F-35 boven Volkel : uw rechten als omwonende in 2026

De klachten over F-35 straaljagers boven Volkel zijn fors gestegen: in de zomermaanden van 2026 ontving de vliegbasis ruim twee keer zoveel meldingen als in dezelfde periode vorig jaar. Op 11 mei 2026 boog de Commissie Overleg en Voorlichting Milieuhygiëne (COVM) zich in het provinciehuis te Leeuwarden over vergelijkbare zorgen rond vliegbasis Leeuwarden, waar Defensie 20 procent meer grondproeven wil uitvoeren met de F-35.

Voor duizenden omwonenden roept dat een concrete vraag op: welke rechten heeft u eigenlijk als de stilte in uw woonkamer of slaapkamer telkens wordt verstoord door een nieuw type gevechtsvliegtuig?

Wat verandert er aan de F-35 vliegbewegingen

De F-35 maakt aanzienlijk meer geluid dan zijn voorganger de F-16. Dat verschil wordt vooral hoorbaar tijdens start, landing en lage doorvluchten. Volgens cijfers van vliegherrie.nl en regionale omroepen ervaren bewoners in Uden, Boekel en Sint-Hubert (rondom Volkel) en in Marsum en omliggende Friese dorpen (rondom Leeuwarden) een merkbaar lagere woonkwaliteit.

Het kabinet motiveert de extra vliegbewegingen met operationele eisen: piloten moeten meer trainen om gevechtsgereed te blijven. Tegelijk geldt voor militaire toestellen de "Regeling minimum VFR-vlieghoogten" uit 2014, die bepaalt op welke minimumhoogte boven bewoond gebied gevlogen mag worden.

Drie juridische sporen voor omwonenden

Een advocaat gespecialiseerd in omgevingsrecht of bestuursrecht ziet drie sporen waarmee u als omwonende uw positie kunt versterken.

1. Formele klacht bij Defensie

De eerste stap is bijna altijd een formele melding via het klachtenformulier van de Rijksoverheid of de gratis lijn 0800-022 60 33. Veel bewoners onderschatten het belang hiervan, terwijl gestructureerde klachten juist de basis vormen voor verdere stappen. Iedere melding wordt geregistreerd en kan later dienen als bewijs van structurele hinder.

Tip van advocaten: noteer datum, tijdstip, type vliegbeweging en uw concrete hinder (kind wakker, telefoongesprek afgebroken, hond paniekerig). Een logboek van twaalf weken is in een latere procedure veel sterker dan losse herinneringen.

2. Bezwaar tegen luchthavenbesluit of medegebruiksvergunning

Wanneer Defensie het Luchthavenbesluit of de medegebruiksvergunning wijzigt — bijvoorbeeld om meer grondproeven of nachtvluchten toe te staan — kunnen belanghebbende omwonenden binnen zes weken bezwaar maken. Daarna staat beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Een advocaat omgevingsrecht beoordeelt onder meer:

• Of de geluidsberekeningen kloppen (Lden- en Lnight-waarden)
• Of een goede milieueffectrapportage (MER) is uitgevoerd
• Of cumulatieve hinder met andere lawaaibronnen voldoende is gewogen
• Of er recente uitspraken zijn waarop u zich kunt beroepen

3. Schadeclaim wegens planschade of waardedaling

Wie kan aantonen dat zijn woning minder waard is geworden door gewijzigde vliegbewegingen, kan een planschadeclaim indienen. De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en straks de Omgevingswet bieden hiervoor een grondslag.

Tegelijk geldt het normaal maatschappelijk risico (vaak 4 procent): alleen waardedaling boven die drempel komt in aanmerking voor vergoeding. Een advocaat laat doorgaans een onafhankelijk taxatierapport opstellen om de waardedaling te onderbouwen.

Gezondheidsschade: een aparte categorie

Naast vermogensschade kunnen omwonenden ook beroep doen op gezondheidsklachten. Het RIVM en de Wereldgezondheidsorganisatie erkennen dat chronisch verkeerslawaai — inclusief militaire vliegbewegingen — kan leiden tot slaapproblemen, verhoogde bloeddruk en stress. De Wereldgezondheidsorganisatie hanteert sinds 2018 strengere richtwaarden voor vliegtuiggeluid: Lden 45 dB overdag, Lnight 40 dB 's nachts.

Wanneer huisarts of specialist documenteert dat klachten samenhangen met geluidshinder, kan dat in een procedure aanvullend bewijs vormen. Het is daarom verstandig om bij voortdurende klachten medische bevindingen schriftelijk vast te laten leggen.

Wat u nu concreet kunt doen

1. Meld iedere incident via het klachtenportaal of telefonisch via 0800-022 60 33. Bewaar de bevestigingsnummers.
2. Sluit u aan bij een bewonersgroep zoals SATL Lelystad of een lokaal platform rond Volkel of Leeuwarden. Collectieve procedures wegen zwaarder dan individuele klachten.
3. Houd een hinderdagboek bij met datum, tijdstip, weersomstandigheden en concrete gevolgen.
4. Vraag uw huisarts om medische klachten gerelateerd aan slaapverstoring of stress in het dossier te noteren.
5. Raadpleeg tijdig een advocaat wanneer er een wijziging van de vergunning of het luchthavenbesluit wordt aangekondigd — de termijn van zes weken voor bezwaar is hard.

Wanneer juridisch advies inschakelen

Niet elke klacht hoeft naar een advocaat. Maar zodra Defensie aankondigt dat de gebruiksruimte wordt uitgebreid, dat een nieuwe vergunning wordt afgegeven, of wanneer u merkt dat uw woning duidelijk minder courant is geworden, loont een eerste gesprek met een omgevingsrechtadvocaat. Veel advocatenkantoren bieden een gratis intake aan om te beoordelen of uw zaak kans van slagen heeft.

Specialisten met ervaring in militaire luchtvaartzaken kunnen ook beoordelen of een collectieve actie via een stichting zinvol is — daarmee worden de proceskosten over meer bewoners verdeeld en wegen de belangen zwaarder bij de bestuursrechter.

Wat de COVM-vergadering in mei 2026 betekent

De COVM-vergadering van 11 mei 2026 in Leeuwarden is geen formele besluitvorming, maar wel een belangrijk signaal. Wat omwonenden daar inbrengen — door bewonersorganisaties zoals SATL of via direct ingestuurde reacties — komt terecht in de adviezen die de commissie aan Defensie en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat geeft. Wie wil dat zijn belangen worden meegewogen, kan het verslag van deze vergaderingen opvragen en eventueel een reactie indienen voor de volgende ronde.

Ook gemeenten spelen een rol: de colleges van burgemeester en wethouders rond Volkel, Uden en Leeuwarden kunnen zelfstandig bezwaar maken tegen veranderingen in vliegbewegingen. Bewoners die zich aansluiten bij gemeentelijke zienswijzen profiteren mee van die juridische slagkracht.

De stijging van F-35 klachten in 2026 laat zien dat de discussie over militair vliegverkeer nog jaren zal doorgaan. Wie nu de juiste stappen zet — meldingen, dagboek, juridisch advies — staat sterker wanneer de volgende vergunningsronde voor de deur staat.