'Ik zou uw dochter kunnen zijn': Wat Smithuijsens essay zegt over mentorship en loopbaanbegeleiding

Doortje Smithuijsen staat bovenaan de Nederlandse bestsellerslijst met haar Boekenweekessay 2026 "Ik zou uw dochter kunnen zijn" — een essay over de kloof tussen babyboomers en millennials. Maar het boek raakt iets veel groters: de vraag wie verantwoordelijk is voor de professionele vorming van een generatie die het gevoel heeft er alleen voor te staan.

Een essay dat een zenuw raakt

De 91e editie van de Boekenweek (11-22 maart 2026) had als thema "Mijn generatie" — en het kon niet toepasselijker. Smithuijsens essay, verkrijgbaar voor slechts €5,25, werd meteen een van de meest besproken Nederlandstalige titels van het voorjaar. De filosoof en journalist (geboren 1992) schrijft over wat het betekent om als millennial op te groeien in de schaduw van de babyboomgeneratie: de woningmarkt die op slot zit, de pensioenen die zijn opgebouwd door mensen die nu niet willen loslaten, en het gevoel dat de ladder omhoogtrekken je lot is.

Maar er zit ook een minder besproken kant aan het verhaal: de mentorkloof. Smithuijsen beschrijft impliciet iets wat veel dertigers herkennen — het gebrek aan begeleiding van mensen die al weten hoe het werkt.

Wat de generatiekloof met loopbanen doet

Nederlanders tussen 28 en 42 jaar zijn de meest gekwalificeerde generatie ooit — en tegelijk de generatie die het meest worstelt met de stap van studie naar zinvolle carrière. Volgens onderzoek van het CBS had in 2024 bijna 42 procent van de werkende millennials het gevoel dat hun werk niet aansloot bij hun opleiding of ambities. Ruim een op de drie gaf aan dat ze nooit een formele mentor hebben gehad op de werkvloer.

Dat is opmerkelijk in een tijd waarin coaching en begeleiding als nooit tevoren beschikbaar zijn — maar vaak buiten bereik blijven door kosten of onbekendheid.

De ironie van de goed opgeleide generatie

Smithuijsens essay toont een paradox: de generatie met de meeste diploma's heeft het vaakst het gevoel dat niemand haar echt heeft begeleid. Boomers klommen op via netwerken die nu anders werken. Millennials worden geacht zichzelf te bootstrappen — maar zonder de informele toegang tot mentoren, directeuren of vakgenoten die vroeger vanzelfsprekend was.

Het gevolg? Veel talentvolle mensen lopen jarenlang in cirkels omdat ze niet weten hoe ze hun kennis moeten omzetten in een richting, een niche of een loopbaanstap. Ze lezen boeken, volgen cursussen, maar missen het gesprek met iemand die het al heeft gedaan.

Wat experts kunnen doen wat een boek niet kan

Een goede bijlesleraar of loopbaancoach doet meer dan informatie overdragen. Zij brengen het gesprek dat Smithuijsen beschrijft: echt luisteren, de situatie kennen, en feedback geven die past bij de persoon — niet bij een algemeen profiel.

Voor studenten en jongvolwassenen die zich herkennen in de problematiek van het essay zijn er concrete stappen die nu al mogelijk zijn:

• Vakspecifieke begeleiding zoeken: Een expert in jouw vakgebied helpt niet alleen met theorie, maar ook met de ongeschreven regels van een beroep of industrie.
• Loopbaancoaching op maat: Niet een trainingsmodule, maar een echt gesprek over waar je staat en waar je naartoe wilt.
• Mentormatching: Platforms als Expert Zoom koppelen mensen aan professionals die al hebben bereikt wat jij zoekt — inclusief ervaringen die nooit in een curriculum staan.
• Bijles voor volwassenen: Niet alleen voor scholieren — ook professionals die een vak bijleren (taal, data-analyse, financiën) kunnen baat hebben bij een specialist die persoonlijk begeleidt.

De rol van de overheid: ook officiële erkenning ontbreekt

Nederlanders verwachten van de overheid dat zij voor loopbaanondersteuning zorgt — maar het aanbod blijft gefragmenteerd. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid erkent via het Nationaal Programma Onderwijs dat achterstanden in begeleiding een maatschappelijk probleem zijn. Maar de uitvoering verschilt sterk per gemeente en sector. Veel millennials vallen tussen de wal en het schip: te oud voor jeugdprogramma's, te jong voor seniorenregelingen.

Het resultaat: wie professionele begeleiding wil, moet het vaak zelf regelen. Dat is ook de stille boodschap van Smithuijsens essay.

Van essay naar actie

Smithuijsens boek is een diagnose. Maar diagnoses zijn alleen nuttig als ze leiden tot actie. De generatiekloof die ze beschrijft is reëel — maar niet onoverbrugbaar. De sleutel zit hem niet in collectieve solidariteit van boomers, maar in individuele toegang tot kennis en begeleiding die nu al bestaat.

Als u zich herkent in de situatie die Smithuijsen beschrijft — of als u iemand kent die vastloopt in zijn of haar loopbaan — is dit het moment om niet te wachten op de mentor die vanzelf langssloopt. Op Expert Zoom kunt u direct een gesprek boeken met een loopbaancoach, vakinhoudelijk expert of bijleraar die past bij uw situatie.

Het essay vraagt om een gesprek. Dat gesprek kunt u vandaag nog voeren.

Drie vragen om uzelf te stellen na het lezen

Als het essay van Smithuijsen u iets heeft bijgebracht, is het misschien dit: de structurele ongelijkheid tussen generaties lost zichzelf niet op. Maar op individueel niveau zijn er wél keuzes te maken. Stel uzelf de volgende vragen:

1. Heb ik iemand in mijn leven die mij echt begeleidt in mijn loopbaan? Niet iemand die af en toe een tip geeft, maar iemand die mijn situatie kent en mij uitdaagt.
2. Weet ik wat ik wil bereiken in de komende drie jaar? Zo niet: een loopbaancoach kan helpen die vraag te beantwoorden voordat u de verkeerde beslissingen maakt.
3. Heb ik toegang tot de juiste vakinhoudelijke kennis? Of ben ik afhankelijk van YouTube-tutorials en cursussen die iedereen volgt?

De antwoorden op deze vragen bepalen voor een groot deel of u de kloof overbrugt — of er in blijft hangen.

Opmerking: Dit artikel bevat advies van algemene aard. Voor persoonlijke loopbaankeuzes is individueel advies van een gecertificeerd coach of adviseur aanbevolen.