Duitsland voert reisbeperking in voor dienstplichtigen: wat Nederlanders nu moeten weten

Duitsland heeft op 4 april 2026 bevestigd dat mannen tussen de 17 en 45 jaar met de Duitse nationaliteit voortaan militaire toestemming nodig hebben om langer dan drie maanden in het buitenland te verblijven. De maatregel vloeit voort uit de nieuwe Wet Modernisering Militaire Dienst die op 1 januari 2026 in werking is getreden. Voor Nederlanders met een dubbele nationaliteit, of voor mensen die langdurig in Duitsland werken of wonen, roept dit direct de vraag op: wat betekent dit voor mij?

Wat zegt de nieuwe wet precies?

De wet modernisering militaire dienst verplicht alle mannen met de Duitse nationaliteit die zijn geboren na 1981 om zich te registreren bij de Bundeswehr. Jaarlijks ontvangen achttienjarigen een vragenlijst over hun gezondheid, fysieke conditie en beschikbaarheid voor militaire dienst. Wie niet reageert, riskeert een boete.

De nieuw bevestigde reisbeperking, die al in de wet was opgenomen maar nu actief wordt gehandhaafd, bepaalt dat mannen van 17 tot 45 jaar toestemming moeten aanvragen bij een Bundeswehr Karrierecenter voordat ze langer dan drie maanden aaneengesloten in het buitenland verblijven. Aanvragen worden in de meeste gevallen goedgekeurd — het gaat primair om registratie en tracking, niet om een absoluut verbod.

Duitsland wil zijn strijdkrachten uitbreiden van de huidige circa 184.000 naar 255.000 tot 270.000 militairen in 2035. De wet is een directe reactie op de toegenomen dreiging vanuit Rusland en de verwachting van de NAVO dat lidstaten een hogere eigen defensielast dragen.

Geldt dit ook voor Nederlanders?

Voor Nederlanders zonder Duitse nationaliteit is de wet niet van toepassing — ook niet als zij langdurig in Duitsland wonen of werken. Een Nederlandse werknemer op tijdelijk contract in München valt niet onder de regels, ook niet als zijn of haar verblijf langer dan drie maanden duurt.

De situatie is anders voor Nederlanders met een dubbele nationaliteit — zowel Nederlands als Duits. Duitsland beschouwt dubbele nationaliteitshouders voor deze doeleinden als Duitse staatsburgers. Zij zijn onderworpen aan dezelfde regels als andere Duitsers van dezelfde leeftijdscategorie. Dat betekent: registratieplicht, vragenlijst bij achttien jaar, en de reisbeperking voor langverblijf in het buitenland.

Hoewel Nederland in principe geen verplichte militaire dienst kent voor vrouwen en mannen, heeft de Nederlandse overheid in september 2025 wel een vrijwillige enquête gestuurd aan zeventienjarigen over militaire beschikbaarheid. Het Ministerie van Defensie benadrukte dat dit vrijwillig is en dat dienstplicht voor Nederland momenteel niet aan de orde is.

Wat zijn de juridische risico's voor betrokken Nederlanders?

Als u een dubbele Duits-Nederlandse nationaliteit heeft en de registratieplicht negeert, kunt u bij terugkeer naar of verblijf in Duitsland worden geconfronteerd met administratieve boetes. Bij herhaalde niet-naleving kan dit juridische consequenties hebben.

Voor Nederlanders die structureel in Duitsland werken of zakendoen, is het verstandig de juridische situatie te laten toetsen door een advocaat die gespecialiseerd is in internationaal recht of Duits recht. Vragen die hierbij relevant zijn:

• Heeft u ooit onbewust de Duitse nationaliteit verkregen? In sommige gevallen hebben kinderen van één of twee Duitse ouders automatisch de Duitse nationaliteit, ook als zij dat nooit formeel hebben bevestigd.
• Wat zijn de gevolgen als u de vragenlijst niet invult? Juridisch kan dit in Duitsland als verzuim worden aangemerkt.
• Kunt u afstand doen van de Duitse nationaliteit? Het opgeven van een nationaliteit is een juridisch complex proces dat een advocaat kan begeleiden.

Volgens het Duitsland Instituut, een onafhankelijke kennisinstelling over Duits-Nederlandse betrekkingen, wordt de wet in eerste instantie via vragenlijsten en registratie gehandhaafd. Een actieve oproep voor militaire dienst zonder vrijwillige aanmelding is pas mogelijk als de instroom van vrijwilligers structureel achterblijft bij de doelstellingen — en dat is vooralsnog niet het geval.

Wat moet u nu doen?

Als u niet zeker weet of de nieuwe wet op u van toepassing is, zijn dit de stappen die u kunt nemen:

1. Controleer uw nationaliteit: Heeft u een Duits paspoort of bent u als kind van (deels) Duitse ouders geboren? Zo ja, dan bent u waarschijnlijk Duits staatsburger en valt u onder de wet.
2. Registreer u tijdig: Als u de leeftijdscategorie valt en de wet op u van toepassing is, verdient het aanbeveling de vragenlijst tijdig in te vullen om boetes te voorkomen.
3. Raadpleeg een advocaat: Een advocaat gespecialiseerd in internationaal of Duits recht kan uw concrete situatie beoordelen en u adviseren over de juridische gevolgen.

Via Expert Zoom vindt u advocaten in Nederland die gespecialiseerd zijn in internationaal recht, Duits recht en nationaliteitsrecht. Zij kunnen snel een eerste analyse geven van uw persoonlijke situatie.

De bredere context: herleeft de dienstplicht in Europa?

De wet van Duitsland past in een bredere Europese beweging. Denemarken heeft in 2024 de dienstplicht uitgebreid naar vrouwen. Zweden heeft al langer een genderneutrale dienstplicht. In de Baltische staten, maar ook in Polen, worden de dienst­plichtwetten aangescherpt of hersteld. De NAVO verwacht dat lidstaten serieuze stappen zetten richting hogere defensieuitgaven en meer reservisten.

Nederland voerde in 2021 formeel de mogelijkheid in om vrouwen op te roepen voor militaire dienst, maar de feitelijke dienstplicht is al decennia bevroren. Een nieuwe discussie hierover is gaande in de Tweede Kamer, mede aangewakkerd door de situatie in Oekraïne en de nieuwe Duitse wet. Minister van Defensie Ruben Brekelmans sprak in januari 2026 over de noodzaak om "de defensiepositie van Nederland structureel te versterken", maar deed geen uitspraak over een mogelijke herinvoering van verplichte dienst.

Voor Nederlanders die de situatie nauwlettend volgen — en zeker voor wie een link heeft met Duitsland via nationaliteit, werk of familie — is juridische helderheid nu meer waard dan later. Een gesprek met een advocaat kost minder tijd dan het oplossen van een juridisch probleem achteraf.

Disclaimer: Dit artikel heeft een algemeen informatief karakter en vormt geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw persoonlijke situatie een gekwalificeerde advocaat.