Maria BakkerEen eeuwenoud hartmedicijn dat minder dan tien cent per dag kost, vermindert het aantal ziekenhuisopnames bij hartfalen met gemiddeld 25 procent. Dat concluderen onderzoekers van het UMCG na een grootschalig klinisch onderzoek met duizend Nederlandse patiënten uit 43 ziekenhuizen en behandelcentra, gepresenteerd op het ESC Heart Failure Congress in Barcelona in mei 2026.
De resultaten, gepubliceerd in Nature Medicine en het Journal of the American Medical Association (JAMA), rehabiliteren digoxine — een middel afgeleid van het vingerhoedskruid dat al eeuwenlang in de geneeskunde wordt gebruikt — als waardevolle aanvulling op moderne hartfalentherapie.
Wat is digoxine en waarom verdween het?
Digoxine is afgeleid van Digitalis purpurea, het vingerhoedskruid, en werd al in de 18e eeuw gebruikt door de Engelse arts William Withering voor het behandelen van vochtophoping bij hartpatiënten. Het middel versterkt de pompcapaciteit van de hartspier en reguleert de hartslag.
In de afgelopen twee decennia raakte digoxine op de achtergrond. De komst van nieuwere bètablokkers, ACE-remmers en SGLT2-remmers verschoof de aandacht — en het voorschrijfgedrag van cardiologen. Die modernere middelen kosten veelal enkele euro's per dag; digoxine minder dan tien cent.
Een extra reden voor terughoudendheid was bezorgdheid over veiligheid bij hogere doseringen. Bij te hoge bloedspiegels kan digoxine hartritmestoornissen veroorzaken. Dat had zijn reputatie geen goed gedaan. Wat het UMCG-onderzoek nu aantoont, is dat lage doseringen — waarbij de bloedspiegel zorgvuldig wordt bewaakt — juist veilig en effectief zijn. Het cruciale verschil met vroeger gebruik zit in de precisie van de dosering en de nauwkeurige monitoring van patiënten.
Het UMCG-onderzoek: opzet en resultaten
De drie studies, geleid door UMCG-cardiologen Dirk Jan van Veldhuisen, Kevin Damman en Peter van der Meer, volgden duizend Nederlandse hartfalenpatiënten gedurende gemiddeld drie jaar. De helft ontving een lage dosis digoxine bovenop hun bestaande behandeling; de andere helft een placebo.
De uitkomsten zijn opvallend helder:
- 25% minder ziekenhuisopnames wegens hartfalen in de digoxinegroep vergeleken met placebo
- 19% lagere sterfte aan hart- en vaatziekte en verergering van hartfalen — een effect dat in een meta-analyse gecombineerd met twee oudere grote studies statistisch significant bleek
- Digoxine bleek veilig en eenvoudig toe te passen bij de juiste, lage dosering
"Dit zijn veelbelovende resultaten die laten zien dat een goedkoop en beschikbaar middel nog altijd een waardevolle bijdrage kan leveren aan de behandeling van hartfalen," aldus de onderzoekers. Ze verwachten dat de bevindingen leiden tot aanpassing van de internationale hartfalenrichtlijnen, zodat meer patiënten van digoxine kunnen profiteren.
Hartfalen in Nederland: omvang van het probleem
Hartfalen treft in Nederland circa 250.000 mensen, zo blijkt uit cijfers van de Hartstichting. Jaarlijks komen er zo'n 25.000 nieuwe gevallen bij. Het is de meest voorkomende reden voor ziekenhuisopname bij Nederlanders ouder dan 65 jaar — goed voor circa 40.000 opnames per jaar.
De ziektelast is zwaar. Patiënten met hartfalen ervaren kortademigheid, vermoeidheid en vochtophoping die hun dagelijks leven ernstig beperken. Herhaalbezoeken aan het ziekenhuis en tijdelijke opnames zijn voor velen bittere realiteit. Elk procentpunt minder opnames vertaalt zich dan ook direct in betere kwaliteit van leven en lagere druk op de ziekenhuiscapaciteit.
Juist daarom is de herontdekking van een veilig, effectief en spotgoedkoop medicijn zo betekenisvol. Als de richtlijnen worden aangepast, kunnen honderdduizenden Europese hartfalenpatiënten baat hebben bij digoxine als aanvullende therapie.
Wat betekent dit voor u als patiënt?
Het onderzoek toont aan dat digoxine bij de juiste patiëntengroep en de juiste dosering klinisch relevante meerwaarde biedt. Maar u kunt niet zomaar zelf beginnen met dit medicijn — en dat is een cruciaal punt.
De dosering van digoxine moet nauwkeurig worden afgestemd op uw lichaamsgewicht, nierfunctie en kaliumspiegel. Interacties met andere hartmedicijnen — zoals amiodaron of verapamil — kunnen de bloedspiegel sterk verhogen, met gevaarlijke bijwerkingen als gevolg. Zelfmedicatie met digoxine is dan ook ten strengste af te raden.
Wat u wél kunt doen:
- Vraag uw cardioloog of huisarts of digoxine een optie is gezien uw specifieke situatie
- Neem uw volledige medicatielijst mee naar het consult, inclusief vrij verkrijgbare middelen
- Zorg dat recente labwaarden beschikbaar zijn — creatinine en kalium zijn doorslaggevend voor de veiligheid
Wanneer is een specialist raadplegen zinvol?
Hartfalen wordt niet altijd tijdig herkend. Klachten als lichte kortademigheid bij traplopen, enkels die 's avonds dik worden of onverklaarbare vermoeidheid worden te snel als "ouderdomsverschijnselen" afgedaan.
Raadpleeg een cardioloog of internist als u:
- Sneller buiten adem raakt dan een jaar geleden, ook bij normale activiteiten
- Meer dan 2 kilogram aankomt in één week zonder dieetwijziging (vochtophoping)
- Al een hartfalendiagnose heeft maar al geruime tijd niet beoordeeld bent door een specialist
- Wilt weten of het nieuwe UMCG-onderzoek uw behandelplan zou kunnen verbeteren
Via ExpertZoom kunt u snel in contact komen met een gecertificeerde cardioloog of internist. Zij kunnen uw situatie beoordelen en, indien van toepassing, bespreken of een lage dosis digoxine een zinvolle aanvulling is op uw huidige behandeling.
Medische disclaimer: Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of specialist voordat u wijzigingen aanbrengt in uw behandeling.
