmogelijk voor een partij om de zetel van een gekozen lid terug te vorderen.
Raadsleden kunnen wel op een andere manier worden aangesproken: via partijstatuten. Als een lid intern verplicht is gesteld om bij verkiezing de zetel terug te geven, en dat schriftelijk heeft ondertekend, kan de partij proberen dit in te roepen. Echter: de rechter heeft in eerdere gevallen geoordeeld dat een dergelijke afstand van een democratisch mandaat in strijd kan zijn met fundamentele rechten.
Wat zijn uw rechten als gekozen raadslid?
Als u bent gekozen en uw partij oefent druk op u uit om de zetel te verlaten, zijn er een aantal zaken die u juridisch moet weten:
U behoudt uw zetel. Geen enkele partijleiding kan u dwingen. Zelfs als u wordt geroyeerd als lid, blijft u raadslid voor de resterende zittingstermijn van vier jaar.
Uw naam blijft op het mandaat staan. In de gemeenteraad zetelt u als persoon, niet als partijgemachtigde. U kunt vragen aan een advocaat om uw rechtspositie te laten bevestigen.
Partijdruk via statuten. Controleer uw lidmaatschapsovereenkomst. Als u contractuele verplichtingen heeft ondertekend, raadpleeg dan een advocaat gespecialiseerd in bestuursrecht of arbeidsrecht voordat u handelt.
Uitsluiting of royement. Een partij kan u wel royeren als lid, maar niet als raadslid. Uw zetel blijft uw eigendom — in de meest democratische zin van het woord.
Wanneer heeft u juridische ondersteuning nodig?
De situatie van FvD-raadsleden illustreert een breder probleem dat vaker voorkomt in de lokale politiek: conflicten tussen partijbelangen en het individuele democratische mandaat. Als gekozen vertegenwoordiger — op welk niveau dan ook — kunt u juridische hulp nodig hebben wanneer:
- Uw partij of werkgever u onder druk zet om posities in te nemen die strijdig zijn met uw geweten of met de wet
- U contractuele verplichtingen heeft ondertekend waarvan u de juridische gevolgen niet volledig heeft begrepen
- U wilt weten of statuten van een vereniging of partij afdwingbaar zijn voor een individueel lid
- U een civielrechtelijke procedure overweegt om uw mandaat te beschermen
Een advocaat gespecialiseerd in bestuursrecht of staatsrecht kan u adviseren over uw precieze positie. Bij ExpertZoom vindt u juridisch experts die u snel en toegankelijk kunnen helpen — ook met vragen over democratisch recht, verenigingsrecht en mandaatbescherming.
De les voor de kiezer
De FvD-crisis leert ons iets fundamenteels over democratie: uw stem voor een individu is niet automatisch een stem voor de partijleiding. Het voorkeurstemrecht is een krachtig instrument dat u als kiezer heeft. Maar het beschermt alleen wie u kiest als die persoon bereid is zijn of haar zetel te verdedigen.
Vijf FvD-raadsleden hebben dat dit week gedaan — conform de wet. Of hun politieke standpunten overeenkomen met die van alle kiezers is een ander debat. Maar hun recht op die zetel staat buiten kijf.
Dit artikel bevat juridische informatie van algemene aard en vervangt geen persoonlijk juridisch advies. Raadpleeg een advocaat voor uw specifieke situatie.
